N1 Rafmagn baðst ekki afsök­unar á vill­andi ofrukk­unum fyrir raf­magn til við­skipta­vina sinn fyrr en í þriðju atrennu. Fram­kvæmda­stjóri N1 Rafmagns, Hinrik Örn Bjarna­son,  hafði í tvígang opin­ber­lega varið verð­lagn­ingu fyr­ir­tæk­is­ins til við­skipta­vina þess sem komið höfðu til þess í gegnum þrauta­vara­leið stjórn­valda áður en fyr­ir­tækið baðst afsök­unar í gær.

Þeir við­skipta­vinir N1 Rafmagns sem komið hafa í gegnum þrauta­vara­leið­ina hafa greitt allt að 75 pró­sent hærra verð fyrir raf­magn en lægsta, birta verð fyr­ir­tæk­is­ins en það er einmitt á grund­velli þessa verðs sem N1 Rafmagn hefur fengið þessa við­skipta­vini til sín í gegnum Orku­stofnun.

Ef neyt­endur velja sér ekki sjálfir raf­orku­sala hafa þeir verið sendir í við­skipti til N1 Rafmagns frá sumr­inu 2020. Samtals hafa um 18 þús­und neyt­endur orðið við­skipta­vinir fyr­ir­tæk­is­ins með þessum hætti og hefur tekju­aukn­ing fyr­ir­tæk­is­ins út af verð­mun­inum numið um 250 til 300 millj­ónum króna á ári. 

N1 Rafmagn: Fólk þurfti að átta sig sjálft

Í við­tali við Stundina þann 22. des­em­ber síð­ast­lið­inn, þegar Stundin fjall­aði um verð­lagn­ing­una á raf­magni til þrauta­varakúnna N1 Rafmagns, rétt­lætti Hinrik verð­lagn­ing­una og sagði meðal ann­ars að fólk þyrfti að átta sig á því sjálft að það gæti fengið raf­magnið á lægra verði ef það hefði sam­band. „Þú ert að benda á það að þeir sem koma inn í gegnum þrauta­vara­leið­ina borgi hærra verð en þeir sem skrá sig í við­skipti við okkur. Ástæðan fyrir þessu er sú  að þessi kúnnar koma hérna inn og við höfum ekki hug­mynd um hversu margir þeir eru og við getum ekki gert ráð fyrir þessum kúnnum í lang­tímainn­kaupum hjá okkur. Við erum hins vegar vissu­lega að hvetja fólk til að skrá sig í við­skipti hjá okkur og greiða þá lægra verð hjá okkur. Vanda­málið er hins vegar að við höfum engar upp­lýs­ingar um fólkið sem kemur inn hjá okkur í gegnum þrauta­vara­leið­ina og getum því ekki haft sam­band við það. Við erum því ekk­ert að reyna að blöffa einn né neinn í þessum bransa og þetta er alveg heim­ilt sam­kvæmt lögum. Við erum valin sem orku­sali til þrauta­vara á grund­velli þess að hafa verið ódýr­astir sex mán­uði aftur í tím­ann þannig að faktískt séð þurfum við ekki að vera ódýr­astir núna. Fólk þarf bara að skrá sig í við­skipti hjá okkur og njóta þá bestu kjar­anna. [...] Fólk þarf að átta sig á þessu sjálft,“  sagði Hinrik. 

Grund­völlur hug­mynd­ar­innar um orku­sala til þrauta­vara er hins vegar einmitt sá að neyt­and­inn á ekki að þurfa að „átta sig sjálfur“ heldur er rík­is­valdið að setja hann í við­skipti við það fyr­ir­tæki sem býður upp á lægsta raf­magns­verðið. Í stað þess seldi N1 Rafmagn þessum við­skipta­vinum sínum raf­magnið á hæsta verð­inu sem fannst á mark­aðnum á Íslandi. Það er segja: Þar til við­skipta­vin­irnir átt­uðu sig á því sjal­fir og höfðu sam­band við fyr­ir­tækið. 

Einni viku eftir að þessi grein birt­ist, þann 29. des­em­ber, sagði Stundin frá því að Orku­stofnun hefði hafið rann­sókn á þessum við­skipta­háttum N1 Rafmagns. 

Orkustofnun sendir út tilmæli

 Berglind Rán Ólafs­dóttir, fram­kvæmda­stjóri sam­keppn­is­að­ila fyr­ir­tæk­is­ins, Orku Nátt­úr­unnar, birti grein um þetta mál og við­skipta­hætti N1 Rafmagns á Vísi á mið­viku­dag­inn.  Í grein­inni sagði hún meðal ann­ars að um væri að ræða „okur með aðstoð rík­is­ins“ þar sem rík­is­stofn­unin Orku­stofnun væri milli­liður í því að beina við­skipt­unum til N1 raf­magns. 

