Það er hræsni á hæsta stigi að láta mynda sig með Svetlönu Tsikhanouskayu til þess að setja á sam­fé­lags­miðla en vinna svo gegn henni með óbeinum stuðn­ingi við Lukashenko,“ segir Þór­hildur Sunna Ævars­dóttir, þing­kona Pírata og full­trúi Íslands á þingi Evr­ópu­ráðs­ins, aðspurð um ræðu hennar á þingi Evr­ópu­ráðs­ins í gær.

Þar gagn­rýndi hún íslensk stjórn­völd fyrir að taka við­skipta­hags­muni fram fyrir mann­rétt­indi og lýð­ræði í Belarús.

Ræðan var haldin í kjöl­far ávarps Svetlönu Tsikhanouskayu, leið­toga stjórn­ar­and­stöð­unnar í Belarús, sem mörg ríki við­ur­kenna raunar sem rétt­kjör­inn for­seta lands­ins. Svetlana lagði þar áherslu á að ríki ráðs­ins héldu áfram stuðn­ingi sínum við lýð­ræð­is­öfl í Belarús og beittu ein­ræð­is­stjórn Aleksander Lukashenko auknum þrýst­ingi. 

Þór­hildur Sunna tók undir brýn­ingar Svetlönu og lýsti yfir ein­dregnum stuðn­ingi við lýð­ræð­is­bar­áttu hennar og íbúa Belarús í ræðu sinni en sagði svo:

„Ég verð þess vegna að lýsa yfir miklum von­brigðum yfir því að mín eigin stjórn­völd neiti að reka íslenska kjör­ræð­is­mann­inn í Belarús, Alex­ander Mos­hen­sky, sem er þekktur sam­verka­maður ein­ræð­is­herr­ans í Belarús.“

Hún sagð­ist skamm­ast sín fyrir að íslensk stjórn­völd héldu tryggð við Mos­hen­sky á for­sendum við­skipta­hags­muna íslenskra fyr­ir­tækja. 

„Mér fannst mik­il­vægt að lýsa því yfir að mér þyki til skammar að íslensk stjórn­völd seg­ist styðja við lýð­ræð­is­öflin í Belarís í orði en heiðri svo einn helsta stuðn­ings­mann ein­ræð­is­herr­ans í land­inu,“ segir Þór­hildur Sunna í sam­tali við Heim­ild­ina.

Sjálfur duga skammtÞór­hildur Sunna Ævars­dóttir segir það hræsni af íslenskum stjórn­mála­mönnum að sitja fyrir á myndum með leið­toga stjórn­ar­and­stöð­unnar í Belarús á sama tíma og Ísland hefði einn nán­asta sam­verka­mann Lukashenko í þjón­ustu sinni. Full­trúar stjórn­ar­and­stæð­ingar í Belarús hafa áður gagn­rýnt utan­rík­is­ráð­herra á sama hátt.

Veski Lukashenko

Aleksander Mos­hen­sky, iðn­jöfur í Belarús, hefur hálfan annan ára­tug verið kjör­ræð­is­maður Íslands í land­inu, sam­hliða því að vera einn mik­il­væg­asti kúnni íslenskra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja. Eftir að Ísland tók þátt í refsi­að­gerðum ESB á hendur Rússum, sem svör­uðu með því að setja inn­flutn­ings­bann á íslenskar vörur til Rúss­lands, hefur Mos­hen­sky verið verð­mætur milli­liður, fram­hjá við­skipta­bann­inu. Íslenskur fiskur hefur verið fluttur til Hvíta-Rúss­lands, honum umpakkað, og sendur áfram til Rúss­lands.

Þetta hefur Mos­hen­sky og fyr­ir­tækjum hans leyfst í skjóli góðs sam­bands við ein­ræð­is­stjórn­ina í Belarús. Mos­hen­sky hefur í skjóli þess byggt upp og marg­faldað við­skipta­veldi sitt á und­an­förnum ára­tugum og um leið notið bættra tengsla leið­tog­ans við kollega sinn í Moskvu, Vladimír Pútín. Oftar en ekki er vísað til Mos­hen­sky, sem „veskis Lukashensko“ af þessum sökum.

