Jaðarskattar lágtekjufólks miklu hærri á Íslandi en í öðrum OECD-ríkjum

Virkir jað­ar­skattar á launa­tekjur lág­tekju­fólks eru miklu hærri á Íslandi en á hinum Norð­ur­lönd­unum og víð­ast hvar í OECD. Bent er á þetta í gögnum OECD vegna nýrrar skýrslu stofn­un­ar­innar um íslenskt efna­hags­líf. Með virkum jað­ar­sköttum (e. implicit marg­inal tax rates) er átt við það hlut­fall sem greitt er í skatt af hverri við­bót­ar­krónu með til­liti til tekju­til­færslna (svo sem barna­bóta) og skatt­afsláttar. Við­mið­un­ar­hóp­ur­inn sem stuðst er við er tveggja barna fjöl­skylda þar sem for­eldrar eru full­vinn­andi, en í mynd­inni hér að neðan má sjá hvernig jað­ar­skatt­hlut­fallið breyt­ist eftir tekju­hópum, það er hlut­falli af með­al­tekjum í við­kom­andi ríkjum, ann­ars vegar á Íslandi og hins vegar í öllum OECD-ríkj­unum og á Norð­ur­lönd­unum.

Mynd: Iceland Economic Snapshot / OECD

Þórólfur Matth­í­as­son, hag­fræði­pró­fessor við Háskóla Íslands, gerir mynd­ina að umtals­efni í færslu á Facebook. „Eins og sjá má er jað­ar­skattur á lágar tekjur og með­al­tekjur miklu hærri á Íslandi en bæði á hinum Norð­ur­lönd­unum og í OECD. Munar þar 10 til 20 pró­sentu­stigum fyrir allra lægstu tekj­urnar og tæpum tutt­ugu pró­sentum fyrir miðl­ungs­tekjur,“ skrifar hann. „Það er greini­legt að það er grund­vall­ar­munur á því hvernig jað­ar­skattar og skerð­ingar bóta­flokka á borð við barna­bætur og vaxta­bætur vinna saman á Íslandi ann­ars vegar og ann­ars staðar í OECD hins vegar! Er ekki ráð að stjórn­mála­menn og aðilar vinnu­mark­að­ar­ins fari að líta í kringum sig í heim­inum og velta fyrir sér hvort ekki sé hægt að fara aðrar leiðir en hinar sér­ís­lensku jað­ar­skatta- og skerð­ing­ar­leiðir?“

Eins og Stundin hefur áður fjallað um búa Íslend­ingar við flatasta tekju­skatts­kerfi Norð­ur­landa og skatt­leggja hátekju­fólk minna en nágranna­þjóð­irnar meðan lág­tekju­fólk á Íslandi býr við einna þyngstu skatt­byrð­ina sem þekk­ist í Evrópu. Skatt­byrði lág­tekju­fólks jókst meira á Íslandi heldur en í nokkru öðru vest­rænu OECD-ríki á tíma­bil­inu 2000 til 2017. Þetta staf­aði einkum af því að skatt­leys­is­mörk og skerð­ing­ar­mörk bóta­kerf­is­ins fylgdu ekki launa­þróun. 

Breytt skatt­byrði eftir tekju­hópumMyndin sýnir mun­inn á skatt­byrði tekju­hópa, ann­ars vegar árið 1993 og hins vegar árið 2015, og birt­ist í umfjöllun Stund­ar­innar um skýrslu Stefáns Ólafs­sonar og Indriða H. Þor­láks­sonar um skatt­kerfið í fyrra.

Aukin skatt­byrði lág­tekju- og milli­tekju­fólks um og eftir alda­mót skap­aði umtals­vert svig­rúm til að létta byrðum af hátekju­fólki, fyr­ir­tækjum og fjár­magns­eig­endum. Þannig bjuggu Íslend­ingar, á árunum fyrir hrun, við eitt flatasta og hægri­s­inn­að­asta skatt­kerfi þró­aðra ríkja. Þetta var meðal ann­ars rétt­lætt á þann veg að svona mætti laða fjár­magn til lands­ins og draga úr skattaund­anskotum, en eins og síðar varð ljóst héld­ust skatt­breyt­ingar fyr­ir­hrunsár­anna í hendur við stór­felld skattaund­an­skot og fjár­magns­flutn­inga í skattaparadísir. „Umfang afland­svæð­ingar íslensks efna­hags­lífs [var] ein­stakt í heim­inum á þessum tíma,“ segir í skýrslu opin­bers starfs­hóps um aflandseignir Íslend­inga frá 2016. 

Skatt­byrði eigna­mesta 1 pró­sents­insÞessi mynd birt­ist í ítar­legri úttekt Stund­ar­innar á skatt­kerf­inu árið 2017.

Mynd: Jón Ingi

Árið 2017 greiddi íslensk fjöl­skylda með tvö börn, þar sem annað for­eldrið er á með­al­launum en hitt þénar 67 pró­sent af með­al­launum, að jafn­aði tæp­lega 27 pró­sent af tekjum sínum í beinan skatt. Skatt­byrði fjöl­skyldna á sama stað í tekju­stig­anum var 35 pró­sent í Danmörku en miklu lægri í hinum sam­an­burð­ar­lönd­unum. Ef rýnt er í þró­un­ina í löndum OECD frá alda­mótum til dags­ins í dag kemur í ljós að hvergi hefur skatt­byrði þessa hóps auk­ist jafn mikið og á Íslandi. Hér­lendis hefur skatt­byrði hóps­ins auk­ist um rúm 5 pró­sent frá árinu 2000 en víð­ast hvar í þró­uðum ríkjum hefur skatt­byrði sama hóps dreg­ist saman.

Flatasta skatt­kerfiðHér má sjá hvernig beinni skatt­byrði er dreift milli 10 tekju­hópa á Norð­ur­lönd­unum árið 2017. Ísland er með næst­hæstu skatt­byrð­ina í öllum tekju­hópum á eftir Danmörku nema hjá efstu tíu pró­sent­unum, en þar er skatt­byrðin lægst á Íslandi. Skatt­byrði lægri og milli hópanna er mun hærri á Íslandi en í Finn­landi, Noregi og Svíþjóð, en lægri en í Danmörku.