Barnalæknir vill sykurskatt og afslátt af grænmeti

Tryggvi Helgason, sérfræðingur í offitu barna, varar við „áhlaupi iðnaðarins“ vegna tilrauna til að skattleggja sykur.

Ritstjórn

8. apríl 2026 · 14:10

Birtist fyrir 5 mánuðum.

Sykurskattur er aftur kominn í umræðu á Íslandi eftir að Alma D. Möller, heilbrigðisráðherra og fyrrverandi landlæknir, lagði fram þingsályktunartillögu með það að markmiði að Ísland yrði ekki lengur með mestu offitu meðal barna af öllum Norðurlöndunum. Í þingsályktunartillögunni er fyrsti liður aðgerða að innleiða hagræna hvata í samræmi við ráðleggingar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) til þess að sporna gegn vaxandi tíðni offitu, sérstaklega meðal barna.

Tryggvi Helgason, barnalæknir og sérfræðingur í offitu barna, segir í nýrri grein í Læknablaðinu að „ein best viðurkennda aðferðin til að minnka tíðni offitu í heiminum [sé] að stýra verði á sykri.“ Enda sé það fyrsta tillaga þingsályktunarinnar.

Tryggvi vísar þar í að „fjölmargar þjóðir“ hafi tekið upp verðstýringu á sykri „með góðum árangri, minni sykurneyslu og minni sykurnotkun í matariðnaði“. Hann leggur til að ábatinn af slíkum skatti yrði nýttur „til að fjármagna niðurgreiðslu á hollum matvælum eins og ávöxtum eða grænmeti“.

Iðnaðurinn á móti sykurskatti

Skiptar skoðanir um skattlagningu óhollra matvæla

Í þingsályktunartillögu heilbrigðisráðherra um aðgerðir gegn offitu er farið yfir afstöðu mismunandi þrýsti- og hagsmunahópa gagnvart skattlagningu á óhollum matvælum.

„Umsagnaraðilar eru aftur á móti ekki einróma um fýsileika þess að beita skattlagningu á óhollar og gjörunnar matvörur. Hjartavernd er fylgjandi verðstýringu og auknum álögum á óhollustu og bendir á árangur Íslendinga í tóbaksvörnum sem dæmi um árangur slíkrar nálgunar. Í umsögn Diabetes Ísland, Félags fagfólks um offitu, Krabbameinsfélags Íslands og SÍBS er tekið í sama streng, en embætti landlæknis leggur á hinn bóginn til að gengið verði lengra og að starfshópnum verði falið að útfæra innleiðingu þeirra breytinga sem lagðar eru til svo að árangurinn verði sem bestur. Viðskiptaráð, Félag atvinnurekenda, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins og Samtök verslunar og þjónustu leggjast alfarið gegn hækkun skatta sem auka flækjustig í skattkerfinu og valda röskun á högum neytenda þar sem aðrar aðferðir til að ná sömu markmiðum hafi þegar sannað gildi sitt. ÖBÍ réttindasamtök taka undir þau sjónarmið og leggjast gegn aðgerðum sem skerða kaupmátt örorkulífeyristaka.“

Tryggvi barnalæknir gerir ráð fyrir þrýstingi gegn skattlagningu á sykruðum matvælum. „Það verður spennandi að fylgjast með hvort yfirvöldum tekst að standast áhlaup iðnaðarins. Læknisfræðin, vísindin, siðfræðin, hagfræðin, lífeðlisfræðin og alþjóðaráðleggingar eru á einu máli,“ segir hann og skorar á hagsmunaaðilana. „Gaman væri að fá iðnaðinn í lið með lýðheilsunni. Niðurgreiddur sykur er ekki samfélagslega skynsamlegur og að hafa sykur áfram ódýran er ekki í takt við þekkingu nútímans.“

Viðskiptaráð varaði við sykurskatti í áliti sínu í febrúar á þeim forsendum að þeir væru „óhentugt stjórntæki, hafi takmörkuð áhrif á neyslu og heilsufarslegar útkomur og geti aukið flækjustig og kostnað í skatta- og regluumhverfi.“

Sykurskattur var lagður á í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur en afnuminn undir ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar 2015, þegar Bjarni Benediktsson var fjármálaráðherra. Við svo búið lækkaði verð á sykri, súkkulaði, sælgæti og fleiru um 4,6%. Á sama tíma var matarskattur hækkaður úr 7% í 11% og því hækkuðu önnur matvæli í verði. Þessi breyting gengur hins vegar gegn ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, sem segir í skýrslu sinni að minnst 114 lönd skattleggi sykraða gosdrykki.

