Árásin á Bastilluna: Franska byltingin hófst með því að geðveikir kynferðisglæpamenn og falsarar voru frelsaðir

Í dag, 14. júlí, er Bastillu­dag­ur­inn svo­kall­aði í Frakk­landi og er þá ævin­lega mikið um dýrðir. Dagurinn er yfir­leitt tal­inn marka upp­haf frönsku bylt­ing­ar­innar árið 1789 þegar feyskinni ein­valds­stjórn Bourbon-ætt­ar­innar sem hrundið frá völdum. Bylt­ingin var gerð í nokkrum áföngum en vel má segja að eftir 14. júlí hafi ekki verið aftur snúið.

Basillan var virki í Par­ís­ar­borg sem hýsti bæði vopna­búr og einnig fang­elsi þar sem hafði oft verið vistað fólk sem hafði sett sig upp á móti ein­valds­stjórn­inni. Fang­arnir bjuggu yfir­leitt við illa með­ferð og hafði það því afar slæmt orð á sér.

Þess vegna var það engin smá­ræðis yfir­lýs­ing þegar mann­fjöldi í París réð­ist að Bastill­unni í þeim til­gangi að frelsa alla fanga sem þar sátu.

Fangelsisstjórinn afhausaður

Árásin, sem var að mestu sjálf­sprottin í hópi ákafra stjórn­ar­and­stæð­inga í París, lukk­að­ist að því leyti að eftir fjög­urra tíma bar­daga náðu árás­ar­menn virk­inu. En það kost­aði mikið blóð og alls féllu um 100 manns úr hópi árás­armanna en ekki nema einn úr hópi varð­manna.

Fang­arnir leiddir í frelsið.Af skegg­inu að dæma er það Írinn Whte þar sem þarna er leiddur upp úr dýflissu.

Eftir að árás­ar­menn náðu Bastill­unni drápu hins vegar sex eða átta úr varð­lið­inu og þar á meðal fang­els­is­stjór­ann, mark­greifann De Launey. Reiður múgur réð­ist að honum, stakk hann ítrekað með hnífum og eftr að hann var dauður var höf­uðið sargað af honum og árás­ar­menn gengu með það um götur, sigr­andi hrós­andi.

En hvaða öfl­ugu liðs­menn og skoð­ana­systkin fengu hinir verð­andi bylt­ing­ar­menn lausa með þess­ari blóð­ugu og sögu­legu árás?

Fjórir peningafalsarar

Því var lítt eða ekki haldið á lofti á næst­unni þótt árásin á Bastill­una yrði umsvifa­laust þungja­miðjan í hug­ar­heimi bylt­ing­ar­manna.

Fang­arnir voru í fyrsta lagi sjö og í öðru lagi var eng­inn þeirra póli­tískur fangi í neinum skiln­ingi eða bar­áttu­maður gegn Bourbon-veld­inu.

Fjórir af sjömenn­ing­unum voru ósköp venju­legir glæpa­menn, pen­inga­fals­arar flestir eða allir. Þeir hétu Bernard Laroche, stundum nefndur Beausa­blon, Jean Béchade, Jean La Corrège og loks Jean-Antoine Pujade. Stuttu eftir að þeir voru leystir úr haldi hafði lög­reglan í París hendur í hári þeirra á ný og lok­aði þá inni í öðru fang­elsi í Bicêtre.

Lokaðir inni

Hinir þrír höfðu allir í haldi í Bastill­unni að ósk fjöl­skyldna þeirra.

Einn þeirra var sex­tugur og hét Auguste-Claude Tavern­ier. Hann átti snemma við geð­ræn vanda­mál að stríða og þá hafði faðir hans, þjónn á herra­setri, maður sem öllum heim­ildum ber saman um að hafi verið ofbeld­is­fullur ruddi, látið loka son inn á geð­veikra­hæli.

Hann end­aði svo í Bastill­unni eftir að grunur vakn­aði um að hann ætl­aði sér að gera til­ræði við kóng­inn, en öllum mun þó hafa verið ljóst að sá grunur átti sér enga stoð og Tavern­ier var mein­laus með öllu. Þegar þarna var komið sögu var hann enda mjög úr heimi hallur og gerði sér litla grein fyrir því hvað á seyði væri.

Sifjaspell?

Tavern­ier mun hafa ráfað í reiði­leysi um París í nokkra daga, mat­ar­laus og illa til reika, en var þá fluttur á geð­veikra­hælið Charenton sem ekki var all­fjarri.

Sjötti fang­inn hér Hubert de Solages. Hann var lág­aðli og líka sagður hafa átt við geð­veiki að stríða. Hann var læstur inni í Bastill­unni að ósk föður síns. Þá var hann sagður hafa gert til­raun til að nauðga systur sinni, Pauline. Og var hann síðan í haldi í Bastill­unni.

