Bæjarfulltrúi í Kópavogi telur áfangaheimili Betra lífs gera „meira ógagn en gagn“

„Að mínu mati er aug­ljóst að þessi svoköll­uðu heim­ili, sem hafa meðal ann­ars sprottið upp í Kópavogi undir for­merkjum Betra lífs, geri meira ógagn en gagn,“ segir Sig­ur­björg Erla Egils­dóttir, bæj­ar­full­trúi Pírata í Kópavogi. 

„Það er ekk­ert eft­ir­lit. Þarna er ekk­ert starfs­fólk til staðar sem veitir skjól­stæð­ingum stuðn­ing og öryggi fólks er ekki tryggt í hrör­legum húsa­kynnum. Það þyrfti að vera for­gangs­at­riði að skil­greina þessa starf­semi í lögum og reglu­gerðum því þangað til þar verður gert falla þau á milli kerfa enda telj­ast þau hvorki til heil­brigðisúr­ræði né gisti­þjón­ustu, þrátt fyrir að eiga að vera ein­hvers­konar blanda af hvoru tveggja. Heim­il­is­leysi er bæði heil­brigð­is­vandi og félags­legur vandi sem nálg­ast þarf á heild­stæðan hátt. Þetta er afar við­kvæmur hópur sem fær ekki full­nægj­andi þjón­ustu við núver­andi aðstæður og því miður fjölgar bara þeim sem láta lífið í úrræða­leys­inu á meðan póli­tíkin for­gangs­raðar fjár­magni í flest annað,“ segir Sig­ur­björg Erla. 

Borguðu leigu fyrir óíbúðarhæft hús

Eins og hefur komið fram í umfjöllun Heim­ild­ar­innar voru tvö af áfanga­heim­ilum Betra lífs rekin í Kópavogi, bæði í Fannborg þar sem kvikn­aði í og síðar á Kópa­vogs­braut, hús­næði sem var í nið­ur­níðslu en íbúar borg­uðu Arnari Gunnari Hjálmtýs­syni, for­stöðu­manni Betra lífs, á bil­inu 140 til 160 þús­und krónur í reiðufé fyrir her­bergi þar. Íbúar voru með leigu­samn­ing sem enn var í gildi þegar húsið var rifið, þeim að óvörum. Heim­ildin greindi frá því að einn íbú­inn hefð­ist við í tjaldi eftir að húsið var rifið en tveir þurftu að flytja í bíl.

Maður sem hefur verið dæmdur fyrir kyn­ferð­is­brot bjó bæði á Kópa­vogs­braut og í Fannborg.  Í sam­tali við Heim­ild­ina sagð­ist hann vera að selja lyf en þegar kom að ásök­unum fjöl­margra kvenna sem eru heim­il­is­lausar og glíma við fíkni­sjúk­dóm­inn sagði hann þær ljúga upp á hann kyn­ferð­is­brotum gagn­vart þeim.

Heim­ildin óskaði eftir upp­lýs­ingum frá sam­eig­in­legu Heil­brigð­is­eft­ir­liti Garða­bæjar, Hafn­ar­fjarðar, Kópavogs, Mos­fells­bæjar og Sel­tjarn­ar­ness varð­andi áfanga­heim­ilið að Kópa­vogs­braut. Í mála­skrá eft­ir­lits­ins segir að „faðir drengs“ sem leigði her­bergi á Kópa­vogs­braut hefði „miklar áhyggjur af öryggi, bruna­vörnum og holl­ustu­háttum í hús­næð­inu“. Fulltrúi hjá eft­ir­lit­inu segir mann­inum að leigj­end­urnir sjálfir ættu að hafa sam­band og þá væri hægt að fara í skoðun á því en „margir eru tregir til þess vegna ótta við að missa her­bergið og enda á göt­unni“, skrif­aði full­trú­inn í mála­skrána. 

Ekkert gerst á heilu ári

Enn er svo komið að Reykja­vík­ur­borg hefur borið hit­ann og þung­ann í mál­efnum heim­il­is­lausra á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og hafa full­trúar borg­ar­innar ítrekað kallað eftir því að önnur sveit­ar­fé­lög taki virk­ari þátt í að veita heim­il­is­lausu fólki þjón­ustu. 

Vel­ferð­ar­svið Garða­bæjar, Hafn­ar­fjarðar, Kópavogs, Mos­fells­bæjar og Sel­tjarn­ar­ness ákváðu á vor­mán­uðum 2022 að fara af stað með sam­starfs­verk­efni í mála­flokki heim­il­is­lausra. Mark­miðið með verk­efn­inu var að greina hóp þeirra ein­stak­linga sem töld­ust heim­il­is­lausir með miklar og flóknar þjón­ustu­þarfir og í brýnni hús­næð­is­þörf. Jafn­framt var mark­mið verk­efn­is­ins að móta til­lögur um það hvernig bæta mætti þjón­ustu við þennan hóp með sam­eig­in­legu átaki aðild­ar­sveit­ar­fé­lag­anna. Sam­starfs­hóp­ur­inn skil­aði af sér skýrslu í mars 2023. 

