Í þá tíð… Forsetaraunir fyrri tíðar

Það er ekki ofsögum sagt að for­seta­tíð Donalds Trump hafi verið tals­vert brokk­geng það sem af er. Þrátt fyrir fögur (og all­nokkur veru­lega ófögur) fyr­ir­heit hefur honum orðið fátt úr verki nema að und­ir­byggja þær efa­semdir sem flestir höfðu um hæfi hans í emb­ætti.

Fyrir utan að hafa verið gerður aft­ur­reka með bann við komum fólks frá sér­völdum löndum þar sem múslimar eru í meiri­hluta og áætl­anir sínar um að byggja tröll­vax­inn múr við suð­ur­mæri lands­ins, hlað­ast upp grun­semdir um hvort Trump og hans fólk hafi mögu­lega brotið lög í aðdrag­anda for­seta­kosn­ing­anna í fyrra.

Nú þykir ljóst að nokkrir af hans helstu trún­að­ar­mönnum voru í sam­bandi við rúss­neska aðila, og er jafn­vel talið að ein­hverjir þeirra hafi lagt á ráðin með Rússum til að koma höggi á Hillary Clinton, mót­fram­bjóð­anda Trumps.

And­stæð­ingar Trumps hafa verið ósparir á yfir­lýs­ingar um svik, lygar, vald­níðslu og land­ráð og á þingi hafa sumir demókratar kallað eftir því að hann verði ákærður fyrir brot í emb­ætti og settur af (impeachment) eins og stjórn­ar­skráin leyfir.

Enn sem komið er þykir það harla ólík­legt að slíkt fari í gang á næst­unni og for­ysta demókrata vill bíða og sjá hvað kemur út úr rann­sókn­unum á afskiptum Rússa af kosn­ing­unum, en kann­anir sína að fleiri Banda­ríkja­menn eru fylgj­andi því að ákæra verði lögð fram á hendur honum en eru mót­fallnir. Þá eru uppi fréttir um að lög­fræð­ingar í Hvíta hús­inu séu farnir að kynna sér hvernig ferlið virkar og hvernig sé best að verj­ast. Hverju sem fram vindur, má vitna í Keith E. Whittington, stjórn­mála­fræði­pró­fessor við Princeton:

Tvisvar reynt en hvorug tilraunin tókst – Nixon „slapp“

Í sögu banda­rískra stjórn­mála hefur tvisvar verið reynt að koma for­seta frá með því að ákæra fyrir brot í emb­ætti.

Síðast var það Bill Clinton sem mátti standa fyrir máli sínu frammi fyrir þing­inu árið 1998 fyrir mein­særi og að hindra fram­gang rétt­vís­innar í Lewinski-mál­inu sem tröll­reið banda­rísku þjóð­lífi um ára­bil, (og Trump var svo vænn að end­ur­lífga í kosn­inga­bar­átt­unni).

Clinton sagð­ist, fyrir rétti, aldrei hafa átt í kyn­ferð­is­legu sam­bandi við Lewinski, en sú full­yrð­ing reynd­ist síðar vera röng eins og allir vita. Repúblikanar á þingi þótt­ust þar hafa höndlað gullið tæki­færi til að bola for­set­anum í burtu, en þrátt fyrir ákafa og harða bar­áttu náðu þeir ekki að safna saman þeim 2/3 atkvæða sem til þarf til að setja for­set­ann af.

Fyrsti for­set­inn sem mátti bera af sér sakir í ákæru til emb­ætt­is­missis var Andrew Johnson, árið 1868. Johnson var vara­for­seti Abrahams Lincoln en sett­ist í for­seta­stól eftir að Lincoln var ráð­inn af dögum.

Bak­grunnur Johnsons var sér­stakur því að hann var eini öld­unga­deild­ar­þing­maður upp­reisn­ar­ríkj­anna í suðri, sem sögðu sig úr ríkja­sam­band­inu árið 1861, sem hélt tryggð við sam­bandið.

Eftir að Johnson tók við, gerði hann samn­ing við Suð­ur­ríkin um end­ur­reisn, sem þótti þeim afar hag­stæður. Þau fengu með honum full ríkja­rétt­indi á meðan þau fengu að setja sér lög um rétt­indi svartra sem afmnámu þræla­hald aðeins að nafni til.

Af þessum ástæðum, og öðrum, tróð Johnson illsakir við rót­tæk­ari öfl, sem voru fylgj­andi afnámi þræla­halds, bæði á þingi og í hans eigin rík­is­stjórn. Til að tempra völd hans setti þingið lög sem áttu að koma í veg fyrir að for­seti gæti rekið emb­ætt­is­menn sem öld­unga­deildin hafði stað­fest, án sam­þykkis deild­ar­innar.

---- Hæ @Pallih! ----

Johnson fór þvert á þessi nýju lög með því að reka Edward Standon her­mála­ráð­herra, sem var stækur and­stæð­ingur þræla­halds. Stanton tók því ekki þegj­andi og læsti sig inni á skrif­stofu sinni á meðan þing­heimur hóf mála­rekstur gegn Johnson. For­set­inn var ákærður í febr­úar 1868, en, líkt og með Clinton síðar, fékkst ekki nægur meiri­hluti til að sak­fella hann, þótt það hafi staðið ansi tæpt. Sumir lyk­il­menn kusu gegn sak­fell­ingu, ekki til að verja Johnson, heldur til að standa vörð um skipt­ingu rík­is­valds­ins og rétt for­set­ans til að vera ósam­mála þing­inu.

Johnson lauk kjör­tíma­bil­inu, en hlaut ekki til­nefn­ingu demókrata til að verða for­seta­efni þeirra síðar sama ár.

Alræmd­asti for­set­inn í sögu Banda­ríkj­anna, og sá eini sem hefur horfið úr stóli fyrir lok kjör­tíma­bils lif­andi lífs, er Richard Nixon. Eins og alkunna er, braut Nixon gróf­lega af sér í emb­ætti þar sem hann reyndi að hylma yfir með glæp sem und­ir­menn hans frömdu.

Ákæru­ferlið var hafið og Nixon hugð­ist standa fyrir máli sínu, en eftir að upp­tökur af fundi hans með aðstoð­ar­manni, þar sem fram kom að hann hafði sann­ar­lega lagt á ráðin um að stöðva rann­sókn­ina, var ljóst að hann hafði ekki stuðn­ing á þingi. Áður en til þess kom að hann væri settur af, sagði hann af sér og Gerald Ford vara­for­seti tók við.

Hvað gerist ef forseti er settur af?

Allt of snemmt er að spá fyrir um hvort Trump verði ákærður, enda er alls óvíst að nægur fjöldi repúblik­ana muni kjósa gegn sínum manni, jafn­vel þó að yfir­stand­andi rann­sókn muni koma illa út fyrir for­set­ann.

Ef svo færi, myndi Mike Pence vara­for­seti taka við völdum, en næstir í gogg­un­ar­röð­inni eru for­seti full­trúa­deild­ar­innar, Paul Ryan, þar á eftir vara­for­seti öld­unga­deild­ar­innar (Vara­for­set­inn Pence er for­seti öld­unga­deild­ar­innar), en Orrin Hatch gegnir því emb­ætti. Rex Tiller­son utan­rík­is­ráð­herra kemur honum næst.

[box]