S

érhver árás Bandaríkjanna á bandalagsríki NATO myndi þýða endalok „alls“, varaði forsætisráðherra Danmerkur við í dag, eftir að Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, ítrekaði ósk sína um að innlima Grænland.

„Ef Bandaríkin ákveða að ráðast hernaðarlega á annað NATO-ríki, þá myndi allt stöðvast – þar með talið NATO og þar af leiðandi öryggismál eftir seinni heimsstyrjöldina,“ sagði Mette Frederiksen við dönsku sjónvarpsstöðina TV2.

Hún sagði ríkisstjórn sína gera „allt sem hægt er til að svo verði ekki“.

Frederiksen krafðist þess í gær að Bandaríkjastjórn hætti að tala um að taka yfir Grænland, og það sama gerði formaður landsstjórnar Grænlands, Jens-Frederick Nielsen.

„Ég verð að segja þetta mjög skýrt við Bandaríkin: það er algerlega fáránlegt að segja að Bandaríkin eigi að taka yfir stjórn á Grænlandi,“ sagði Mette Frederiksen í yfirlýsingu í gær.

Nielsen sagði við Trump á samfélagsmiðlum: „Þetta er komið nóg. Enginn frekari þrýstingur. Engar fleiri aðdróttanir. Engir fleiri innlimunardraumar.“

„Við erum opin fyrir viðræðum,“ sagði hann þó. „En það verður að gerast eftir réttum leiðum og með virðingu fyrir alþjóðalögum.“

Segist þurfa yfirtöku vegna öryggis

Donald Trump sagði í viðtali í gær að hann vildi ræða Grænlandsmálið eftir 20 daga. „Tölum um Venesúela, Rússland, Úkraínu. Við höfum áhyggjur af Grænlandi eftir tvo mánuði. Tölum um Grænland eftir 20 daga,“ sagði hann og ítrekaði að Bandaríkin þyrftu Grænland af öryggisástæðum, beint í kjölfar þess að hafa handtekið forseta Venesúela í höfuðborg landsins á grundvelli fíkniefnasmygls, olíuframleiðslu og öryggissjónarmiða.

„Við þurfum á Grænlandi að halda frá þjóðaröryggissjónarmiði og Danmörk mun ekki geta gert það,“ sagði hann og fullyrti að kínversk og rússnesk skip væru „um allt Grænland“. Þá spurði hann blaðamenn: „Vitið þið hvað Danmörk gerði nýlega, til að efla öryggi í Grænlandi? Þeir bættu við einum hundasleða í viðbót. Það er satt. Þeim fannst það vera frábær aðgerð.“ Loks sagði Trump að Evrópusambandið þyrfti á því að halda að Bandaríkin tækju Grænland.

Samvinna við Bandaríkin óhögguð

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra kallaði í dag eftir dýpra samtali og samvinnu við Evrópusambandið, en kvað varnarsamvinnu við Bandaríkin standa óhaggaða.

„Grunnstoðir íslenskra öryggis- og varnarmála – aðildin að Atlantshafsbandalaginu og tvíhliða varnarsamningurinn við Bandaríkin – standa óhaggaðar og skipta sköpum fyrir okkur. Hagsmunum smáríkis er best borgið í samstarfi og eðlilegt er að við treystum jafnframt böndin við nágranna- og vinaþjóðir okkar,“ skrifaði Þorgerður í grein á Vísi.is. 

„Kínahættan“

Trump skók evrópska leiðtoga með því að handtaka Nicolas Maduro, forseta Venesúela, sem nú er í haldi í New York.

Trump hefur sagt að Bandaríkin muni „stjórna“ Venesúela um óákveðinn tíma og nýta gríðarlegar olíubirgðir þess.

Bandaríski leiðtoginn hefur á svipaðan hátt aukið þrýsting á Grænland undanfarna mánuði og sagði í desember að rússnesk og kínversk skip væru „út um allt“ við strendur landsins.

Utanríkisráðuneytið í Peking svaraði fyrir sig í dag og hvatti stjórnvöld í Washington til að „hætta að nota hina svokölluðu Kínavá sem afsökun til að sækjast eftir persónulegum ávinningi“.

Aaja Chemnitz, sem er fulltrúi Grænlands á danska þinginu, sakaði Trump um að „dreifa lygum um kínversk og rússnesk herskip“.

„Grænlendingar ættu að fara í viðbúnaðarham,“ sagði hún við AFP og bætti við að Grænlendingar þyrftu að fara að taka Trump mun alvarlegar.

Á götum Kaupmannahafnar lýsti fólk yfir undrun sinni á hótunum Trumps.

„Mér finnst það svolítið galið að hann geti sagt svona hluti,“ sagði Frederik Olsen, 56 ára.

„Hann hefur allan þann aðgang sem hann vill fyrir hermennina,“ sagði Christian Harpsøe, 46 ára. „Ég sé enga þörf. Þú getur ekki borið þetta saman við Venesúela.“

„Virðingarleysi“

Deilan vakti stuðningsyfirlýsingar víðs vegar að úr Evrópu. Anitta Hipper, talsmaður utanríkismála ESB, sagði fréttamönnum að sambandið væri staðráðið í að verja landhelgi aðildarríkja sinna.

Keir Starmer, forsætisráðherra Bretlands, sagði að „aðeins Grænland og Konungsríkið Danmörk“ gætu ákveðið framtíð svæðisins – viðhorf sem endurspegluðust í yfirlýsingum frá leiðtogum Finnlands, Svíþjóðar og Noregs.

Pascal Confavreux, talsmaður franska utanríkisráðuneytisins, sagði við staðbundna sjónvarpsstöð að „ekki væri hægt að breyta landamærum með valdi“ og bætti við að land hans fyndi til „samstöðu“ með Danmörku.

Deilan kom upp eftir að Katie Miller, fyrrverandi aðstoðarmaður Trumps, birti mynd á netinu á laugardag af Grænlandi í litum bandaríska fánans með yfirskriftinni „BRÁÐUM“.

Nielsen kallaði færsluna „virðingarleysi“. Frederiksen hvatti Washington á sunnudag til að hætta að „hóta sögulegum bandamanni sínum“ og sagði kröfur Bandaríkjanna til Grænlands „fáránlegar“.

Miller er eiginkona Stephen Miller, ráðgjafa Trumps, sem er almennt talinn vera arkitekt margra stefnumála Trumps og stýra harðlínuákvörðunum forsetans í innflytjendamálum og innanlandsstefnu.

Til að bregðast við færslu Miller sagði Jesper Møller Sørensen, sendiherra Danmerkur í Washington, að land hans væri þegar að vinna með Washington að því að efla öryggi á norðurslóðum.

„Við erum náin bandalagsríki og ættum að halda áfram að vinna saman sem slík,“ skrifaði Sørensen.