Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra og liðsmaður Viðreisnar, telur að Landskjörstjórn hafi farið svo langt út fyrir umboð sitt þegar kom að umsögn hennar um spurningu til aðildarviðræðna við ESB, að hún sé með öllu marklaus. Þetta kemur fram í pistli hans á Eyjunni. Í mati Landskjörstjórnar var því haldið fram að spurning um að kjósa með áframhaldandi viðræðum við ESB fæli í sér umdeildar forsendur og séu því í eðli sínu leiðandi.

Byggir það mat á deilu um það hvort bréf þáverandi utanríkisráðherra, Gunnars Braga Sveinssonar, þar sem hann sagðist hafa slitið viðræðum við ESB, hefði haft lagalegt gildi.

Ráðherra getur ekki einn afturkallað ákvörðun alþingis

Raunar er Þorsteinn afgerandi í greiningu sinni á því bréfi og bendir á að einstaka ráðherrar geti ekki einir snúið ákvörðun Alþingis, hvort sem það er að afturkalla hana eða ógilda, enda samþykktar af meirihluta á Alþingi. Við það má bæta að þingsályktunartillögur hafa verið lagðar fram síðan þá, þar sem lagt er til að aðildarviðræðum verði formlega slitið, en engin þeirra hefur verið samþykkt.

Þá bætir Þorsteinn við: „Aðalatriðið er þó hitt að ríkisstjórn hefur fulla stjórnskipulega heimild til að sækja um aðild eða halda áfram aðildarviðræðum án ályktunar Alþingis. Og hún getur spurt þjóðina um aðra hvora leiðina en ekki báðar í einu. Landskjörstjórn á eðli máls samkvæmt að búa yfir þessari lagaþekkingu.

Þegar Ísland ákvað að hefja viðræður við Evrópusambandið um aðild að innri markaði þess var það til að mynda gert án þingsályktunar.“

Gáleysi eða viljaverk?

Þorsteinn segir einu gilda hvort mat Landskjörstjórnar sé sett fram af gáleysi eða sem viljaverk, annaðhvort verði nefndin að segja af sér hafi þetta verið gáleysi, eða sé svo vanhæf að það sé Alþingis að meta alvarleika brotsins. Sjálfur segist Þorsteinn hlutlaus gagnvart þeirri spurningu.

„Augljóst er að Landskjörstjórn hefur farið svo langt út fyrir umboð sitt að umsögnin er með öllu marklaus. Gildir þá einu hvort um er að ræða ásetning eða gáleysi,“ skrifar Þorsteinn og bætir við: „Við mat á stöðu Landskjörstjórnar getur ásetningur eða gáleysi aftur á móti skipt máli.

Ef um ásetning er að ræða virðist óhjákvæmilegt að líta svo á að landskjörstjórn dragi hlut með sjónarmiðum Húss atvinnulífsins og stjórnarandstöðuflokkanna. Það myndi væntanlega falla undir sérstakt vanhæfi í stjórnsýslurétti. Í því tilviki getur mat Alþingis á alvarleika brotsins ráðið því hvort landskjörstjórn þurfi að víkja eða ekki.

Sé aftur á móti um gáleysi að ræða virðist óhjákvæmilegt að líta svo á að landskjörstjórn skorti almenna þekkingu á hlutverki sínu lögum samkvæmt. Það þýðir að hún er almennt óhæf til að gegna starfanum. Í því tilviki yrði hún vafalítið að segja af sér.“

Kristín Edwald er formaður landskjörstjórnar.