Sig­ur­björg Erla segir vinnu hóps­ins hafa verið afar vand­aða og hún unnin í miklu sam­ráði og með aðkomu ólíkra sér­fræð­inga og hag­að­ila. „Í skýrsl­unni eru settar fram til­lögur til úrbóta og þeim for­gangs­raðað. Lögð er áhersla á að tryggja fram­boð á hús­næði sam­kvæmt hug­mynda­fræði Housing first ásamt því að koma á fót VOR-teymi - vett­vangs- og ráð­gjaf­arteymi -  að fyr­ir­mynd Reykja­vík­ur­borgar og Akur­eyr­ar­bæjar. Auk þess er lagt til að stofnuð verði bæði dag­setur og neyslu­rými.“

Þegar ár var liðið frá útkomu skýrsl­unnar, í apríl á þessu ári, lagði Sig­ur­björg Erla, sem situr í vel­ferð­ar­ráði Kópa­vogs­bæjar, fram beiðni í ráð­inu „um minn­is­blað um sam­ráðs­verk­efni sveit­ar­fé­laga á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, sem Kópa­vogs­bær tók þátt í, um mál­efni heim­il­is­lausra með miklar og flóknar þjón­ustu­þarfir.“

Þá spurði hún á fund­inum: „Hver er staða mála varð­andi þetta verk­efni í Kópavogi og hvað er áætlað að gera á þessu ári í þessum mála­flokki?“ Vel­ferð­ar­ráð vís­aði mál­inu til úrvinnslu hjá sviðs­stjóra vel­ferð­ar­sviðs.

Óskar eftir endurskoðun hjá Kópavogsbæ

Í til­lögum starfs­hóps­ins trónir efst að móta stefnu í mál­efnum heim­il­is­lausra og gera mála­flokk­inn sýni­legri í heild­ar­stefnum og aðgerð­ar­á­ætl­unum. Vel­ferð­ar­ráð ber ábyrgð á mótun stefnu í vel­ferð­ar­málum í umboði bæj­ar­stjórnar.

Á síð­asta fundi vel­ferð­ar­ráðs Kópa­vogs­bæjar, sem hald­inn var í maí­lok, lagði Sig­ur­björg Erla fram eft­ir­far­andi bókun

„Vel­ferð­ar­ráð sam­þykkir að við end­ur­skoðun vel­ferð­ar­stefnu Kópavogs haustið 2024 verði mótuð stefna Kópa­vogs­bæjar í mál­efnum heim­il­is­lausra. Stefnan mæli fyrir um hvernig þjón­ustu við heim­il­is­lausa skuli háttað og taki mið af þörfum hóps­ins, byggi á skaða­minnk­andi nálgun og miði að því að tryggja hópnum aðgengi að þjón­ustu og hús­næði án strangra skil­yrða. Í sam­ræmi við til­lögur skýrslu verk­efna­stjóra sam­starfs­verk­efnis í mál­efnum heim­il­is­lausra verði unnið út frá kjarna þeirrar hug­mynda­fræði að hús­næði sé grunn­þörf sem þarf að mæta áður en tek­ist er á við annan vanda sem ein­stak­lingur kann að kljást við, svo sem fíkni-og/eða geð­vanda."

Formaður ráðs­ins, Björg Bald­urs­dóttir bæj­ar­full­trúi Fram­sókn­ar­flokks­ins, lagði til að afgreiðsl­unni yrði frestað til næsta fundar ráðs­ins. Frestun var sam­þykkt með atkvæðum Bjargar, Matth­í­asar Björns­sonar , Páls Marís Páls­sonar og Sigrúnar Bjarna­dóttur, en þau fjögur eru full­trúar meiri­hluta Fram­sóknar og Sjálf­stæð­is­flokks.

Einar Örn Þor­varð­ar­son aðal­maður Við­reisnar, Hólm­fríður Hilm­ars­dóttir aðal­maður Vina Kópavogs og Erlendur H. Geirdal áheyrn­ar­full­trúi Sam­fylk­ingar tóku undir til­lögu Sig­ur­bjargar að bókun vel­ferð­ar­ráðs.

Meirihlutinn hafnaði fjármögnun

Sig­ur­björg Erla segir miður að lítið hafi gerst í mála­flokki heim­il­is­lausra í Kópa­vogsbæ. „Þrátt fyrir mikla vinnu og kostnað við grein­ing­ar­vinnu hafn­aði meiri­hluti Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sóknar í Kópavogi því að fjár­magna mála­flokk­inn í fjár­hags­á­ætlun. Stjórn­endur og starfs­fólk vel­ferð­ar­sviðs Kópa­vogs­bæjar hefur gert sitt besta með núver­andi fjár­magn og mann­afla en það gefur auga­leið að það er tak­markað hægt að bæta án við­bót­ar­fjár­magns þegar allir eru verk­efnum hlaðnir fyrir. Í stað stofn­unar dag­set­urs var því farin sú leið að nýta fyr­ir­liggj­andi styrk­heim­ildir vel­ferð­ar­sviðs til frjálsra félaga­sam­taka til þess að styðja Samhjálp til þess að lengja opn­un­ar­tíma kaffi­stof­unnar yfir allra köld­ustu vetr­ar­mán­uð­ina, eða frá des­em­ber til mars. Vissu­lega betra en ekk­ert en það er ljóst að þessi mál eru í algjöru óefni og brýnt að gera mikið betur. Skjól­stæð­ingum Kópa­vogs­bæjar er í dag raun­veru­lega vísað á neyð­ar­skýlin sem Reykja­vík­ur­borg rekur þar sem þau geta fengið inni á meðan hús­rúm leyfir og greiðir Kópa­vog­bær borg­inni þá fyrir gisti­plássið."