Kjósa

Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Deila

Efnisorð

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Tengdar greinar

Lýðheilsa

FréttirLýðheilsa

Engar vísbendingar um neikvæð áhrif CBD

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin segir ýmsar vísbendingar um notagildi efnisins CBD úr kannabis, en engar um misnotkun eða lýðheilsuvanda. Læknir varar í Fréttablaðinu við lögleiðingu þess.

FréttirLýðheilsa

Íslenskir „Olíuvinir“ í keðju umdeilds fyrirtækis

Yfir 800 manns eru í sölukeðju Young Living ilmkjarnaolíu á Íslandi. Fyrirtækið sætir hópmálsókn í Bandaríkjunum fyrir pýramídasvindl og sögðu sölumenn vörurnar geta læknað Ebóla-smit. Íslenskar konur sem dreifa vörunum segja tengslamarkaðssetningu nauðsynlega til að kenna fólki um virkni ilmkjarnaolíu.

Fréttir

Börn hvött til að forðast útivist vegna svifryks

Svifryk mælist langt yfir heilsuverndarmörkum í höfuðborginni í dag. Almenningur er hvattur til að draga úr notkun einkabílsins á meðan veður er stillt, kalt og úrkoma er lítil.

Fréttir

Fimmta hver kona tekur þunglyndislyf

Ísland sker sig úr á alþjóðavísu með mikilli notkun þunglyndis- og svefnlyfja. Tvöfalt meira er notað hér af þunglyndislyfjum en meðaltal OECD. Langtímanotkun á svefnlyfjum er einnig áhyggjuefni.

Fréttir

Ólíklegt að hugmyndir Sjálfstæðismanna um útilokun óbólusettra barna standist lög

Sóttvarnalæknir, ekki sveitarfélög, ber ábyrgð á samræmingu og skipulagningu sóttvarna. Kópavogsbær taldi reglur um bólusetningu sem skilyrði leikskólapláss ekki standast lög.

FréttirLýðheilsa

Lobbíistar tóbaksfyrirtækja beita sér fyrir rafrettuvæðingu á Íslandi

Stórfyrirtæki á tóbaksmarkaðnum hafa keypt upp rafsígarettufyrirtæki og beita sér fyrir þau. Þetta á líka við á Íslandi. Auglýsingabann á rafsígarettum var þyrnir í augum tóbaksfyrirtækjanna sem reyndu að fá því breytt.

Mest lesið

ViðtalLífið á Grensás

„Ég hef ekkert til að kvarta yfir“

Söru Margréti Bergmann var kippt út úr lífi þriggja barna sinna þegar hún lamaðist skyndilega frá toppi til táar. Endurhæfingu hennar miðar vel og hún nýtur litlu hlutanna í lífinu. „Ég get verið glöð og þakklát fyrir allt, jafnvel þó ég verði alltaf í þessum stól.“

Stjórnmál

Tækniskólamálið: Segir vanhæfi stjórnenda blasa við

Guðmundur Árni Stefánsson, fyrrverandi oddviti Samfylkingarinnar í Hafnarfirði, segir vanhæfi bæjarstjóra og stjórnenda augljóst í tengslum við Tækniskólamálið. „Það vissu allir hvað þurfti að gera,“ segir hann.

Pistill

Ásgeir Brynjar Torfason

Undir pilsfaldi Bandaríkjanna

Hvernig lítur það út að hafa hafnað aðildarviðræðum utan frá? Með því að útiloka þann kost, hvernig bregðumst við hér þá við breyttum heimi? Ein leið er að taka landakorti bandaríska forsetans, sem sett hefur fánalitina á yfirráðasvæðið sitt, sem gríni. Hvorki Kanada né Mexíkó taka því gríni. Eyjarskeggjar á Jamaíku og Kúbu eru líklegast hræddir. Kannski er það kostur að vera bara kokhraust.

Skýring

Fimm ár dugðu ekki til að semja um lóðir Tækniskólans

Meirihlutinn var ítrekað varaður við seinagangi í lóðasamningum sem drógust í fimm ár. Tækniskólinn hefur nú hætt við uppbyggingu í Hafnarfirði og íhugar fjárkröfu á hendur bænum.

ErlentGrænlandsmálið

Trump tilkynnir um samning við Grænland og Danmörku

„Veitir Bandaríkjunum varanleg yfirráð yfir öryggismálum og öllum öðrum þörfum á Grænlandi,“ segir Trump. Danir og Grænlendingar segjast ánægðir með samninginn.

