Hátt raun­gengi og sterk staða þjóð­ar­bús­ins er meg­in­á­stæða þess að verð­lag á Íslandi er hátt í sam­an­burði við önnur Evr­ópu­ríki. Þetta kemur fram í til­kynn­ingu frá fjár­mála­ráðu­neyt­inu þar sem brugð­ist er við umræðu um mat­væla­verð og verð­lag á Íslandi. 

„Laun á Íslandi hækk­uðu um 80% í evrum talið á tíma­bil­inu 2013-2017 sé tekið mið af tölum Eurostat um launa­kostnað á vinnu­stund innan við­skipta­hag­kerf­is­ins. Styrking krón­unnar olli miklum vexti í kaup­mætti í erlendri mynt á sama tíma og laun hækk­uðu mikið. Hvergi í Evrópu hækk­uðu laun jafn mikið á þennan mæli­kvarða á und­an­förnum árum,“ segir í til­kynn­ing­unni.

Samkvæmt nið­ur­stöðum nýrrar verð­könn­unar Verð­lags­eft­ir­lits ASÍ á mat­vöru er vöru­karfan í Reykja­vík tals­vert dýr­ari en í höf­uð­borgum hinna Norð­ur­land­anna. Þá hefur vakið athygli að sam­kvæmt upp­færðri töl­fræði Eurostat var verð­lag á Íslandi það hæsta í Evrópu árið 2017. Fjár­mála­ráðu­neytið bendir á að þarna sé verð­lag í krónum umreiknað í verð­lag í evrum. Því hafi geng­is­breyt­ingar mikil áhrif á sam­an­burð­inn. 

„Þegar krónan styrk­ist verða vörur sem verð­lagðar eru í íslenskum krónum dýr­ari í evrum talið og því hækkar verð­lag sjálf­krafa á þennan sam­ræmda mæli­kvarða,“ segir í til­kynn­ingu fjár­mála­ráðu­neyt­is­ins. „Styrking krón­unnar á árunum 2013-2017 hefur aftur á móti stuðlað að lægra vöru­verði hér á landi í íslenskum krónum og þannig aukið kaup­mátt heim­il­anna. Afnám tolla og vöru­gjalda hefur stuðlað enn frekar að lægra vöru­verði í mik­il­vægum vöru­flokkum eins og kom­ist er að í skýrslu Hag­fræði­stofn­unar.“

Ráðu­neytið birtir súlu­rit sem sýnir að hvergi í Evrópu hafi laun hækkað meira í evrum talið en á Íslandi.

Mynd: Fjár­mála­ráðu­neytið

„Sterkt raun­gengi krón­unnar í sögu­legu sam­hengi end­ur­speglar ekki síst við­snún­ing í við­skipta­jöfn­uði á und­an­förnum árum og sterka stöðu þjóð­ar­bús­ins. Laun hafa enda hækkað meira en verð­lag eins og sést á með­fylgj­andi mynd. Árið 2017 var launa­kostn­aður á hverja vinnu­stund í evrum talið 74% hærri á Íslandi en að með­al­tali í löndum ESB.“

Þá birtir ráðu­neytið línu­rit sem sýnir að launa­vísi­talan hefur hækkað lít­il­lega umfram vísi­tölu neyslu­verðs á Íslandi. 

Mynd: Fjár­mála­ráðu­neytið

Í þessu sam­hengi er rétt að hafa í huga að neyslu­mynstur er breyti­legt frá einu heim­ili til ann­ars. Til að mynda vegur hús­næð­is­kostn­aður mun þyngra í neyslukörfu lág­launa­fólks og fólks á leigu­mark­aði en ann­arra hópa og hefur þannig hækkun fast­eigna­verðs bitnað meira á kaup­mætti þeirra sem eru neðar í tekju­stig­anum en hinna.