Í lofts­lags­breyt­ingum fel­ast ekki ógnir heldur tæki­færi og efna­hags­legur ávinn­ingur. Þetta er inn­tak kosn­inga­á­herslna Sjálf­stæð­is­flokks­ins í lofts­lags- og umhverf­is­málum. Flokk­ur­inn telur þannig að í lofts­lags­málum séu tæki­færi fyrir bændur til að ná fram auk­inni arð­semi og að í aðgerðum sem ráð­ast þurfi í til að stemma stigu við lofts­lags­breyt­ingum felist „efna­hags­leg tæki­færi“. Hvergi er minnst á sam­drátt í neyslu og engin mark­mið eru sett fram um sam­drátt í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn vill ekki nýta „boð og bönn“ til að draga úr mengun eða sóun heldur „jákvæða hvata“.

Auka á einka­rekstur og veg einka­fram­taks­ins, ein­falda á reglu­verk, fækka á rík­is­stofn­unum og draga ríkið út úr fyr­ir­tækja­rekstri, tryggja sam­keppn­is­hæfni og beita jákvæðum hvötum en ekki boðum og bönnum. Þetta eru leið­ar­stefin í kosn­inga­stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins í flestum mála­flokkum. Hins vegar er sjaldn­ast nefnt hvernig ein­falda eigi reglu­verk, hvaða rík­is­stofn­anir megi missa sín, með hvaða hætti sam­keppn­is­hæfni verði tryggð eða hvaða jákvæðu hvötum skuli beita.

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hélt flokks­ráðs­fund sinn um liðna helgi og sam­þykkti þar stjórn­mála­á­lyktun sem jafn­framt inni­heldur kosn­inga­á­herslur flokks­ins. Mikið er lagt upp úr því að flokk­ur­inn hafi mótað þá efna­hags­stefnu sem fylgt hafi verið á Íslandi frá árinu 2013 og áfram eigi að vinna eftir þeirri stefnu.

Sóttvarnaraðgerðir miðist ekki við stöðu Landspítala

Fyrst er þó til­tekið að flokk­ur­inn telur að slaka verði á sótt­varn­ar­að­gerðum í ljósi þess að nær öll þjóðin sé bólu­sett. „Sótt­varna­að­gerðir til lengri tíma geta ekki tekið mið af stöðu Land­spít­ala heldur þarf skipu­lag og stjórnun spít­al­ans að taka mið af aðstæðum á hverjum tíma,“ segir í stjórn­mála­á­lykt­un­inni en til­greint að auka verði svig­rúm heil­brigð­is­kerf­isns, bæði fjár­hags­lega og skipu­lags­lega. Ekki kemur fram hversu mikið eigi að auka svig­rúmið fjár­hags­lega, né hvert það fjár­magn á að renna.

Í álykt­un­inni er vikið nánar að skipu­lagi heil­brigð­is­þjón­ustu og þar er til­tekið að draga þurfi úr annarri starf­semi Land­spít­ala en bráða­lækn­ingum rann­sóknum og háskóla­kennslu, sem og stærri og flókn­ari aðgerðum og sótt­vörnum. Til þess að svo megi vera þurfi að styrkja sam­starf við aðrar heil­brigð­is­stofn­anir, sér­fræði­lækna og aðra sjá­fl­stætt starf­andi aðila.

Í umfjöllun um heil­brigð­is­mál er ítrekað að nýta eigi einka­fram­takið mun betur og mark­vissar, meðal ann­ars svo almenn­ingur og heil­brigð­is­starfs­fólk eigi kost á fleiri en einum val­kosti þegar kemur að sjúkra­hús­starf­semi og almennri heil­brigð­is­þjón­ustu. Hins vegar segir einnig að „langir biðlistar og tvö­falt heil­brigð­is­kerfi eru þjóð­ar­skömm í vel­ferð­ar­sam­fé­lagi þar sem allir eiga að njóta góðrar þjón­ustu án til­lits til efna­hags eða þjóð­fé­lags­stöðu“. Ganga þurfi frá samn­ingum við rekstr­ar­að­ila í heil­brigð­is­þjón­ustu segja á lög­bundna þjón­ustu­trygg­ingu. „Sjúkra­trygg­ingar beri ábyrgð á því að sá sem þarf á þjón­ustu að halda fái hana innan ákveð­ins tíma – ásætt­an­legs bið­tíma.“