Mos­hen­sky hefur stutt Lukashenko opin­ber­lega og verið umboðs­maður for­seta­fram­boðs hans. Að sama skapi hefur Mos­hen­sky notið stuðn­ings Lukashenko, sem skipað hefur hann í fjölda opin­berra nefnda og ráða, haft Mos­hen­sky með sér í opin­berar heim­sóknir erlendis og eft­ir­látið honum afnot af einni af einka­þotum rík­is­ins auk þess sem Mos­hen­sky hefur keypt fjölda rík­is­eigna á góðum kjörum, að full­yrt hefur verið.

Þessi tengsl íslenska kjör­ræð­is­manns­ins við ein­ræð­is­herr­ann Lukashenko hafa ekki farið fram­hjá leið­togum fjöl­margra Evr­ópu­ríkja, sem hafa ítrekað lýst yfir vilja til þess að leggja refsi­að­gerðir á Aleksander Mos­hen­sky og fyr­ir­tæki hans, á for­sendum þess að tengsl Mos­hen­sky við Lukashenko, séu for­senda við­gangs við­skipta­veldis hans. Ráð­herra­ráð ESB hefur ítrekað haft á borði sínu slíka til­lögu en nafn Mos­hen­sky verið fjar­lægt áður en til form­legrar sam­þykktar kom. 

Íslensk stjórn­völd eru sögð hafa beitt sér ítrekað fyrir hans hönd og þó þau hafi neitað því að hafa beitt slíkum þrýst­ingi liggur fyrir að á þriðja tug sím­tala, funda og einka­sam­tala fóru fram milli íslenskra stjórn­valda og full­trúa ESB-ríkja þegar lá fyrir að Mos­hen­sky yrði svart­li­staður árið 2020. Þór­hildur Sunna gerði þá stað­reynd að umfjöll­un­ar­efni í ræðu sinni:

„Ég skamm­ast mín þegar ég les fréttir af því að Ísland hafi beitt diplómat­ískum þrýst­ingi innan Evr­ópu­sam­bands­ins til þess að forða honum frá refsi­að­gerðum, og ég vona að okkur auðn­ist að verða eitt þeirra ríkja sem sýnir fullan og óskor­aðan stuðn­ing við almenn­ing í Belarús, óháð því hvort sá stuðn­ingur hafi áhrif á við­skipta­hags­muni eða ekki.“

Tökin hert

Aleksander Lukashenko, sjálf­skip­aður for­seti Belarús, hefur á und­an­förnum árum hert enn tökin á frelsi íbúa lands­ins og tekið hart á hvers kyns and­ófi eða til­raunum til þess. Hundruð sitja nú í fang­elsi vegna skoð­ana sinna og and­stöðu við ein­ræð­is­herr­ann, sem sjálfur hefur hampað þeim titli að vera „síð­asti ein­ræð­is­herra Evrópu“. Tsikhanouskaya bauð sig fram gegn Lukashenko í síð­ustu for­seta­kosn­ingum í Belarús, árið 2020. Það gerði hún eftir að eig­in­maður hennar, Sergey Tsikhanousky, hafði verið hand­tek­inn og fang­els­aður, eftir að hafa boðið sig fram gegn Lukashenko.

Svetlana naut strax mik­ils stuðn­ings og tókst að sam­eina stjórn­ar­and­stæð­inga að baki sér, sem fyrri fram­bjóð­endum hafði síður tek­ist. Fyrir vikið var hún að margra mati öruggur sig­ur­veg­ari kosn­ing­anna, sem engu að síður voru sagðar hafa fallið með Lukashenko, sem lýsti yfir sigri í þeim. Ljóst er að brögð voru í tafli í kosn­ing­unum, eins og áður hafði verið í land­inu. Svetlana neydd­ist til þess að yfir­gefa landið, af ótta við hand­töku, og hefur síðan stýrt stjórn­ar­and­stöðu sinni í sjálf­skip­aðri útlegð.