Barnalæknir vill sykurskatt og afslátt af grænmeti

Tryggvi Helgason, sérfræðingur í offitu barna, varar við „áhlaupi iðnaðarins“ vegna tilrauna til að skattleggja sykur.

Ritstjórn

8. apríl 2026 · 14:10

Sykurskattur er aftur kominn í umræðu á Íslandi eftir að Alma D. Möller, heilbrigðisráðherra og fyrrverandi landlæknir, lagði fram þingsályktunartillögu með það að markmiði að Ísland yrði ekki lengur með mestu offitu meðal barna af öllum Norðurlöndunum. Í þingsályktunartillögunni er fyrsti liður aðgerða að innleiða hagræna hvata í samræmi við ráðleggingar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) til þess að sporna gegn vaxandi tíðni offitu, sérstaklega meðal barna.

Tryggvi Helgason, barnalæknir og sérfræðingur í offitu barna, segir í nýrri grein í Læknablaðinu að „ein best viðurkennda aðferðin til að minnka tíðni offitu í heiminum [sé] að stýra verði á sykri.“ Enda sé það fyrsta tillaga þingsályktunarinnar.

Tryggvi vísar þar í að „fjölmargar þjóðir“ hafi tekið upp verðstýringu á sykri „með góðum árangri, minni sykurneyslu og minni sykurnotkun í matariðnaði“. Hann leggur til að ábatinn af slíkum skatti yrði nýttur „til að fjármagna niðurgreiðslu á hollum matvælum eins og ávöxtum eða grænmeti“.

Iðnaðurinn á móti sykurskatti

Skiptar skoðanir um skattlagningu óhollra matvæla

Í þingsályktunartillögu heilbrigðisráðherra um aðgerðir gegn offitu er farið yfir afstöðu mismunandi þrýsti- og hagsmunahópa gagnvart skattlagningu á óhollum matvælum.

„Umsagnaraðilar eru aftur á móti ekki einróma um fýsileika þess að beita skattlagningu á óhollar og gjörunnar matvörur. Hjartavernd er fylgjandi verðstýringu og auknum álögum á óhollustu og bendir á árangur Íslendinga í tóbaksvörnum sem dæmi um árangur slíkrar nálgunar. Í umsögn Diabetes Ísland, Félags fagfólks um offitu, Krabbameinsfélags Íslands og SÍBS er tekið í sama streng, en embætti landlæknis leggur á hinn bóginn til að gengið verði lengra og að starfshópnum verði falið að útfæra innleiðingu þeirra breytinga sem lagðar eru til svo að árangurinn verði sem bestur. Viðskiptaráð, Félag atvinnurekenda, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins og Samtök verslunar og þjónustu leggjast alfarið gegn hækkun skatta sem auka flækjustig í skattkerfinu og valda röskun á högum neytenda þar sem aðrar aðferðir til að ná sömu markmiðum hafi þegar sannað gildi sitt. ÖBÍ réttindasamtök taka undir þau sjónarmið og leggjast gegn aðgerðum sem skerða kaupmátt örorkulífeyristaka.“

Tryggvi barnalæknir gerir ráð fyrir þrýstingi gegn skattlagningu á sykruðum matvælum. „Það verður spennandi að fylgjast með hvort yfirvöldum tekst að standast áhlaup iðnaðarins. Læknisfræðin, vísindin, siðfræðin, hagfræðin, lífeðlisfræðin og alþjóðaráðleggingar eru á einu máli,“ segir hann og skorar á hagsmunaaðilana. „Gaman væri að fá iðnaðinn í lið með lýðheilsunni. Niðurgreiddur sykur er ekki samfélagslega skynsamlegur og að hafa sykur áfram ódýran er ekki í takt við þekkingu nútímans.“

Viðskiptaráð varaði við sykurskatti í áliti sínu í febrúar á þeim forsendum að þeir væru „óhentugt stjórntæki, hafi takmörkuð áhrif á neyslu og heilsufarslegar útkomur og geti aukið flækjustig og kostnað í skatta- og regluumhverfi.“

Sykurskattur var lagður á í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur en afnuminn undir ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar 2015, þegar Bjarni Benediktsson var fjármálaráðherra. Við svo búið lækkaði verð á sykri, súkkulaði, sælgæti og fleiru um 4,6%. Á sama tíma var matarskattur hækkaður úr 7% í 11% og því hækkuðu önnur matvæli í verði. Þessi breyting gengur hins vegar gegn ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, sem segir í skýrslu sinni að minnst 114 lönd skattleggi sykraða gosdrykki.