Boða sérstaka lífeyrisuppbót

Hvað varðar vel­ferð­ar­mál boðar Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn að taka eigi upp sér­staka líf­eyr­is­upp­bót til fólks sem hafi áunnið sér tak­mörkuð líf­eyr­is­rétt­indi með við­bót­ar­greiðslu úr líf­eyr­is­sjóði sem skerð­ist ekki vegna ann­arra tekna fólks. Ekki kemur fram hver sú upp­hæð gæti orðið né við hvaða mörk líf­eyr­is­greiðslna á að miða, og þar af leið­andi er ekk­ert mat lagt á hver kostn­aður gæti skap­ast með slíkum upp­bót­ar­greiðslum.

Í frek­ari umfjöllun um mál­efni eldri borg­ara segir enn­fremur að byggja verði upp öfl­uga dag­þjón­ustu, fjölga þjón­ustu­í­búðum og hjúkr­un­ar­rýmum. Ekki er til­greint hver flokk­ur­inn telur vera þörf­ina á rýmum á hjúkr­un­ar­heim­ilum eða nauð­syn­lega fjölgun þjón­ustu­í­búða. Þá er ekki til­tekið hversu háum fjár­hæðum ætti að veita til þess­ara verk­efna. Hins vegar er til­tekið að ástæða sé til að nýta í meira mæli sjálf­stætt starf­andi fyr­ir­tæki á þessu sviði.

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn telur þörf á að bæta kjör öryrkja, með því að end­ur­skoða trygg­inga­kerfi þeirra frá grunni og tryggja fjár­hags­legt sjálf­stæði þeirra. Ekkert kemur fram um hækkun á líf­eyri í þeim efnum en flokk­ur­inn vill að stuðlað sé að því að öryrkjar hafi ávinn­ing af því að afla sér tekna á almennum vinnu­mark­aði, án þess að verða fyrir skerð­ingu á örorku­líf­eyri.  

Rekstur ríkissjóðs verði jákvæður við lok kjörtímabilsins

Í umfjöllun um efna­hags­mál segir að mark­miðið sé að rekstur rík­is­sjóðs verði orð­inn jákvæður fyrir lok næsta kjör­tíma­bils. Það verði fyrst og fremst gert með auknum útflutn­ings­tekjum og umbótum í opin­berum rekstri. Hverjar þær auknu útflutn­ings­tekjur eiga að vera er ekki til­greint en að öllum lík­indum er ekki síst verið að vísa til ferða­þjón­ust­unnar. Í sér­stökum kafla um hana er enda sagt að ferða­þjón­usta sé og verði einn af mátt­ar­stólpum íslenskrar atvinnu­sköp­unar og gjald­eyr­is­öfl­unar og tryggja verði sam­keppn­is­hæfni hennar og stilla gjald­heimtu í hóf. Ekkert kemur fram um hvernig sam­keppn­is­hæfni grein­ar­innar verði tryggð og með öllu er óljóst til hvaða gjald­heimtu er verið að vísa.

Í frek­ari umfjöllun um efna­hags­mál er til­tekið að for­gangs­raða þurfi verk­efnum og virkja einka­fram­takið betur við veit­ingu opin­berrar þjón­ustu. Hvaða for­gangs­röðun er um að ræða er ekki nefnt sér­stak­lega en víða í kosn­inga­stefn­unni er hins vegar fjallað um einka­fram­takið og aukna aðkomu einka­að­ila að verk­efnum hins opin­bera. Nefnt er að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hafi haft for­göngu um að fækka rík­is­stofn­unum og miðað við hversu mikil áhersla er lögð á að halda eigi áfram á þeirri veg­ferð sem flokk­ur­inn hafi leitt í efna­hags­málum síð­ustu átta árin má gera ráð fyrir að rík­is­stofn­unum verði áfram fækkað fái Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn ráðið. Hvaða rík­is­stofn­anir geti átt von á að lenda undir hnífnum er ekki til­greint, nema að mögu­leg sam­ein­ing Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins og Neyt­enda­stofu er nefnd. Hvergi er talað um beinan nið­ur­skurð á rík­is­út­gjöldum í kosn­inga­stefn­unni.

