Þingmenn og ráðherrar stjórnarmeirihlutans hafa mismunandi skilning á því hvort tekjuskattur í neðra þrepi verði lækkaður á kjörtímabilinu eða ekki og hvort horfið hafi verið frá „áherslu á lækkun tekjuskatts í neðra skattþrepi“ sem kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar.

Í stjórnarsáttmálanum, sem var kynntur þann 30. nóvember 2017, kemur fram að samhliða kjarasamningagerð muni ríkisstjórnin beita sér fyrir því að tekjuskattur í neðra þrepi verði lækkaður. Var gengið út frá því, samkvæmt samtölum Stundarinnar við þingmenn, að skatthlutfallið yrði lækkað um 1 prósent, eða sem nemur 14 milljörðum á ársgrundvelli. 

Þremur mánuðum síðar, þann 27. febrúar 2018, gaf ríkisstjórnin svo út yfirlýsingu um fyrirhugaðar aðgerðir í tilefni kjarasamninga. Athygli vekur að þar er engin áhersla lögð á flata lækkun tekjuskatts í neðra skattþrepi heldur talað um „endurskoðun á tekjuskattskerfinu með áherslu á lækkun skattbyrði og mögulegar breytingar á fyrirkomulagi persónuafsláttar og samspili við bótakerfi sem ætlað er að styðja við tekjulægri hópa (lágtekjur og lægri millitekjur)“. 

Slík endurskoðun í þágu tekjulágra hópa fer illa saman við hugmyndir um að lækka almenna þrepið um eitt prósentustig, enda myndi ábatinn af slíkri flatri lækkun dreifast með mjög ójöfnum hætti milli tekjuhópa. 

Eins og Stundin benti á í fréttaskýringu þann 1. desember 2017 myndi lækkun tekjuskatts í neðra skattþrepi skila fólki sem er með meira en 835 þúsund króna heildarlaun á mánuði þrisvar sinnum meiri skattalækkun en fólki á lágmarkslaunum. Hins vegar myndi hækkun persónuafsláttar skila öllum tekjuhópum jafn mikilli skattalækkun. Fyrir 14 milljarða mætti hækka persónuafslátt um að minnsta kosti 61.200 krónur árlega, eða 5.100 krónur á mánuði.  Slík ráðstöfun myndi skila fólki á lágmarkslaunum hátt í tvöfalt meiri ábata heldur en lækkun tekjuskattsins um eitt prósentustig. Fólk við neðri fjórðungsmörk launa fengi um 400 krónum meiri skattalækkun á mánuði með þessu heldur en með lækkun tekjuskatthlutfallsins, og þeir sem eru við miðgildi launa fengju aðeins um 700 krónum minni skattalækkun en þeir fengju við lækkun tekjuskattsins.

Fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar var loks kynnt þann 4. apríl síðastliðinn. Í greinargerð hennar (bls. 15) segir meðal annars: 

Í fjármálaáætluninni, líkt og kveðið er á um í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, er gengið út frá að tekjuskattur lækki í neðra skattþrepi. Gert er ráð fyrir að lækkunin nemi um 1 prósentustigi og taki gildi í áföngum á áætlunartímanum. Samhliða er stefnt að heildarendurskoðun tekjuskatts einstaklinga og bótakerfa, m.a. með það að markmiði að unnt verði að draga úr skattbyrði og koma á fót heildstæðu og einfaldara kerfi, ekki síst í þágu tekjulægri hópa. Þar er horft til stuðnings hins opinbera við barnafjölskyldur og vegna húsnæðiskostnaðar, með markvissari fjárhagslegum stuðningi við efnaminni heimili.

Í þessum texta er gerður greinarmunur á tekjuskattslækkuninni og heildarendurskoðun kerfisins. Sú heildarendurskoðun fari fram „samhliða“ lækkun neðra skattþrepsins. Á bls. 32 í greinargerðinni kemur einnig fram að „gert [sé] ráð fyrir lækkun tekjuskatts einstaklinga“ og aftur á bls. 54. 

Á bls. 58 er hins vegar fjallað með ítarlegri hætti um heildarendurskoðun tekjuskatts sem stendur fyrir dyrum. Þar segir: 

Miðað er við að þær breytingar sem endurskoðunin leiðir af sér geti jafngilt eins prósentustigs lækkun neðra tekjuskattsþreps, eða 14 ma.kr. lækkun á skattbyrði fjölskyldna á ársgrundvelli sem verði lögfest sem fyrst og komi til framkvæmdar á kjörtímabilinu.

Í glærusýningu Bjarna Benediktssonar, sem varpað var upp þegar hann kynnti meginatriði fjármálaáætlunar sinnar, kemur aftur á móti skýrt fram að „gert [sé] ráð fyrir eins prósentustigs lækkun á skatthlutfalli neðra þreps“ en að auk þess muni fara fram „samtal við aðila vinnumarkaðarins um samspil bótakerfa og tekjuskattskerfis“. 

Ólík svör við gagnrýni stjórnarandstöðunnar

Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa gagnrýnt harðlega áform um flata lækkun tekjuskatts. Þannig hefur t.d. Logi Einarsson, formaður Samfylkingarinnar, bent á að lækkun á neðra skattþrepi skili tekjulágu þrefalt minna en þeim tekjuhæstu. 

