Verðbólga mældist 3,4 prósent í janúar og horfur eru á að hún haldi áfram að aukast eftir því sem líður á árið. Áhrifin má ekki síst rekja til gengislækkunar krónunnar en gengið verður líklegra lægra á fyrsta fjórðungi ársins 2019 heldur en spáð var í nóvember. 

Mynd: sedlabanki.is

Þetta kemur fram í nýju Peningamálahefti Seðlabanka Íslands sem gefið var út samhliða vaxtaákvörðun peningastefnunefndar í vikunni.

Bent er á að vaxtahækkun Seðlabankans í nóvember hafi skilað sér í hækkun óverðtryggðra inn- og útlánsvaxta viðskiptabankanna auk þess sem óverðtryggðir og óbreytilegir vextir lífeyrissjóða hafi hækkað.

Þótt peningastefnunefnd kjósi að halda vöxtum óbreyttum að sinni sendir hún skýr skilaboð í yfirlýsingu sinni um að hún hafi „bæði vilja og þau tæki sem þarf til að halda verðbólgu og verðbólguvæntingum við markmið til lengri tíma litið“. Slíkt geti „kallað á harðara taumhald peningastefnunnar á komandi mánuðum“. Þetta er í takt við yfirlýsingar Más Guðmundssonar seðlabankastjóra – sem hafa farið öfugt ofan í forystufólk verkalýðshreyfingarinnar – um að „verkföll og launahækkanir langt umfram svigrúm“ yrðu „áfall“ sem þyrfti að mæta með hærri vöxtum.

Mynd: Peningamál Seðlabankans 2019/1

Samkvæmt uppfærðri tölfræði Eurostat var verðlag á Íslandi það hæsta í Evrópu árið 2017. Hagstofan benti nýlega á þetta og birti eftirfarandi mynd:

Mynd: Hagstofan

Mynd: ASÍ

Þetta birtist skýrt í verði á matvælum, en samkvæmt niðurstöðum nýrrar verðkönnunar Verðlagseftirlits ASÍ á matvöru er vörukarfan í Reykjavík miklu dýrari en í höfuðborgum hinna Norðurlandanna. Vörukarfa samansett af algengum matvörum úr helstu vöruflokkum er 67% dýrari í Reykjavík en í Helsinki þar sem hún er ódýrust. 

Konráð S. Guðjónsson, hagfræðingur Viðskiptaráðs, hefur þó bent á að myndin sé ekki jafn svört í desember ef gögn Eurostat um hlutfallslegt verðlag frá 2017 eru metin með tilliti til breytinga á gengi gjaldmiðla.

Verðbólga var 3,3 prósent á fjórða ársfjórðungi síðasta árs, en þar vó þyngst verðhækkun innfluttrar vöru í kjölfar gengislækkunar krónunnar, einkum verðhækkun á nýjum bílum, auk þess sem kostnaður vegna eigin húsnæðis jókst. Verðbólga var svo 3,4% nú í janúar, prósentustigi hærri en í janúar 2018.

Að mati Seðlabankans hafa áhrif gengislækkunar síðastliðið haust bæst við innlendan verðbólguþrýsting vegna viðvarandi framleiðsluspennu og undirliggjandi verðbólga að sama skapi aukist. Má vænta þess að verðbólga haldi áfram að aukast, nái hámarki í 3,8% á þriðja fjórðungi ársins 2019 og verði um eða yfir 3% fram á mitt næsta ár en komin í grennd við verðbólgumarkmið Seðlabankans á ný undir lok ársins. 

Ef spá Seðlabankans gengur eftir verður hagvöxtur árið 2019 sá minnsti frá árinu 2012, eða 1,8 prósent. Vísbendingar eru um að töluvert hafi dregið úr vexti ferðaþjónustu og að útflutningur þjónustu muni dragast saman í ár í fyrsta skipti síðan 2008.