Verð­bólga mæld­ist 3,4 pró­sent í jan­úar og horfur eru á að hún haldi áfram að aukast eftir því sem líður á árið. Áhrifin má ekki síst rekja til geng­is­lækk­unar krón­unnar en gengið verður lík­legra lægra á fyrsta fjórð­ungi árs­ins 2019 heldur en spáð var í nóv­em­ber. 

Mynd: sedla­banki.is

Þetta kemur fram í nýju Pen­inga­mála­hefti Seðla­banka Íslands sem gefið var út sam­hliða vaxta­á­kvörðun pen­inga­stefnu­nefndar í vik­unni.

Bent er á að vaxta­hækkun Seðla­bank­ans í nóv­em­ber hafi skilað sér í hækkun óverð­tryggðra inn- og útláns­vaxta við­skipta­bank­anna auk þess sem óverð­tryggðir og óbreyti­legir vextir líf­eyr­is­sjóða hafi hækkað.

Þótt pen­inga­stefnu­nefnd kjósi að halda vöxtum óbreyttum að sinni sendir hún skýr skila­boð í yfir­lýs­ingu sinni um að hún hafi „bæði vilja og þau tæki sem þarf til að halda verð­bólgu og verð­bólgu­vænt­ingum við mark­mið til lengri tíma litið“. Slíkt geti „kallað á harð­ara taum­hald pen­inga­stefn­unnar á kom­andi mán­uðum“. Þetta er í takt við yfir­lýs­ingar Más Guð­munds­sonar seðla­banka­stjóra – sem hafa farið öfugt ofan í for­ystu­fólk verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar – um að „verk­föll og launa­hækk­anir langt umfram svig­rúm“ yrðu „áfall“ sem þyrfti að mæta með hærri vöxtum.

Mynd: Pen­inga­mál Seðla­bank­ans 2019/1

Samkvæmt upp­færðri töl­fræði Eurostat var verð­lag á Íslandi það hæsta í Evrópu árið 2017. Hag­stofan benti nýlega á þetta og birti eft­ir­far­andi mynd:

Mynd: Hag­stofan

Mynd: ASÍ

Þetta birt­ist skýrt í verði á mat­vælum, en sam­kvæmt nið­ur­stöðum nýrrar verð­könn­unar Verð­lags­eft­ir­lits ASÍ á mat­vöru er vöru­karfan í Reykja­vík miklu dýr­ari en í höf­uð­borgum hinna Norð­ur­land­anna. Vöru­karfa sam­an­sett af algengum mat­vörum úr helstu vöru­flokkum er 67% dýr­ari í Reykja­vík en í Helsinki þar sem hún er ódýr­ust. 

Konráð S. Guð­jóns­son, hag­fræð­ingur Við­skipta­ráðs, hefur þó bent á að myndin sé ekki jafn svört í des­em­ber ef gögn Eurostat um hlut­falls­legt verð­lag frá 2017 eru metin með til­liti til breyt­inga á gengi gjald­miðla.

Verð­bólga var 3,3 pró­sent á fjórða árs­fjórð­ungi síð­asta árs, en þar vó þyngst verð­hækkun inn­fluttrar vöru í kjöl­far geng­is­lækk­unar krón­unnar, einkum verð­hækkun á nýjum bílum, auk þess sem kostn­aður vegna eigin hús­næðis jókst. Verð­bólga var svo 3,4% nú í jan­úar, pró­sentu­stigi hærri en í jan­úar 2018.

Að mati Seðla­bank­ans hafa áhrif geng­is­lækk­unar síð­ast­liðið haust bæst við inn­lendan verð­bólgu­þrýst­ing vegna við­var­andi fram­leiðslu­spennu og und­ir­liggj­andi verð­bólga að sama skapi auk­ist. Má vænta þess að verð­bólga haldi áfram að aukast, nái hámarki í 3,8% á þriðja fjórð­ungi árs­ins 2019 og verði um eða yfir 3% fram á mitt næsta ár en komin í grennd við verð­bólgu­mark­mið Seðla­bank­ans á ný undir lok árs­ins. 

Ef spá Seðla­bank­ans gengur eftir verður hag­vöxtur árið 2019 sá minnsti frá árinu 2012, eða 1,8 pró­sent. Vís­bend­ingar eru um að tölu­vert hafi dregið úr vexti ferða­þjón­ustu og að útflutn­ingur þjón­ustu muni drag­ast saman í ár í fyrsta skipti síðan 2008.