Evrópa undirbýr slit frá bandarískum tæknirisum

Þar til Donald Trump for­seti sneri aftur fyrir ári síðan var litið svo á að Evrópa vís­aði til Kína, þegar rætt var um að draga úr ber­skjöldun gagn­vart erlendum stór­veldum. En nú hefur Evrópa beint sjónum sínum að banda­rískri tækni.

Eftir því sem Trump herðir á hót­unum sínum – allt frá því að beita Evrópu þrýst­ingi í við­skiptum til þess að reyna að yfir­taka Grænland – hafa áhyggjur auk­ist af því að þessi óút­reikn­an­legi „leið­togi hins frjálsa heims“ gæti, ef hann svo kysi, steypt sam­band­inu í staf­rænt myrkur.

Frá því að Trump setti Græn­lands­á­formin á ís hafa hátt­settir emb­ætt­is­menn hert á við­vör­unum um að Evr­ópu­sam­bandið sé hættu­lega ber­skjaldað fyrir áföllum í alþjóða­málum og verði að vinna að stefnu­mark­andi sjálf­stæði – jafnt í varn­ar­málum, orku­málum sem tækni.

Sam­bandið, sem telur 27 lönd, reiðir sig á erlend ríki fyrir yfir 80 pró­sent af staf­rænum vörum, þjón­ustu, innviðum og hug­verkum, sam­kvæmt skýrslu ESB frá 2023.

Evrópa er þegar byrjuð að draga úr hæði sínu gagn­vart banda­rískri tækni.

Nýjasta skrefið var stigið í síð­ustu viku þegar Frakk­land til­kynnti rík­is­starfs­mönnum að þeim yrði brátt gert að nota inn­lendan val­kost í stað verk­færa eins og Zoom eða Microsoft Teams.

Við­vör­un­ar­bjöll­urnar klingdu í Brussel í fyrra þegar Trump-stjórnin beitti dóm­ara við Alþjóð­lega saka­mála­dóm­stól­inn refsi­að­gerðum og lok­aði þá frá banda­rískri tækni eins og frá Amazon og Google.

Þessi aðgerð afhjúpaði hversu sterk tök Banda­ríkin hafa á mörgum þeim verk­færum sem eru und­ir­staða lífs í Evrópu.

„Á síð­asta ári hafa allir áttað sig á því hversu mik­il­vægt það er að við séum ekki háð einu landi eða einu fyr­ir­tæki þegar kemur að sumri mjög mik­il­vægri tækni,“ sagði Henna Virk­kunen, tækni­mála­stjóri ESB.

„Hægt er að nota þessa stöðu sem vopn gegn okkur,“ var­aði hún við.

Tækni „ekki lengur hlutlaus“

Virk­kunen mun í mars kynna stóran pakka um „tækni­legt full­veldi“ sem nær yfir skýja­þjón­ustu, gervi­greind og örflögur – svið þar sem ESB von­ast til að byggja upp meira sjálf­stæði.

„Stafræn tækni er ekki lengur hlut­laus verk­færi,“ sagði Sebast­i­ano Toffa­letti, fram­kvæmda­stjóri European Digital SME Alliance, við AFP.

„Þegar kjarna­innviðum eins og skýja­þjón­ustu, gervi­greind eða kerfum er stjórnað utan Evrópu, þá gildir það sama um regl­urnar, gögnin og að lokum vog­ar­aflið.“

Meðal aðild­ar­ríkja ESB hafa Frakk­land og Þýska­land verið í far­ar­broddi.

Norður-þýska fylkið Slésvík-Holt­seta­land varð fyr­ir­mynd um staf­rænt full­veldi á síð­asta ári með því að hætta að nota Microsoft í þágu opins hug­bún­aðar.

Dirk Schroedter, ráð­herra staf­rænna mála, sagði að ákvörð­unin hefði í fyrstu verið efna­hags­legs eðlis, áður en „póli­tísk spenna“ breytti áhersl­unni.

„Yfir­burðir fárra tækni­fyr­ir­tækja í opin­berum innviðum tak­marka ... sveigj­an­leika okkar, ógna öryggi okkar og blása út hug­bún­að­ar­kostnað okkar,“ sagði Schroedter við AFP.

Á sex mán­uðum flutti fylkið meira en 40.000 póst­hólf frá Microsoft Exchange og Outlook yfir í opnar lausnir eins og Open-Xchange og Thund­er­bird.

Áskor­anir komu upp á umbreyt­ing­ar­tím­anum – til dæmis í skjala­deil­ingu með öðrum fylkjum og alrík­is­stjórn­inni – en Schroedter sagði að fylkið hefði sýnt að „staf­rænt sjálf­stæði er mögu­legt“.

Á sama tíma er Evr­ópu­þingið að end­ur­skoða þörf sína og ber­skjöldun gagn­vart Microsoft ásamt öðrum verk­færum eftir að hópur þing­manna úr öllum flokkum hvatti það til að taka upp evr­ópska val­kosti.

„Vogarafl gegn Bandaríkjunum“

Aðgerðir eru einnig í gangi á vett­vangi ESB.

Franska fyr­ir­tækið Mistral og þýski ris­inn SAP sam­þykktu að vinna að evr­ópskri gervi­greind­ar­drif­inni skýja­lausn á fransk-þýskum leið­toga­fundi um staf­rænt full­veldi í nóv­em­ber.

Og Frakk­land, Þýska­land, Ítalía og Holland tóku sig saman á síð­asta ári í við­leitni til að skapa sam­eig­in­lega evr­ópska staf­ræna inn­viði, undir stjórn fram­kvæmda­stjórnar Evr­ópu­sam­bands­ins.

Mikið af stefnu­mótun ESB er nú mótuð í ljósi áherslu á full­veldi.

Sam­bandið hefur lengi unnið að staf­rænni evru, sem tugir hag­fræð­inga – þar á meðal Thomas Piketty – köll­uðu „nauð­syn­lega trygg­ingu fyrir evr­ópsku full­veldi“ í opnu bréfi í síð­asta mán­uði.

Það kemur í kjöl­far þess að Wero, evr­ópskur greiðslu­mögu­leiki í stað Mastercard, Visa og PayPal, var sett á markað árið 2024 með stuðn­ingi nokk­urra stórra banka.

En Zach Meyers hjá CERRE, hug­veitu í Brussel, varar við því að ESB verði að hafa á hreinu hverju „tækni­legt full­veldi“ eigi að skila.

Ef mark­miðið er að stand­ast póli­tískan þrýst­ing gæti ESB verið betur sett með því að ein­beita sér að því að ná „meira vog­ar­afli gegn“ Banda­ríkj­unum, hélt Meyers fram.

Í því skyni sagði hann að árang­urs­rík­asta stefnan væri ekki að draga úr notkun banda­rískrar tækni í Evrópu heldur „frekar að tvö­falda áhersl­una á þá hluta tækni­virð­is­keðj­unnar þar sem Banda­ríkin eru háð Evrópu“ – allt frá vél­bún­aði til örflögu­fram­leiðslu til fyr­ir­tækja­hug­bún­aðar eða fjar­skipta­bún­aðar.