Ríkisstjórnin er óskýr

Vandinn á hús­næð­is­mark­aði er mik­ill. Sífellt er erf­ið­ara að kaupa fast­eignir sökum hárrar greiðslu­byrði lána. Vextir eru alltof háir og fast­eigna­verð hækkar sífellt.

Nýjar til­lögur starfs­hóps um aðgerðir í hús­næð­is­málum eru um margt mjög jákvæðar. En er ástæða til bjart­sýni um að eitt­hvað verði gert í hús­næð­is­málum í til­efni kjara­samn­inga?

Óljós staða á leigumarkaði

Í til­lög­unum er leit­ast við að horfa heild­stætt á stöð­una. Meðal ann­ars er fjallað um mögu­legar leiðir til að fjár­magna bygg­ingu almennra leigu­í­búða. Þetta er einn mik­il­væg­asti kafli til­lagn­anna. Bjarg, leigu­fé­lag í eigu ASÍ og BSRB, er í far­ar­broddi við bygg­ingu hag­stæðra leigu­í­búða fyrir tekju­lægsta hóp­inn í land­inu. Sömu sam­tök eiga einnig annað leigu­fé­lag, fyrir tekju­lágt fólk, sem kall­ast Blær. Það hefur ekki getað hafið starf­semi. Of erf­ið­lega hefur gengið að fjár­magna félagið á við­ráð­an­legum kjörum. Nið­ur­staða starfs­hóps­ins er að ekki skulið tekið á þessu vanda­máli heldur er vísað til kjara­við­ræðna með þá fjár­mögnun.Það er því nið­ur­staða starfs­hóps­ins að rík­is­valdið komi ekki að fjár­mögnun Blæs. Samtök atvinnu­lífs­ins hafa heldur ekki tekið jákvætt í fjár­mögnun á rekstr­inum. Staða Blæs er því væg­ast sagt óskýr.

[adspot]

Mikið í húfi

Af þess­ari ástæðu, og fleirum, er spurn­ingin áleitin: Stendur í raun og veru til, af hálfu rík­is­stjórn­ar­innar, að bæta hús­næð­is­mark­að­inn? Það er mikið í húfi. Fyrir fólk sem er á leigu­mark­aði er örugg­ari leigu­mark­aður grunn­for­senda bættra kjara. Áætla má að um 17% full­orð­inna ein­stak­linga sé á leigu­mark­aði og að um sé að ræða um 35.000 heim­ili. Varnir sem þessir ein­stak­lingar hafa til að verj­ast leigu­okri er litlar í dag. Yfir­leitt stendur ein­göngu til boða leiga til skamms tíma. Algengt er að samn­ings­tím­inn sé eitt til tvö ár í lengri leigu­samn­ingum. Það er aug­ljóst að slíkur leigu­tími veitir sama sem ekk­ert hús­næð­is­ör­yggi. Leiðin til að laga þetta felst m.a. í því að koma á fót leigu­fé­lögum eins og Blæ.

Engin viljayfirlýsing

Tillögur starfs­hóps­ins snerta á flestum þeirra atriða sem máli skipta á hús­næð­is­mark­aði. Veik­leik­arnir blasa hins vegar við. Einungis er um að ræða­til­lögur starfs­hóps. Ekkert kemur fram um það hvað stjórn­völd, rík­is­stjórnin, hyggst fram­kvæma af þessum til­lögum í tengslum við gerð kjara­samn­inga. Það kemur hvergi fram vilja­yf­ir­lýs­ing um eitt eða neitt. Það er ekki búið að fjár­magna þá þætti sem máli skipta. Það er aug­ljóst að ef þetta á að telj­ast inn­legg í kjara­við­ræður þá þarf rík­is­stjórnin að segja með skýrum hætti hvaða til­lögur hún telur raun­hæft að fram­kvæma.

Talað í allar áttir

Þetta er óút­kljáð. Sama gildir raunar um önnur mál sem snúa að rík­is­stjórn­inni. Í skatta­málum talar rík­is­stjórnin í allar áttir. Óljóst er hvort full­trúar hennar geta sæst á grund­vall­ar­kröfur um lækkun skatt­byrði milli- og lág­tekju­hópa, sér­stak­lega þess síðar nefnda. Full­trúar rík­is­stjórn­ar­innar hafa fremur talað fyrir því að ein­falda skatt­kerfið. Það þýðir hins vegar bara eitt: Lækkun skatta á ofur­laun og stór­eigna­fólk.

Það er því von að spurt sé: Hver verða raun­veru­lega útspil rík­is­stjórn­ar­innar í tengslum við kjara­samn­inga? Þessu þarf að svara.

Höfundur er for­maður Raf­iðn­að­ar­sam­bands Íslands og 2. vara­for­seti Alþýðu­sam­bands Íslands.