„Með þátt­töku sinni í #metoo geng­ust þolendur ekki í ábyrgð fyrir mann­orð ger­enda sinna,“ segir í yfir­lýs­ingu hóps kvenna sem kennir sig við metoo-bylt­ing­una, í and­svari við umræðu um ábyrgð þolenda sem farið hefur fram und­an­farna daga. 

Mál leik­ara gegn Borg­ar­leik­hús­inu og leik­hús­stýru þess var rekið fyrir Hér­aðs­dómi Reykja­víkur í síð­ustu viku. Í tengslum við málið sagði þekktur leik­stjóri að ung leik­kona, sem kvart­aði undan leik­ar­anum og aðstæðum á töku­stað, hefði dreift lyga­sögu og ætti að „skamm­ast sín“.

Ástæða dóms­máls­ins er að leik­ar­anum, Atla Rafni Sig­urð­ar­syni, var sagt upp störfum vegna sex kvart­ana kvenna um kyn­ferð­is­lega áreitni. Hann seg­ist í kjöl­farið hafa orðið fyrir tekju­missi og smánun. Atli Rafn kveðst ekki hafa fengið upp­lýs­ingar um hvaða ásak­anir hefðu verið færðar á hann, þegar hann var leystur undan árs láns­samn­ingi hjá Borg­ar­leik­hús­inu vegna kvart­an­anna. 

Hópur metoo-kvenna lýsir yfir stuðn­ingi við brota­þola í yfir­lýs­ingu sinni í dag: „Við lýsum yfir stuðn­ingi við þá hug­rökku brota­þola sem rofið hafa þögn­ina og þá atvinnu­rek­endur sem standa við bakið á þeim.“

Þá segja metoo-konur í yfir­lýs­ing­unni að hvorki skömmin né skyldan liggi hjá þeim sem telja á sér brotið. „Þær bera ekki ábyrgð á ákvörð­unum þeirra sem kusu að áreita þær eða beita þær ofbeldi, né til­finn­ingum þeirra eða starfs­frama. Brota­þolum ber engin skylda til að fara fyrir fjöl­miðla eða dóm­stóla, kjósi þeir fremur að leita eins­lega til trún­að­ar­manns eða yfir­manns, séu þær áreittar af sam­starfs­manni. Þær eiga rétt á öruggu starfs­um­hverfi, þar sem mann­rétt­indi þeirra eru virt og þær metnar að verð­leikum. Að sama skapi þurfa atvinnu­rek­endur að hafa svig­rúm til að bregð­ast við ásök­unum um ofbeldi eða áreitni án þess að fyrir liggi dómur. Fátt myndi ávinn­ast ef sak­fell­ing­ar­dómur væri eina for­senda þess að segja upp starfs­manni sem brýtur gegn sam­starfs­fólki sínu, enda er rétt­ar­kerfið önnur brota­löm þegar ofbeldi gegn konum er ann­ars vegar. Auk þess gefur auga leið að sak­fell­ing getur ein­ungis átt sér stað í kjöl­far brots og gagn­ast því ekk­ert við að fyr­ir­byggja ofbeldi.“

Í umfjöllun um málið var faðir eins þolend­anna nafn­greindur og segja metoo-konur að fjöl­miðlar ættu ekki að birta fréttir „sem gera aðför að ein­stökum þolendum, þar sem þeir eru vændir um lygar“.

„Brota­þolar sem stigið hafa fram og sagt frá hafa í mörgum til­vikum þurft að gjalda fyrir það dýru verði,“ minnir hóp­ur­inn á.

Yfirlýsing metoo-kvenna

„Að gefnu til­efni viljum við minna á hver til­gangur #metoo-bylt­ing­ar­innar er. Til­gang­ur­inn er að konur finni kraft­inn í fjöld­anum og geti sam­ein­ast um að afhjúpa alda­gam­alt mis­rétti sem blasir alltof víða við, mis­rétti sem er við­haldið með úreltum við­horfum, með­virkni með þeim sem mis­nota vald sitt, þolenda­smánun og þöggun. Öldum saman hafa konur þurft að bera harm sinn í hljóði ef þeim er mis­munað, þær beittar ofbeldi eða áreittar á vinnu­stað, almanna­færi eða jafn­vel á heim­ili sínu. Þær hafa verið látnar axla ábyrgð­ina og bera skömm­ina, með þeim skila­boðum að hefðu þær nú bara hegðað sér öðru­vísi/klætt sig á annan hátt/dregið skýr­ari mörk/gætt sín betur, þá hefðu þær afstýrt gjörðum ger­and­ans. Þessi hugs­un­ar­háttur leysir ger­endur undan ábyrgð og þaggar niður í þolendum, en hvort tveggja auð­veldar ofbeld­is­mönnum að kom­ast óáreittir upp með iðju sína.

