Meirihluti velferðarnefndar Alþingis telur mikilvægt að fjárlaganefnd hugi að starfsgetumati öryrkja og vekur sérstaka athygli á því að þannig megi draga úr útgjöldum ríkisins vegna örorkukerfisins.

„Ljóst er að fjölgun öryrkja á vinnumarkaði myndi leiða til minni útgjalda til málaflokksins. Meirihlutinn leggur því til að fjárlaganefnd hugi sérstaklega að starfsgetumati og starfsendurhæfingu innan þessa málaflokks,“ segir í umsögn meirihluta velferðarnefndar um fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára.

Undir umsögnina rita formaður nefndarinnar, Nichole Leigh Mosty úr Bjartri framtíð, Birgir Ármannsson, Hildur Sverrisdóttir og Vilhjálmur Árnason úr Sjálfstæðisflokki og Jóna Sólveig Elínardóttir úr Viðreisn. 

Mynd: Fjármálaráðuneytið

Í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, sem nú er til umfjöllunar í fjárlaganefnd Alþingis, kemur skýrt fram að taka eigi upp starfsgetumat í stað þess að líta eingöngu til læknisfræðilegs ástands öryrkja.

Þá kemur fram að einnig verði „metið hvernig frítekjumark vegna tekna kann að hafa áhrif á atvinnuþátttöku þeirra sem hafa skerta starfsgetu.“ 

Í umsögn meirihluta velferðarnefndar er því fagnað að uppi séu „fyrirætlanir um einfaldara, sveigjanlegra og gagnsærra örorkulífeyriskerfi“ þar sem tekjur lífeyrisþega hafi sömu áhrif á fjárhæð bóta án tillits til tegundar teknanna. 

Ellen B. Calmon, formaður Öryrkjabandalags Íslands, fjallaði sérstaklega um starfsgetumat í ræðu á Austurvelli þann 1. maí síðastliðinn.

Mynd: obi.is

„Uppi hefur verið umræða um starfsgetumat. Ríkisstjórnin, verkalýðshreyfingin og Samtök atvinnulífsins virðast vera einhuga um að best sé að senda alla örorkulífeyrisþega í starfsgetumat. Þá muni þeir flykkjast út á vinnumarkaðinn eins og flugur flykkjast að mykjuskán og hægt verður að spara verulega í almannatryggingakerfinu,“ sagði hún.

„Starfsgetumat, gott fólk, er ekki lausnin. Ef það á að hvetja örorkulífeyrisþega – þá sem geta – til að taka þátt á vinnumarkaði, þá þarf að koma í veg fyrir að atvinnutekjur skerði örokulífeyri með jafn ríkulegum hætti og nú er raunin. Þá þurfa ríki og sveitarfélög og Samtök atvinnulífsins að bjóða upp á störf við hæfi, veita þann sveigjanleika sem þarf ásamt viðeigandi aðlögun á vinnumarkaði. Þá þarf síðast en ekki síst að lögfesta Samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þegar þetta hefur verið framkvæmt þá hefur verið búinn til hvati til atvinnuþátttöku. Þá þarf ekkert starfsgetumat til.“ 

Nichole Leigh Mosty, formaður velferðarnefndar, hefur sjálf bent á það í þingræðu að í fjármálaáætlun sé talsvert rætt um starfsgetumat og sjálfstæði, en til að ná slíkum markmiðum þurfi að endurskoða örorkulífeyriskerfið. „Í áætluninni er mikið rætt um starfsgetumat og sjálfstæði. En til þess að framkvæma starfsgetumat og efla sjálfstæði er að mínu mati nauðsynlegt að endurskoða örorkulífeyriskerfið eða almannatryggingar,“ sagði hún þann 6. apríl síðastliðinn þegar rætt var um fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar á Alþingi. „Eins og við vitum er hópur í samfélaginu sem þarf á tækifæri til reisnar að halda og á skilið að upplifa virðingu innan þeirra kerfa sem hann er háður.“