Kjósa

Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Deila

Efnisorð

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Tengdar greinar

Lýðheilsa

FréttirLýðheilsa

Engar vísbendingar um neikvæð áhrif CBD

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin segir ýmsar vísbendingar um notagildi efnisins CBD úr kannabis, en engar um misnotkun eða lýðheilsuvanda. Læknir varar í Fréttablaðinu við lögleiðingu þess.

FréttirLýðheilsa

Íslenskir „Olíuvinir“ í keðju umdeilds fyrirtækis

Yfir 800 manns eru í sölukeðju Young Living ilmkjarnaolíu á Íslandi. Fyrirtækið sætir hópmálsókn í Bandaríkjunum fyrir pýramídasvindl og sögðu sölumenn vörurnar geta læknað Ebóla-smit. Íslenskar konur sem dreifa vörunum segja tengslamarkaðssetningu nauðsynlega til að kenna fólki um virkni ilmkjarnaolíu.

Fréttir

Börn hvött til að forðast útivist vegna svifryks

Svifryk mælist langt yfir heilsuverndarmörkum í höfuðborginni í dag. Almenningur er hvattur til að draga úr notkun einkabílsins á meðan veður er stillt, kalt og úrkoma er lítil.

Fréttir

Fimmta hver kona tekur þunglyndislyf

Ísland sker sig úr á alþjóðavísu með mikilli notkun þunglyndis- og svefnlyfja. Tvöfalt meira er notað hér af þunglyndislyfjum en meðaltal OECD. Langtímanotkun á svefnlyfjum er einnig áhyggjuefni.

Fréttir

Ólíklegt að hugmyndir Sjálfstæðismanna um útilokun óbólusettra barna standist lög

Sóttvarnalæknir, ekki sveitarfélög, ber ábyrgð á samræmingu og skipulagningu sóttvarna. Kópavogsbær taldi reglur um bólusetningu sem skilyrði leikskólapláss ekki standast lög.

FréttirLýðheilsa

Lobbíistar tóbaksfyrirtækja beita sér fyrir rafrettuvæðingu á Íslandi

Stórfyrirtæki á tóbaksmarkaðnum hafa keypt upp rafsígarettufyrirtæki og beita sér fyrir þau. Þetta á líka við á Íslandi. Auglýsingabann á rafsígarettum var þyrnir í augum tóbaksfyrirtækjanna sem reyndu að fá því breytt.

Mest lesið

Nýsköpun

Íslenskt kollagen framleitt á Blönduósi

Norðan heiða, nánar tiltekið á Blönduósi, er íslenskt kollagen framleitt. Um er að ræða fyrirtækið Protis sem nýtir sér verksmiðju Vilko þar á slóðum, en um er að ræða sömu eigendahópa að miklu leyti. Það er ýmislegt í farvatninu hjá þeim, meðal annars samstarf við drykkjarvöruframleiðendur erlendis sem eigandinn bindur miklar vonir við.

Viðskipti

Kína hótar ESB gagnaðgerðum

„Made in Europe“ stefna Evrópusambandsins til verndar störfum kallar fram hótanir frá Kína um mótvægisaðgerðir.

ViðtalHorft til Evrópu

„Ef við viljum gera róttækar breytingar á hagkerfinu erum við betur sett utan ESB“

Fullveldi Íslands og sjálfstæði í peninga- og ríkisfjármálum þarf að vera til staðar ef vinstri stjórn kemst til valda og vill gera róttækar breytingar, segir Jökull Sólberg Auðunsson, stjórnarmaður í Til vinstri við ESB. Hann vill horfa til BRICS-ríkjanna og varar við möguleikanum á herskyldu innan ESB.

Aðsent

Þorvaldur Örn Árnason

Alræði auðsvalds

Auðsvald eða almannavald? Hver eru ríkjandi trúarbrögð – og hvert stefnum við?

ErlentBandaríki Trumps

Kimmel svarar fyrir sig eftir aflýsingartilraun Melaniu og Trumps

Grínistinn Jimmy Kimmel sagði Melania Trump „ljóma eins og verðandi ekkja“. Forsetinn og forsetafrúin reyna nú að láta reka hann vegna „hatursfullrar orðræðu“, sem Trump hefur sjálfur ástundað.