Þeir brota­þolar sem stigið hafa fram og sagt frá hafa í mörgum til­vikum þurft að gjalda fyrir það dýru verði, með atvinnu­missi, æru­missi og hafa jafn­vel hrak­ist úr heima­byggð sinni. Með til­komu #metoo bylt­ing­ar­innar gátu konur myndað breið­fylk­ingu og vakið athygli á þessu óásætt­an­lega ástandi í krafti fjöld­ans. Þær þurftu ekki lengur að standa einar og ber­skjald­aðar með frá­sagnir sínar og mæta for­dæm­ingu og skömm, heldur gátu þær valið um að segja frá reynslu sinni nafn­laust eða láta nægja að nota fimm stafa myllu­merki, sem sagði allt sem segja þurfti.

Með þátt­töku sinni í #metoo geng­ust þolendur ekki í ábyrgð fyrir mann­orð ger­enda sinna. Þær bera ekki ábyrgð á ákvörð­unum þeirra sem kusu að áreita þær eða beita þær ofbeldi, né til­finn­ingum þeirra eða starfs­frama. Brota­þolum ber engin skylda til að fara fyrir fjöl­miðla eða dóm­stóla, kjósi þeir fremur að leita eins­lega til trún­að­ar­manns eða yfir­manns, séu þær áreittar af sam­starfs­manni. Þær eiga rétt á öruggu starfs­um­hverfi, þar sem mann­rétt­indi þeirra eru virt og þær metnar að verð­leikum. Að sama skapi þurfa atvinnu­rek­endur að hafa svig­rúm til að bregð­ast við ásök­unum um ofbeldi eða áreitni án þess að fyrir liggi dómur. Fátt myndi ávinn­ast ef sak­fell­ing­ar­dómur væri eina for­senda þess að segja upp starfs­manni sem brýtur gegn sam­starfs­fólki sínu, enda er rétt­ar­kerfið önnur brota­löm þegar ofbeldi gegn konum er ann­ars vegar. Auk þess gefur auga leið að sak­fell­ing getur ein­ungis átt sér stað í kjöl­far brots og gagn­ast því ekk­ert við að fyr­ir­byggja ofbeldi.

Þá skorum við á fjöl­miðla­fólk að vanda umfjöllun um þessi mál og birta ekki fréttir sem gera aðför að ein­stökum þolendum, þar sem þeir eru vændir um lygar. Fjöl­miðlar eiga ekki að vera gjall­ar­horn fyrir þá sem hafa beina hags­muni af því að rýra trú­verð­ug­leika þolenda. Við lýsum yfir stuðn­ingi við þá hug­rökku brota­þola sem rofið hafa þögn­ina og þá atvinnu­rek­endur sem standa við bakið á þeim. Líf, geð­heilsa og starfs­frami kvenna er ekki lengur ásætt­an­legur fórn­ar­kostn­aður á atvinnu­mark­aði sem hefur hylmt yfir með ger­endum frá örófi alda. Þeirri skömm var skilað í #metoo bylt­ing­unni.

Virð­ing­ar­fyllst,

Anna Lind Vign­is­dóttir

Bryn­hildur Heiðar- og Ómars­dóttir

Drífa Snædal

Edda Ýr Garð­ars­dóttir

Elísabet Ýr Atla­dóttir

Elva Hrönn Hjart­ar­dóttir

Erla Hlyns­dóttir

Fríða Rós Valdi­mars­dóttir

Guðrún Helga Sig­urð­ar­dóttir

Guðrún Línberg Guð­jóns­dóttir

Hafdís Inga Helgu­dóttir Hin­riks­dóttir

Halldóra Jón­as­dóttir

Halla B. Þor­kels­son

Heiða Björg Hilm­is­dóttir

Hlíf Steins­dóttir

Kolbrún Dögg Arn­ar­dóttir

Kolbrún Garð­ars­dóttir

Kristín I. Páls­dóttir

Marta Jóns­dóttir

Myrra Leifs­dottir

Nichole Leigh Mosty

Ólöf Dóra Bartels Jóns­dóttir

Ósk Gunn­laugs­dóttir

Sigrún Jóns­dóttir

Silja Bára Ómars­dóttir

Stefanía Svav­ars­dóttir

Steinunn Ýr Ein­ars­dóttir

Þórdís Elva Þor­valds­dóttir

Þórlaug Ágústs­dóttir