Á jóla­dag sýndi sjón­varpið kvik­mynd­ina Napól­e­ons­skjölin sem Óskar Þór Axelsson gerði í fyrra (2023) eftir einni af fyrstu glæpa­sögum Arnaldar Ind­riða­sonar. Vænt­an­lega hafa allir sem áhuga hafa á mynd­inni nú þegar séð hana, ýmist í bíó eða sjón­varp­inu, en eigi ein­hver það eftir, þá er þeim hinum sömu holl­ast að lesa ekki lengra, þar eð í pistl­inum hér á eftir verður óhikað fjallað um efni mynd­ar­innar og útgangs­punkt.

Þá skal líka tekið fram að þótt hand­rit mynd­innar, sem Marteinn Þórisson skrif­aði lík­lega að mestu þótt Arnaldur sjálfur sé líka skrif­aður fyrir því, þótt það fylgi í stórum dráttum efni bók­ar­innar, þá hefur ýmsu verið breytt og til dæmis sjálfri loka­nið­ur­stöð­unni, ef ég man rétt frá bók­inni.

Hér verður hins vegar aðeins fjallað um kvik­mynd­ina, ekki skáld­sög­una — og nú eru allra síð­ustu for­vöð fyrir þau, sem ætla sér að horfa á mynd­ina og vilja ekki láta skemma fyrir sér, að hætta að lesa!

Í mynd Óskars Þórs hafa þung­vopn­aðir menn mik­inn áhuga á gömlum minjum frá síð­ari heims­styrj­öld.

Myndin hefst á því að við sjáum þýska flug­vél fljúga inn yfir Íslands­strendur um það leyti sem síð­ari heims­styrj­öld­inni er að ljúka í apríl 1945. Vélin lendir í ill­viðri og hrapar á Vatna­jökli.

Áhorf­endum skilst að þegar hafi snjóað yfir flakið og það horfið ger­sam­lega.

Mörgum ára­tugum síðar kemur flakið í ljós og spinnst af því mikil og væg­ast sagt æsi­leg atburða­rás.

Útgangs­punkt­ur­inn reyn­ist vera sá að flug­vélin hafi verið í mjög leyni­legum leið­angri frá æðstu mönnum Hitlers­stjórn­ar­innar í Þýska­landi, raunar Hitler sjálfum. Svo er að skilja að Hitler hafi þá samið við banda­ríska leyni­þjón­ustu­menn um að þeir hjálp­uðu til við að smygla honum úr rústum Þriðja rík­is­ins og til Suður-Ameríku þar sem hann fengi svo að lifa í leyni en óáreittur til ævi­loka ásamt hund­inum Blondie og heit­konu sinni Evu Braun.

Í stað­inn áttu leyni­þjón­ustu­menn­irnir amer­ísku að fá upp­lýs­ingar um hvar nas­istar hefðu falið heila járn­braut­ar­lest troð­fulla af gulli, gim­steinum og ómet­an­legum lista­verkum.

Mesta fjár­sjóð allra tíma, sem sagt.

Þýfi sem nas­istar hefðu stolið frá her­teknu lönd­unum í heims­styrj­öld­inni og alveg sér­stak­lega frá Gyðingum.

En vegna þess að flug­vélin sem flutti sendi­boða Hitlers til Banda­ríkja­manna fórst á Vatna­jökli, þá fer öll þessi áætlun út um þúfur — í bíó­mynd­inni.

Nú er það svo að Arnaldur Ind­riða­son og Óskar Þór Axelsson eru langt í frá fyrstu menn­irnir sem gera sér mat úr því í spennu­skyni að Hitler hafi kom­ist lífs frá hruni Þýska­lands í seinni heims­styrj­öld. Það hefði vissu­lega verið dramat­ískur atburður í meira lagi. Gallinn er sá að þrátt fyrir ótal sögu­sagnir um að Hitler hafi sloppið frá Þýska­landi eru ekki bara engar líkur á því að það hefði tek­ist, heldur eru jafn­framt engar líkur á því að for­ing­inn hefði haft minnsta áhuga á að reyna flótta.

Um ástæður þess hef ég áður skrifað og er þá flækju­sögu hér að finna.

En hvað þá með sög­una um fjár­sjóðs­lest­ina sem Hitler bíó­mynd­ar­innar hyggst nota til að kaupa sér líf af Banda­ríkja­mönnum?

Jú, sú lest var vissu­lega til — eða rétt­ara sagt, og það skiptir öllu máli, sagan um hana er vissu­lega til.

Hún er í stuttu máli á þessa leið:

Þegar hátt­settir nas­ista­for­ingjar átt­uðu sig á að stríðið var tapað hlóðu þeir firna miklum stolnum ger­semum af ýmsu tagi upp í heila járn­braut­ar­lest sem síðan var ekið niður í neð­an­jarð­ar­göng í Súd­eta­fjöllum milli Póllands og Tékk­lands.

Í Wałbrzych voru vissu­lega heil­mikil neð­an­jarð­ar­göng, enda voru þrælk­un­ar­búðir þýskra nas­ista í bænum.Yfirvöld í bænum hafa komið eft­ir­lík­ingu á „Wałbrzych-lest­inni“ fyrir í göng­unum til að lokka að ferða­menn.

Þar er bær sem Þjóð­verjar köll­uðu Waldenburg en Pól­verjar Wałbrzych og því hefur lestin síðan verið kölluð Wałbrzych-lestin. 

Göngunum var lokað og svo var ætlun nas­ista­for­ingj­anna að þegar um hægð­ist eftir lok stríðs­ins þá gætu þeir laum­ast til að ná í fjár­sjóð sinn og svo lifað eins og blómi í eggi til frið­sælla ævi­loka.

En er sagan sönn?

Hún komst reyndar fljót­lega á kreik er stríð­inu lauk. Og vissu­lega var það svo að nas­istar höfðu rænt gríð­ar­legum auð­æfum bæði frá Gyðingum og öðrum fórn­ar­lömbum sínum og stórir hlutar þess þýfis eru enn týndir. Því þótti sagan um Wałbrzych-lest­ina alls ekki ósenni­leg og leitin að lest­inni hefur staðið yfir — með hléum — allt frá stríðslokum og nán­ast fram á þennan dag.

Rauði dep­ill­inn sýnir Wałbrzych.

Ekkert hefur þó fund­ist, hvorki í Wałbrzych né ann­ars staðar, og nið­ur­staða sagn­fræð­inga er sú að ekk­ert sé hæft í sög­unni. Lestin sé sann­kölluð drauga­lest sem hafi aldrei verið til.

Enda hefur sem sé aldrei fund­ist af henni tangur né tetur.

Hins vegar er gefið í skyn í lok bíó­myndar Óskars Þórs eftir sögu Arnaldar að von sé á fram­halds­mynd sem muni snú­ast um leit aðal­sögu­hetj­anna að lest­inni.

Og verði sú fram­halds­mynd gerð, þá er veru­legar líkur á að nið­ur­staða hand­rits­höf­unda verði önnur og þau Vivian Ólafs­dóttir, Ólafur Darri og félagar muni finna Wałbrzych-lest­ina!