Vilja einfalda regluverk en nefna fá dæmi

Í stjórn­mála­á­lykt­un­inni hreykir Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn sér af því að skatt­kerf­is­breyt­ingar sem hann hafi haft for­ystu um frá árinu 2013 hafi miðað að því að létta byrðar launa­fólks og styrkja afkomu fyr­ir­tækja. Í kosn­inga­stefnu flokks­ins eru hins vegar ekki boð­aðar hand­fastar aðgerðir í skatta­málum, hvorki lækkun skatta, hækkun eða aðrar breyt­ingar á skatt­kerf­inu. Þá er ekki að finna stefnu­mál sem aug­ljóst er að muni afla rík­is­sjóði bein­harðra tekna.

Í umfjöllun um atvinnu­líf er lögð mikil áhersla á að ein­falda reglu­verk. Almennt er talað með þeim hætti en fá dæmi til­tekin um hamlandi reglu­verk sem þurfi að breyta. Þó er til­greint í kafla um land­bún­aða að reglu­verk megi ekki hamla nýsköpun, svo sem sölu afurða beint frá býli.

Þá er einnig fjallað um bygg­inga­geir­ann og vill Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn lækka bygg­inga­kostnað, sem sé einn sá hæsti í Evrópu og fast­eigna­verð því hærra en það þurfi að vera. „Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn ætlar að leiða útgöng­una út úr frum­skógi reglu­gerða og hamlandi opin­berra afskipta af bygg­ing­ar­iðn­að­inum.“ Ekki er fjallað um hvað í reglu­verk­inu sé svo hamlandi.

Ekki ógn heldur tækifæri

Í land­bún­að­ar­kafl­anum er sett fram sú skoðun að lofts­lags­mál séu ekki ógn heldur tæki­færi. Land­bún­aður sé mik­il­vægur í aðgerðum í lofts­lags­málum og ekki verði um það deilt að lofts­lags­mál muni leika lyk­il­hlut­verk í þróun íslensks land­bún­aðar. „Hér er ekki um ógn að ræða heldur tæki­færi fyrir bændur til að ná fram auk­inni hag­kvæmni og arð­semi.“

Svo vikið sé að lofts­lags­málum og nátt­úru­vernd, eins og þeir mála­flokkar eru kynntir í stefnu flokks­ins, birt­ist ítrekað sú skoðun að í lofts­lags­málum felist miklir mögu­leikar. Þannig segir að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn sé og ætli áfram að vera leið­andi í aðgerum sem séu nauð­syn­legar til að stemma stigu við lofts­lags­breyt­ingum. „Í aðgerð­unum fel­ast efna­hags­leg tæki­færi,“ segir í ályktun flokks­ins.

Fullyrt er að lofts­lags­mál og orku­mál verði ekki skilin að og að staða Íslands sé í flestu öfunds­verð enda séu ómet­an­leg tæki­færi fyrir landið til að verða leið­andi í grænni orku­bylt­ingu, hverfa frá notkun jarð­efna­elds­neytis og taka upp umhverf­is­væna orku­gjafa. Efna­hags­legur ávinn­ingur þess sé mik­ill enda verji Íslend­ingar árlega á bil­inu 80 til 120 millj­örðum í kaup á elds­neyti.

Hvergi er fjallað um tíma­setn­ingar er varða orku­skipti. Engin lofts­lags­mark­mið eru heldur nefnd í stefn­unni, ekki er fjallað um sam­drátt í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda, hvorki er varðar hluta­fall eða tíma­mörk.

Að mati Sjálf­stæð­is­flokks­ins er eign­ar­rétt­ur­inn og einka­fram­takið besta nátt­úru­verndin og ber að virkja ein­stak­ling­inn með jákvæðum hvötum í þeim efnum. Þá er til­greint að ráð­ast þurfi í mark­vissar aðgerðir til að draga úr plast­mengun, „án boða og banna. Hvatar til breyttrar umgengni um plast eru hvað árang­urs­rík­astir.“ Ekki kemur fram hvaða hvata á að nýta í þeim efnum.

Flokknum er tíð­rætt um jákvæða hvata enda segir í næstu máls­grein um umhverf­is­mál að á „grunni jákvæðra hvata“ geti fram­leið­endur, smá­salar og neyt­endur minnkað mat­ar­sóun „um helm­ing á næstum [svo] tíu árum.“ Hvaðan það mat er fengið kemur ekki fram og ekki er heldur til­greint hvaða jákvæðu hvata flokk­ur­inn vill nota í þessum efnum.