Aðrar heim­ildir segja þó aðra sögu. Þær herma að glæpur De Solages hafi verið sá að reyna að hjálpa systur sinni að losna frá ofbeld­is­fullum og rudda­legum eig­in­manni. Einnig hafi spilað inn í að með því að láta læsa De Solages inni gat mág­ur­inn kom­ist yfir hlut hans í föð­ur­arf­inum.

Ekki er gott að sega hvor sagan er sönn en sagan um árás De Solages á systur sína er þó býsna rót­gróin.

Spilað á fiðlu í Bastillunni

Hver sem rótin var að fanga­vist De Solages fór þó víst ekki milli mála að ein­hverjar blað­síður vant­aði í hann, en hann virð­ist hafa verið bæði mein­laus og vin­gjarn­legur og undi sér víst aðal­lega við að spila á fiðlu í Bastill­unni.

„Fyrsta stund frels­is­ins.“Skrúð­göngur með hina frelsuðu fanga úr Bastill­unni stóðu ekki eins lengi og efni virt­ust standa til.

Sjöundi og síð­asti fang­inn var fæddur á Írlandi og hét James Francis Xavier Whyte en í Frakk­landi var hann kall­aður Whyte de Malville. Hann var fæddur 1730 og var því tæp­lega sex­tugur.

Hann hélt ungur frá Írlandi og gekk í franska her­inn og mun hafa staðið sig vel en 1781 fékk hann ein­hvers konar áfall og var síðan læstur inn á geð­veikra­hæli. Sögur gengu um kyn­ferð­is­glæpi en hvers eðlis fylgir ekki sög­unni.

Ein­hverjar grun­semdir voru líka á flökti um að Whyte hafi verið njósn­ari fyrir erlent ríki en það var áreið­an­lega þvætt­ingur.

Hann end­aði alt­ént í Bastill­unni og þegar hann var leystur þaðan kom í ljós að hann var, ekki síður en Tavern­ier, orð­inn afar lúinn í lund.

Er ég Júlíus Caesar — eða guð?

Whyte var afar lág­vax­inn, kom­inn með sítt skegg og allur hinn furðu­leg­asti í útliti og fasi en sjálfur sann­færður um að hann væri Julius Caesar, nema stundum fannst honum lík­legra að hann væri guð almátt­ugur.

Hann var leiddur um götur af sigri hrós­andi bylt­ing­ar­mönnum, til marks um að nú ætti að frelsa alla and­stæð­inga hinnar höt­uðu kon­ungs­stjórnar, en það leið þó ekki á löngu þar til menn upp­götv­uðu að það var lít­ill akkur í að aug­lýsa svo skrýt­inn kall sem hold­gerv­ing hinnar nýhöfnu bylt­ingar.

Hann var þá fluttur til Charenton þar sem hann hitti Tavern­ier aftur og sömu­leiðis annan fanga sem hafði til skamms tíma verið lok­aður inni í Bastill­unni með þeim.

Frægasti fanginn

Það var eng­inn annar en De Sade mark­greifi sem sad­ism­inn er kenndur við. Hann hafði verið læstur inni í Bastill­unni sem geð­sjúk­lingur en var það áreið­an­lega ekki.

De Sade mark­greifihafði verið fluttur burt rétt fyrir árás­ina.

Hann var hins vegar tal­inn hættu­legur vegna kenn­inga sinn um að sárs­auki væri æski­legur í sam­skiptum fólks.

De Sade hafði verið fluttur úr Bastill­unni og til Charenton aðeins tíu dögum fyrir árás­ina á fang­els­is­virkið gamla. Ástæðan var sú að hann hafði hrópað til veg­far­enda út um glugga að fang­els­is­yf­ir­völdin væru að strá­drepa fang­ana. Ástandið í París var þá þegar orðið svo við­kvæmt að slík hróp og köll voru talin gera hleypt öllu í bál og brand.

Hvað varð um fangana?

Þetta var sem sé hin örlaga­ríka árás á Bastill­una sem Frakkar telja svo mik­ils­verða að þeir hafa gert Bastillu­dag­inn að þjóð­há­tíð­ar­degi sínum.

Ekki er vitað hvað varð um fals­ar­ana fjóra en bæði Tavern­ier og Whyte dó nokkrum árum síðar í Charenton án þess að nokkur hefði lagt sig fram um að leysa þá úr haldi.

Hubert de Solages var líka lagður inn á „heilsu­hæli“ fljót­lega eftir að hann slapp úr prís­und­inni í Bastill­unni en var sleppt þaðan fyrr en síðar og bjó síðan tíð­inda­litlu lífi undir hand­ar­jaðri dætra sinna. Hann lifði allan bylt­ing­ar­tím­ann, ár Napól­e­ons og hinna enda­lausu styrj­alda hans, og dó ekki fyrr en 1825.