ViðskiptiÍransstríðið

Olíufélag greinir frá risagróða

Stríðið gegn Íran skapar stökkbreyttan hagnað fyrir olíuframleiðendur.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

InnlentEldsumbrot á Reykjanesskaga

Eldgos geta komið upp í efri byggðum höfuðborgarsvæðisins

„Töluverðar“ líkur eru á því að gosupptök geti orðið skammt frá útjaðri byggðar í Hafnarfirði og Garðabæ, en ekki er útilokað að eldgos komi upp innan efri byggða höfuðborgarsvæðisins, samkvæmt nýju hættumati.

InnlentNáttúruvá

Ný hverfi í byggingu á mögulegu áhrifasvæði eldgosa

Stjórnmálamenn berjast fyrir því að víkka byggð á höfuðborgarsvæðinu. Nýtt hættumat Veðurstofunnar fyrir eldgos bendir til þess að áhættan vaxi með efri byggð.

Greining

Algör viðsnúningur á afstöðu til stöðu efnahagsmála

Meirihluti íslensku þjóðarinnar telur efnahagsstöðuna á Íslandi slæma. Aðeins í efstu aldurshópunum eru fleiri sem telja stöðuna góða. Ýmis teikn eru á lofti sem gætu skýrt þess afstöðu en verðbólga, vextir og atvinnuleysi eru á uppleið á sama tíma og fasteignamarkaður nálgast frostmark.

UmhverfiðNáttúruvernd

Gengu gegn spillingu íslenskrar náttúru

Guðmundur Þ. Guðnundsson, fyrrverandi landsliðsþjálfari, hélt ræðu og Ómar Ragnarsson sneri aftur á sviðið með söng.

InnlentEldsumbrot á Reykjanesskaga

„Miklar líkur“ á að gos geti komið upp undir Bláa lóninu

Nýtt hættumat Veðurstofunnar setur Bláa lónið á hættusvæði til langs tíma, en þar er þó full starfsemi.

Aðsent

Sólveig Anna Jónsdóttir og Stefán Ólafsson

Ofsagróði leigusala

Þegar leiga hækkar óhóflega þá eykst hagnaður leigusala óhóflega, rétt eins og að hagnaður banka eykst stórlega þegar Seðlabankinn hækkar vexti, enda vaxtatekjur helstu tekjur bankanna.

Mest lesið í mánuðinum

Innlent

Íris handtekin og lögreglan fer fram á gæsluvarðhald

Íris Helga Jónatansdóttir hefur verið handtekin fyrir umfangsmikið umsáturseinelti og mun lögreglan á Suðurnesjum fara fram á að hún verði úrskurðuð í gæsluvarðhald.

Innlent

Eltihrellir sagður hrella ólögráða barn og lýsa föður látinn í Morgunblaðinu

Íris Helga Jónatansdóttir er sökuð um að hafa birt falska dánartilkynningu í Morgunblaðinu í dag. Maðurinn þurfti að sverja af sér að vera látinn og nafngreinir hana og móður hennar í tengslum við málið.

Innlent

Fleiri kæra eltihrelli: „Maður lítur oftar um öxl en áður“

Fleiri hafa bæst í hóp þeirra sem hafa kært Írisi Helgu Jónatansdóttur fyrir eltihrelli. Nú eru það starfsmaður skóla og maður sem starfaði áður við sjúkraflutningar. Íris vakti þjóðarathygli þegar hún var handtekin og grunuð um að koma því til leiðar að fölsk dánartilkynning birtist í Morgunblaðinu.

Viðtal

Áfengistengd heilabilun getur svipt fólk skammtímaminni

Engilbert Sigurðsson geðlæknir segir mikilvægt að undirbúa starfslok með virkni, félagslegum tengslum og rútínu til að draga úr einmanaleika. Heilsa og ættarsaga skipta máli, en aukin víndrykkja í hópnum veldur áhyggjum fyrir einstaklinga og heilbrigðiskerfið.

Erlent

Trump sagður „klikkaður“

Áhyggjur vaxa af geðheilsu Bandaríkjaforseta eftir hótanir um eyðingu siðmenningar.

Leiðari

Jón Trausti Reynisson

Eitrun umræðunnar

Vaxandi gjá myndast í skautaðri samfélagsumræðu á Íslandi. Greina má áróðursaðferðir frá hægri og vinstri sem geta truflað röklegt mat á málefnum sem eru í eðli sínu margslungin og erfið.