Börn hvött til að forðast útivist vegna svifryks

Svifryk mælist langt yfir heilsu­vernd­ar­mörkum víða um höf­uð­borg­ina í dag. Reykja­vík­ur­borg hvetur almenn­ing til að halda börnum inni og draga úr notkun einka­bíls­ins af heilsu­vernd­ar­á­stæðum.

Styrkur svifryks í stærri ögnum (PM10) er hár sam­kvæmt mæl­ingum í tveimur mæli­stöðvum borg­ar­innar.  Við Grens­ás­veg fór klukku­tíma­gildið í 119,0 míkrógrömm á rúmmetra, en heilsu­vernd­ar­mörkin eru 50 míkrógrömm á rúmmetra. Í mæli­stöð við Njörva­sund/Sæbraut var klukku­tíma­gildið 106,4 míkrógrömm á rúmmetra. Heil­brigð­is­eft­ir­lit Reykja­víkur fylgist grannt með loft­gæð­unum og gefur út frek­ari við­var­anir ef þarf.

„Nú er hægur vindur og kalt, götur þurrar og ekki líkur á úrkomu,“ segir í til­kynn­ingu frá Reykja­vík­ur­borg. „Næstu daga er því búist við svip­uðum veð­ur­fars­að­stæðum. Almenn­ingur er hvattur til þess að draga úr notkun einka­bíls­ins við þessar aðstæður, nýta sér frekar almenn­ings­sam­göngur, sam­ein­ast í bíla eða nota aðra vist­væna sam­göngu­máta. Þeir sem eru við­kvæmir fyrir í önd­un­ar­færum og börn ættu að forð­ast úti­vist í nágrenni stórra umferða­gatna.“

Svifryk krabbameinsvaldandi og hættulegt börnum

Svifryk er flokkað með tvennum hætti. Annars vegar eru agnir undir 2,5 μm að stærð (PM2,5) og hins vegar agnir á bil­inu 2,5-10 μm að stærð (PM10). Síð­ar­nefnda útgáfan er sú sem reglu­lega fer yfir heilsu­vernd­ar­mörk í Reykja­vík og er slit gatna ein helsta upp­spretta þess að vetr­ar­lagi og er þar helsti söku­dólg­ur­inn notkun nagla­dekkja. Fínni svifryk­sagn­irnar eru að mestu til­komnar vegna bruna elds­neytis, en sam­kvæmt árlegri loft­gæða­skýrslu EEA metur stofn­unin það svo að allt að 80 ótíma­bær dauðs­föll megi rekja til útsetn­ingar PM2,5 svifryks á Íslandi á hverju ári. 

PM10 er skráð sem krabba­meins­vald­andi efni hjá Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­inni (WHO). Agnirnar eru svo smáar að þær kom­ast djúpt inn í lungun við inn­öndun og geta haft marg­vís­leg heilsu­fars­á­hrif. Innöndun í miklu magni getur leitt til önd­un­ar­erf­ið­leika og í alvar­legum til­fellum hás blóð­þrýst­ings, hjarta­á­falls, heila­blóð­falls og jafn­vel dauða. Aldraðir, börn og þeir sem eru með und­ir­liggj­andi önd­un­ar­færa- eða hjarta­sjúk­dóma eru við­kvæm­astir. Tvær íslenskar rann­sóknir hafa verið gerðar á sam­band­inu milli svifryks­meng­unar og notk­unar astma- og hjarta­lyfja. Rann­sókn­irnar sýndu fram á aukn­ingu í úttektum lyfja nokkrum dögum eftir að loft­mengun vegna svifryks og brenni­steins­vetnis jókst.

Svifryks­mengun fer helst yfir heilsu­vernd­ar­mörk þá daga sem loft er þurrt og stillt, einkum kalda vetr­ar­daga. Þá getur meng­unin safn­ast upp þar sem lítil hreyf­ing er á loft­inu. Mengunin er mest við stórar umferð­ar­æðar og nálægt verk­smiðjum, en mæli­stöðvar eru einmitt stað­settar meðal ann­ars við Hring­braut og Grens­ás­veg.