Aðsent

Rakel Björk Haraldsdóttir

12 ára með vesen

Rakel Björk Haraldsdóttir, varaformaður Hugarafls, skrifar um eigin reynslu í tilefni af Gulum september, vitundarvakningu um geðrækt og sjálfsvígsforvarnir.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

ViðtalLífið á Grensás

Katla sem breytti heilbrigðiskerfinu

Enginn á Íslandi hefur lifað af jafn alvarlegan mænuskaða og Katla Guðnadóttir sem lenti í dularfullu bílslysi 22 ára gömul. Hún er föst á Grensásdeild þar sem kerfið hefur ekki afgreitt beiðni hennar um heimaþjónustu. Barátta hennar hefur þegar skilað fordæmalausri ákvörðun í heilbrigðisráðuneytinu en oft líður henni eins og fólki hefði þótt það auðveldara ef hún hefði ekki lifað slysið af.

Umhverfið

Grófu upp úrgang hjá Skotfélaginu

Forsvarsmenn Skotíþróttafélags Hafnarfjarðar neituðu upprunalega að kannast við úrganginn. Umhverfis- og orkustofnun hefur verið beðin um að koma að málinu.

Innlent

Ofrukkaði sveitarfélög fyrir sorphirðu yfir 100 milljónir króna

Íslenska gámafélagið ofrukkaði Garðabæ og Mosfellsbæ yfir 100 milljónir króna vegna sorphirðu. „Þá eruð þið ekki alveg saklaus í þessu máli,“ sagði starfsmaður fyrirtækisins.

Umhverfið

Skeifan versti staðurinn í borginni — óháð ferðamáta

Skeifan sker sig úr sem sá staður í Reykjavík sem borgarbúar tengja oftast við neikvæða upplifun af samgöngum. Það gildir óháð því hvort fólk ekur, gengur, hjólar eða ferðast með strætó.

PistillEitt og annað

Borgþór Arngrímsson

Tromp á hendi Trumps?

Danski herinn hefur árum saman mátt búa við niðurskurð, sem bæði hefur bitnað á tækjum og mannskap. Slæmur aðbúnaður og léleg laun hafa orðið til þess að færri sækjast eftir hermennskunni. Nýlega varð danski flotinn að aflýsa leiðangri til Grænlands vegna þess að ekki var hægt að manna leiðangursskipið. Slíkar fréttir skaða ímynd flotans og geta verið vatn á myllu Bandaríkjaforseta.

Leiðari

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Stoltir Íslendingar

„Ég er ótrúlega stolt af sjálfstæði Íslands og þeim árangri sem við höfum náð saman sem þjóð.“

Mest lesið í mánuðinum

Innlent

Hvað gerðist á Krýsuvíkurvegi?

Ökumaður bifreiðar sem hafnaði utan vegar á Krísuvíkurveginum, þar sem þrennt lét lífið, var á 233 kílómetra hraða samkvæmt appi sem ungmenni nota sín á milli til þess að fylgjast með hraðatölum.

Hátekjulistinn

Kennari á hátekjum: „Hef verið að halda vel utan um mitt“

Skógræktar- og ferðaþjónustubóndinn og kennarinn, Jóhanna Halldóra Sigurðardóttir, situr í þriðja sæti hátekjulistans á Vesturlandi. „Þetta kemur mér verulega á óvart. Það eru margir stórlaxar á svæðinu,“ segir hún. Jóhanna vill helst að skattar hennar fari í málefni fatlaðra og betri vegi í Dalabyggð.

Hátekjulistinn

Skattadrottning með 1,4 milljarða í árstekjur

Aðalheiður S. Gunnarsdóttir er eina konan með yfir milljarð í árstekjur á Hátekjulista Heimildarinnar í ár. Fjórar af tíu tekjuhæstu konum landsins tengjast útgerðum.

ViðtalLífið á Grensás

Katla sem breytti heilbrigðiskerfinu

VettvangurHorft til Evrópu

Þegar nei-ið náði yfirhöndinni

Halldór Benjamín Þorbergsson fór af árshlutafundi Heima yfir á sviðið á Austurvelli, þar sem hann gat fagnað viðsnúningi unga fólksins.

Hátekjulistinn

Fjárfestir í foreldrahúsum

Markús Máni Skúlason er 24 ára og því yngsti karlmaðurinn á hátekjulistanum í ár. Hann byrjaði að fjárfesta 18 ára og segir að á yngri árunum sé mikilvægt að „vera duglegur að endurfjárfesta“ og ekki eyða því sem maður hefur safnað.