Hún sagði svo meðal ann­ars um málið: „Sölu­að­ili til þrauta­vara er val­inn á grund­velli verðs sem á að vera lægsta verð og þá hlýtur það að vera til­gangur reglu­gerð­ar­innar að við­skipta­vin­ur­inn borgi þetta lægsta verð. N1 ákveður að gera þetta öðru­vísi. Það sem mér finnst blasa við er að það hljóti að vera eitt­hvað að í eft­ir­lit­inu og að því sé ábota­vant.“  

Stundin greindi frá því í kjöl­farið að rann­sókn Orku­stofn­unar á við­skipta­háttum N1 Rafmagns, sem hófst á grund­velli ábend­ingar við­skipta­vinar fyr­ir­tæk­is­ins þann 16. des­em­ber, hefði beint þeim til­mælum til raf­orku­sölu­fyr­ir­tækja að við­skipta­vinir sem kæmu inn með þrauta­vara­leið­inni skyldu greiða lægsta birta verð fyr­ir­tækj­anna en ekki annan taxta. Guð­mundur Berg­þórs­son, verk­efna­stjóri raf­orku­mark­aða hjá Orku­stofnun, sagði þá við Stundina:  „Við erum búin að senda út til sölu­fyr­ir­tækj­anna upp­færðar leið­bein­ingar og það er umsagn­ar­frestur sem ekki er lið­inn. Í þeim leið­bein­ingum er þeim til­mælum beint til fyr­ir­tækj­anna að þau geti ekki selt nema á birtu verði til þrauta­varakúnn­anna þannig að þau geti ekki leikið þennan leik að selja þeim raf­magnið á hærra verði. Síðan erum við búin að kalla eftir við­brögðum N1 raf­magns við kvörtun­inni sem rann­sóknin byggir á.“ 

Önnur réttlætingin 

Eftir þetta, síð­degis á mið­viku­dag­inn, birt­ist grein eftir Hinrik Bjarna­son á Vísi þar sem hann end­ur­tók fyrri rétt­læt­ingar N1 fyrir því að þrauta­varakúnnar greiði hærra verð en fyr­ir­tækið aug­lýsir. „Stuttu eftir að N1 Rafmagn var val­inn sölu­að­ili til þrauta­vara frá 1. júní 2020 kom í ljós að erfitt var að gera ráð fyrir við­skiptum ein­stak­linga og fyr­ir­tækja sem komu í gegnum þrauta­vara­leið við inn­kaup. Fjöldi við­skipta­vina er óþekkt stærð á hverjum tíma fyrir sig. Leiddi það til þess að N1 Rafmagn þurfti að jafn­aði að kaupa raf­orku fyrir þessa ein­stak­linga á skamm­tíma­mark­aði og jafn­vel jöfn­un­ar­mark­aði. Á þeim mörk­uðum eru verð hærri og hefur fyr­ir­tækið því neyðst til að rukka þrauta­vara­við­skipta­vini í sam­ræmi við það, því ann­ars væri tap á við­skipt­unum,“ sagði hann en þetta er efn­is­lega sama svar og hann gaf Stund­inni þann 22. des­em­ber síð­ast­lið­inn. 

Tekið skal fram að þessi rétt­læt­ing N1 Rafmagns á verð­inu kom eftir að Orku­stofnun var búin að senda til­mæli til fyr­ir­tæk­is­ins um hvernig rík­is­stofn­unin teldi að haga ætti raf­magns­verði til þrauta­varakúnna. 

N1 biðst afsökunar

Þrátt fyrir þessa rétt­læt­ingu N1 Rafmagns á mið­viku­dag­inn ákvað fyr­ir­tækið hins vegar að biðj­ast afsök­unar á verð­lagn­ing­unni með frétta­til­kynn­ingu í gær:  „Í ljósi umræðu síð­ustu tveggja daga varð­andi N1 Rafmagn sem sölu­að­ila til þrauta­vara, vill N1 Rafmagn koma eft­ir­far­andi á fram­færi. Ákveðið hefur verið að frá og með 1. jan­úar 2022 muni N1 Rafmagn selja alla raf­orku til heim­ila sam­kvæmt upp­gefnum taxta til allra okkar við­skipta­vina, hvort sem þeir hafa skráð sig í við­skipti hjá okkur eða koma í gegnum þrauta­vara­leið stjórn­valda. Jafn­framt hefur verið ákveðið að end­ur­greiða mis­mun á upp­gefnum taxta og þrauta­vara­taxta frá 1. nóv­em­ber síð­ast­liðnum þegar félagið var valið af Orku­stofnun til að sinna þessu hlut­verki. Við störfum á neyt­enda­mark­aði og tökum mark á þeim athuga­semdum sem okkur ber­ast og biðj­umst vel­virð­ingar á því að hafa ekki gert það fyrr. Aldrei var ætl­unin að blekkja neyt­endur á nokkurn hátt og þykir okkur leitt ef neyt­endur túlka það svo,“ sagði Hinrik í yfir­lýs­ing­unni. 

Af hverju ekki endurgreiðslur frá sumrinu 2020

Athygli vekur að í yfir­lýs­ing­unni með afsök­un­ar­beiðn­inni segir að N1 Rafmagn ætli bara að end­ur­greiða við­skipta­vinum sínum mis­mun­inn á verð­inu sem inn­heimt var af þeim og aug­lýstu verði fyr­ir­tæk­is­ins frá „1. nóv­em­ber“ síð­ast­liðnum. Því er aðeins um að ræða end­ur­greiðslu sem nær yfir rúm­lega 2 mán­aða tíma­bil. Eins og Hinrik sagði í fyrri yfir­lýs­ingu sinni þá hefur N1 Rafmagn, áður Íslensk Orku­miðlun, hins vegar verið sölu­að­ili á raf­magni til þrauta­vara frá  „1. júní árið 2020“. 

Stundin hefur ekki náð tali af Hinrik til að spyrja hann um það af hverju N12 Rafmagn ætlar ekki að end­ur­greiða mis­mun­inn á inn­heimtu verði og aug­lýstu frá 1. júní árið 2020. Blaðið hefur sent honum tölvu­póst um að hafa sam­band en hann hefur ekki gert það. Þar af leið­andi liggur ekki fyrir af hverju end­ur­greiðslur N1 raf­magns ná ekki yfir lengra tíma­bil.