Hóflegt og sanngjarnt gjald

Í umfjöllun um sjáv­ar­út­veg er lögð áhersla á að um sé að ræða burða­rás í atvinnu­lífi um land allt. „Nauð­syn­legt er að gjald­heimta í sjáv­ar­út­vegi dragi ekki úr sam­keppn­is­hæfni á alþjóða­mark­aði og fjár­fest­ingu í grein­inni.“ Frekar er fjallað um nýt­ingu auð­linda síðar í álykt­un­inni og þar er til­greint að „þær atvinnu­greinar sem nýta nátt­úru­auð­lindir í eigu hins opin­bera eiga að greiða hóf­legt og sann­gjarnt gjald fyrir. Þá þarf að gæta þess að nýt­ingar- og eign­ar­réttur sé virtur í hví­vetna.“ Ekki er til­greint hvað sann­gjarnt gjald eða hóf­legt sé og ekki er minnst á neinar breyt­ingar á afgjaldi fyrir fisk­veiði­auð­lind­ina sér­stak­lega.

Sem fyrr er það eitt grunn­stefið í stefnu flokks­ins að afskipti rík­is­ins af atvinnu­málum séu með minnsta móti. Þannig eigi ríkið ekki að standa í fyr­ir­tækja­rekstri og draga eigi það út úr sam­keppn­is­rekstri. Því sé mik­il­vægt að ríkið selji eign­ar­hluti sína í fjár­mála­fyr­ir­tækjum á næstu árum.

Í stefnu flokks­ins er varðar sam­göngur kemur fram að flokk­ur­inn fagni áformum um stór­aukin fram­lög til sam­göngu­fram­kvæmda á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Ráðst eigi í það sem flokk­ur­inn kallar flýtifram­kvæmdir í sam­göngum „á grund­velli fjöl­breytt­ari fjár­mögn­unar og sam­starfs við einka­að­ila, en þannig er hægt að ná fram hrað­ari upp­bygg­ingu sam­göngu­mann­virkja“. Er Sunda­braut sér­stak­lega nefnd í þessu sam­hengi. Reykja­vík­ur­flug­völlur á þá að verða óskertur í Vatns­mýri þar til annar jafn góður eða betri kostur sé til­bú­inn til notk­unar. Ekki er því tekið fyrir að flug­völl­ur­inn verði færður.

Vilja draga verulega úr umfangi RÚV

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn vill leggja áherslu á öruggt hús­næð­is­kerfi, hvort sem er til eignar eða leigu. „Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn mun fjar­lægja hindr­anir og auð­velda ungu fólki að eign­ast eigið hús­næði, en einnig stuðla að virkum leigu­mark­aður eins og þekk­ist víð­ast hvar í nágranna­lönd­unum.“ Hverjar þær hindr­anir eru kemur ekki fram og ekki er heldur tekið fram hvernig auð­velda eigi ungu fólki að eign­ast eigið hús­næði, eða hvernig stuðlað verður að virkum leigu­mark­aði. Þó vill flokk­ur­inn að heim­ild til að ráð­stafa sér­s­eign­ar­sparn­aði inn á íbúða­lán verði lög­fest til fram­búðar með sömu reglum og teknar hafa verið upp vegna fyrstu íbúða­kaupa.

Í umfjöllun um mál­efni sveit­ar­fé­laga segir í ályktun Sjálf­stæð­is­flokks­ins að end­ur­skoða þurfi verka­skipt­ingu ríkis og sveit­ar­fé­laga. Ekki er frekar skýrt með hvaða hætti sú end­ur­skoðun á að fara fram eða til hvaða þátta hún myndi ná, hvort að verk­efni yrðu færð í meira mæli til sveit­ar­fé­lag­anna eða hvort ríkið tæki til sín verk­efni.

Nýta á kosti eink­fram­taks­ins með­fram opin­berum rekstri í mennta­málum, að því er segir í stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Flokk­ur­inn vill að ríkið greiði hið sama með hverjum náms­manni óháð því rekstr­ar­formi sem á við um hvern skóla. Þá eigi grunn­skólar að leggja aukna áherslu á list- og tækni­greinar og tryggja að mennta­stofn­anir geti mætt auknum áhuga og sívax­andi þörf fyrir iðn- og tækni­menntað starfs­fólk.

Fjallað er um stöðu fjöl­miðla í stefnu flokks­ins og kemur þar fram að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn legg­ist gegn beinum rík­is­styrkjum til einka­rek­inna fjöl­miðla. Takmarka eigi hins vegar veru­lega umfang Rík­is­út­varps­ins og bæta skattaum­hverfi fjöl­miðla, í því skyni að tryggja rekstur þeirra.