Mynd: Pressphotos.biz / Geiri

Kolbeinn Óttarsson Proppé, þingmaður Vinstri grænna, hefur gert athugasemd við slíkan málflutning, bæði á Facebook og í grein á Kjarnanum. Af honum hefur mátt skilja að í raun standi ekki til að lækka neðra þrep tekjuskattsins um eitt prósentustig heldur eigi að létta skattbyrði af almenningi sem muni kosta það sama og prósentustigs lækkun, eða 14 milljarða á ársgrundvelli. 

Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, þingflokksformaður Vinstri grænna, hefur gripið til annars konar málsvarnar þegar stjórnarandstaðan gagnrýnir skattaáform ríkisstjórnarinnar.

Í umræðum um fjármálaáætlunina á Alþingi þann 11. apríl síðastliðinn spurði Ágúst Ólafur Ágústsson, þingmaður Samfylkingarinnar, hana: „Af hverju stendur hv. þingmaður því fyrir 1% flatri tekjuskattslækkun sem gagnast best þeim sem hæstar hafa tekjurnar?“ Þá sagði Ólafur Ísleifsson, þingmaður Flokks fólksins: „En ég verð að leyfa mér að segja að það kemur afar mikið á óvart, svo ekki sé meira sagt, að flokkur háttvirts þingmanns Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur geti staðið að þeirri forgangsröðun sem birtist m.a. í því að tekjuskattur skuli lækkaður á þann veg að það skuli ekki nýtast hinum tekjulægstu og þeim sem standa hér höllustum fæti.“

Bjarkey hafnaði því ekki að flöt tekjuskattslækkun væri á döfinni heldur sagði:

„Varðandi tekjuskattinn og lækkun hans er það auðvitað svo að ef við hefðum verið ein í ríkisstjórn hefðum við væntanlega ekki farið þessa leið. Það er samkomulagsmál að gera þetta. Það er hins vegar þannig að persónuafslátturinn, eins og ég nefndi í ræðu minni, verður tekinn til skoðunar í tengslum við vinnumarkaðinn og annað slíkt, hvort það sé leiðin sem aðilar telja heppilegast að fara. Ég er sammála því að það ætti að gera.“

„Flokkarnir hafa auðvitað ólíka sýn“

Mynd: Alþingi.is

Stundin sendi Kolbeini Proppé og Bjarkeyju tölvupóst og spurði hvort þau kynnu skýringar á misræminu. 

Kolbeinn svaraði: 

Ég skil fjármálaráðherra þannig að hann sé að vísa til umfangs aðgerðanna; að í áætluninni sé gert ráð fyrir skattalækkunaraðgerð sem verði að umfangi 14 milljarðar. Það jafngildir umfangi umræddrar 1% lækkunar. Útfærslan verður unnin í samráði við verkalýðshreyfinguna til að tryggja að breytingarnar skili launafólki og samfélaginu raunverulegum ávinningi. Eins og kemur fram í texta fjármálaáætlunar, og þú vitnar til, þá er ýmislegt til skoðunar, m.a. að gera persónuafslátt útgreiðanlegan þannig að hann fjari út eftir því sem tekjur eru hærri. 

Þar sem útfærslan er eftir hefur í fjármálaáætlun verið reiknað út frá kerfinu eins og það er, hvað varðar lækkun á neðra þrepi um 1%, einfaldlega til að hafa fastar tölur í hendi. Það kemur skýrt fram í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í tilefni af mati á kjarasamningum, frá í febrúar, að farið verði í þessa endurskoðun, í samstarfi við samtök launþega, og að ætlunin sé að henni ljúki á haustmánuðum 2018 áður en fjárlög 2019 verða afgreidd. Það er í fullu samræmi við textann í fjármálaáætluninni, sem ég kom inn á hér fyrr.

Aðspurður hvort þetta stangist ekki á við yfirlýsingu í stjórnarsáttmála og ummæli Bjarkeyjar um að eins prósentustigslækkun hafi verið samkomulagsatriði flokkanna segir Kolbeinn að hann líti á stefnuna sem birtist í fjármálaáætlun sem nánari útfærslu á stjórnarsáttmálanum. „Flokkarnir hafa auðvitað ólíka sýn á þessi mál og því ekki óeðlilegt að fjármálaráðherra vilji halda sinni til haga. Það liggur engu að síður fyrir að útfærslan er eftir og mun byggja á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar til verkalýðshreyfingarinnar.“

Bjarkey segir í svari sínu til Stundarinnar að ef Vinstri græn væru ein í ríkisstjórn hefðu þau væntanlega byggt í auknum mæli á þrepaskiptri skattlagningu:

Það sem ég átti við að ef við hefðum verið ein hefðum við væntanlega haldið okkur við þrepaskipt skattkerfi eins og við höfum ítrekað rætt. Um þetta 1% er rætt í stjórnarsáttmála en ítrekað hefur verið rætt um útfærslu sem skilaði allt að 14 mia.

Svo höfum við gefið út að við vild­um end­ur­skoða skatt­kerfið, með áherslu á lækk­un skatt­byrði í þágu tekju­lægri hópa. Þar mynd­um við skoða fyr­ir­komu­lag per­sónu­afslátt­ar og sam­spil við bóta­kerf­in. Mark­miðið væri að styðja við tekju­lægri hóp­ana. Tek að öðru leyti undir með Kolbeini.