Seðla­bank­inn telur að sá vandi sem frum­varpi til að draga úr vægi verð­tryggðra lána er ætlað að leysa sé að hverfa eða sé jafn­vel ekki lengur til staðar. Lítill stuðn­ingur er við frum­varpið eins og það lítur út hjá aðilum vinnu­mark­að­ar­ins og kemur gagn­rýni á það bæði frá verka­lýðs­hreyf­ing­unni og atvinnu­rek­endum.

Þetta má sjá á umsögnum við frum­varp Bjarna Bene­dikts­sonar fjár­mála­ráð­herra sem sendar hafa verið efna­hags- og við­skipta­nefnd Alþingis og sam­an­tekt fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins á þeim. Samkvæmt frum­varp­inu yrði hámarks­lengd verð­tryggðra neyt­enda­lána og fast­eigna­lána lækkuð niður í 25 ár. Í til­fellum þar sem lán­tak­andi er yngri en 40 ára eða með tekjur undir ákveðnu við­miði yrði þó heim­ilt að veita lengri lán. Frum­varpið er hluti af þeim aðgerðum sem rík­is­stjórnin lof­aði til stuðn­ings lífs­kjara­samn­ingum aðila vinnu­mark­að­ar­ins.

Í umsögn sinni gagn­rýnir Alþýðu­sam­band Íslands (ASÍ) hversu rúm skil­yrði eru veitt fyrir und­an­þágum. Frum­varpið hafi átt upp­runa sinn í yfir­lýs­ingu stjórn­valda um skref til afnáms verð­trygg­ingar og tæki­færi séu til að ganga lengra. BSRB telur að í frum­varpið skorti mót­væg­is­að­gerðir sem lofað var til að tryggja hús­næð­is­ör­yggi tekju­lægri ein­stak­linga ef láns­tími er styttur, en við það hækkar mán­að­ar­leg greiðslu­byrði. Hætta sé á að frum­varpið stuðli að mis­skipt­ingu og BSRB geti þar af leið­andi ekki stutt það.

Samtök atvinnu­lífs­ins telja fjölgun val­kosta fyrir lán­veit­endur æski­legri en fækkun þeirra eins og frum­varpið kveður á um. Samkvæmt frum­varp­inu megi við­kvæm­asti hóp­ur­inn, ungir og tekju­lágir, enn taka verð­tryggð lán. Hins vegar hafi verið felld burt und­an­þága vegna lána sem eru undir 50 pró­sent af veð­setn­ing­ar­hlut­falli, en slíkur hópur með sterka eig­in­fjár­stöðu hafi hvað minnsta áhættu af verð­tryggðum lánum.

Vandinn hafi þegar verið leystur

Samtök fjár­mála­fyr­ir­tækja segja frum­varpið helst bitna á tekju­lágu fólki og að það kunni að auka þörf á félags­legu hús­næði. Nú þegar hafi verið gripið til aðgerða til að hefta ofskuld­setn­ingu heim­il­anna vegna fast­eigna­kaupa og sá vandi sem þetta skref til afnáms verð­tryggðra lána hafi því verið leystur með öðrum leiðum.

Loks segir Seðla­bank­inn í umsögn sinni að verð­tryggðum lánum fylgi ýmsir kostir fyrir ákveðna hópa lán­tak­enda. „Margt bendi til þess að lán­takar velji nú almennt blöndu verð­tryggðra og óverð­tryggðra lána eftir því hvað hentar við­kom­andi. Hugs­an­lega sé sá meinti vandi sem frum­varp­inu er ætlað að leysa að hverfa eða jafn­vel ekki lengur til staðar,“ segir í sam­an­tekt ráðu­neyt­is­ins á umsögn Seðla­bank­ans.

„Enn til staðar tals­verður ágrein­ingur um efni frum­varps­ins“

Frum­varpið er nú til með­ferðar efna­hags- og við­skipta­nefndar Alþingis. „Líkt og fram kemur í umsögnum um frum­varpið er enn til staðar tals­verður ágrein­ingur um efni frum­varps­ins,“ segir í sam­an­tekt ráðu­neyt­is­ins.