Styrkja á lögregluna

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn er þeirrar skoð­unar að styrkja þurfi lög­regl­una með því að fjölga lög­reglu­mönnum og bæta aðstöðu þeirra og búnað. „Áfram þarf að taka á kyn­bundnu ofbeldi og leggja áherslu á að stytta ferli rétt­ar­vörslu­kerf­is­ins og auka traust til þess,“ segir enn­fremur um lög­gæslu og rétt­ar­kerfið.

Fjallað er um inn­flytj­endur í stefnum flokksin og þeir sagðir auðga bæði menn­ingu og efna­hag. Flokk­ur­inn vill að fólki utan Evrópska efna­hags­svæð­isin sem getur fengið störf hér á landi verði auð­veldað að koma til lands­ins. Stytta þurfi og ein­falda ferla og kerfi er varði umsækj­endur um alþjóð­lega vernd. „Útlend­inga­lög­gjöf­ina þarf að þróa áfram af ábyrgð, raun­sæi og mannúð.“

Áfram pólitískur ómöguleiki?

Hvað varðar utan­rík­is­mál áréttar Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn þá skoðun að hags­munum Íslands sé best borgið utan Evr­ópu­sam­bands­ins. „Mik­il­vægt er að tryggja að aðild­ar­við­ræður verði ekki teknar upp að nýju án sam­þykkis í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu,“ segir í stefn­unni. Fyrir kosn­ingar árið 2013 var það lof­uðu helstu fram­bjóð­endur Sjálf­stæð­is­flokks­ins, þar á meðal Bjarni Bene­dikts­son for­maður flokks­ins, því ítrekað að fram færi þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um fram­hald við­ræðna við Evr­ópu­sam­bandið, og þá helst á fyrri hluta þess kjör­tíma­bils. Í við­tali við Bjarna í Kast­ljósi RÚV í febr­úar 2014 var hins vegar annað hljóð komið í strokk­inn. Þar sagði Bjarni: „Ég get ekki fylli­lega staðið við það að láta fara fram þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um það hvort við höldum áfram við­ræðum við Evr­ópu­sam­bandið þar sem það er póli­tískur ómögu­leiki til staðar.“ Umrædd þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla fór aldrei fram og Gunnar Bragi Sveins­son, þáver­andi utan­rík­is­ráð­herra, dró umsókn­ina í reynd til baka með bréfi til sam­bands­ins 1. mars árið 2015.

Enn fremur kemur fram í stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins í utan­rík­is­málum að Ísland eigi áfram að eiga aðilda að NATO en aðildin og varn­ar­samn­ingur Íslands og Banda­ríkj­anna tryggi öryggi lands­ins.

Stefna Sjálf­stæð­is­flokks­ins í stjórn­ar­skrár­málum er sú að til­efni sé til end­ur­skoð­unar ákveð­inna þátta stjórn­ar­skrár­innar. Hins vegar þurfi að hyggja vel að þeim breyt­ingum og gefa ráð­rúm innan þings sem utan til að gaum­gæfa til­lögur um breyt­ingar. „Heild­ar­end­ur­skoðun sem umturnar öllum ákvæðum stjórn­ar­skrár­innar sam­ræm­ist illa sjón­ar­miðum um réttar­ör­yggi og fyr­ir­sjá­an­leika.“

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn mæld­ist með 24,2 pró­senta fylgi í nýjum þjóð­ar­púlsi Gallup sem RÚV greindi frá í gær. Það myndi skila flokknum 17 þing­mönnum. Miðað við könn­un­ina myndi núver­andi rík­is­stjórn ekki halda, fengi 31 þing­mann kjör­inn.

Í könnun MMR fyrir Morg­un­blaðið sem birt­ist 26. ágúst mæld­ist flokk­ur­inn með því sem næst sama stuðn­ing, 23,9 pró­sent, og einnig 17 þing­menn. Í könnun Maskínu fyrir Stöð 2 sem var birt 24. ágúst mæld­ist stuðn­ingur við Sjálf­stæð­is­flokk­inn 23,4 pró­sent. Í alþing­is­kosn­ing­unum 2017 fékk flokk­ur­inn 25,2 pró­sent atkvæða og 16 kjörna þing­menn.