Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu telur sig ekki geta upplýst hversu oft frá 2013 hafa verið kveðnir upp úrskurðir í umgengnis- og dagsektarmálum þar sem mælt er fyrir um að barn skuli umgangast foreldri gegn vilja sínum þrátt fyrir að foreldrið hafi verið dæmt fyrir ofbeldi gegn barninu eða systkinum þess.

Úrskurðir sýslumanns eru ekki aðgengilegir almenningi og embættið veitir ekki ópersónugreinanlegar upplýsingar um atriði sem þessi, né um fjölda tilvika þar sem úrskurðað var um umgengni eftir að fram komu ásakanir um ofbeldi sem taldar voru trúverðugar og studdar gögnum frá lögreglu, barnaverndaryfirvöldum eða meðferðaraðilum. Þannig er að miklu leyti á huldu hvernig sýslumannsembættið hefur túlkað ákvæði barnalaga í umgengnis- og dagsektarmálum eftir að barnalögum var breytt árið 2012 og skerpt á vernd barna gegn ofbeldi. 

Ekki liggja fyrr upplýsingar hjá embættinu um hvort eða hversu oft frá 2009 umgengni hefur alfarið verið hafnað vegna ofbeldishættu, sbr. 1. mgr. 47. gr. barnalaga, en sviðsstjóri fjölskyldusviðs hjá sýslumannsembættinu fullyrðir í svari við fyrirspurn Stundarinnar að slíkir úrskurðir séu „mjög fáir“.

Eins og fram kom í umfjöllun í síðasta blaði var á tímabilinu 1999 til 2009 aðeins einu sinni kveðinn upp úrskurður hjá Sýslumanninum í Reykjavík þar sem umgengni foreldris var talin andstæð hagsmunum barnsins.

Í því máli var deilt um umgengni föður við tvær dætur sínar og bentu gögn málsins, meðal annars álitsgerð frá sálfræðingi, sterklega til þess að faðirinn hefði beitt eldri systurina kynferðisofbeldi. Sýslumaður hafnaði beiðni föður um umgengni við hana en ákvað hins vegar að skikka yngri dótturina til umgengni við föðurinn undir eftirliti. 

Fram til ársins 2013 hafði ofbeldi föður gegn móður „almennt engin áhrif á umgengni“ samkvæmt úrskurðum sýslumanns auk þess sem börn voru þvinguð til að umgangast foreldri jafnvel þótt fyrir lægju sterkar vísbendingar – jafnvel refsidómar – um ofbeldi foreldris gegn viðkomandi barni, móður og/eða systkinum þess. Í einu málinu sem Stundin greindi frá var stúlka þvinguð til að umgangast föður sinn þótt hann hefði verið dæmdur fyrir að brjóta kynferðislega gegn henni.

Með breytingum sem gerðar voru á barnalögum árið 2012 var skerpt á vernd barna gegn ofbeldi og lögfest að við ákvörðun umgengni bæri sýslumanni skylda til að meta hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hefðu orðið eða yrðu fyrir ofbeldi. Samkvæmt 1. mgr. 47. gr. barnalaga getur sýslumaður kveðið svo á að umgengnisréttar foreldris njóti ekki við ef hann telur að umgengni barns við foreldri sé andstæð hag og þörfum þess. 

Stundin óskaði eftir upplýsingum frá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu í þeim tilgangi að kanna áhrif lagabreytinganna á meðferð og niðurstöður umgengnismála. Spurt var um fjölda tilvika þar sem embættið hefði hafnað umgengni foreldris alfarið á þeim grundvelli að umgengni teljist andstæð hagsmunum barns vegna ofbeldishættu, sbr. 1. mgr. 47. gr. barnalaga. Stundin spurði einnig hve oft sýslumaður hefði úrskurðað um að foreldri ætti rétt til umgengni við barn sem foreldrið hefði verið dæmt fyrir ofbeldi gegn og um fjölda tilvika þar sem úrskurðað var um umgengni þrátt fyrir að ásakanir um ofbeldi gegn viðkomandi barni, foreldri, systkini eða systkinum hefðu verið metnar trúverðugar og studdar gögnum frá fagaðilum.

Fram kemur í svörum sýslumanns að upplýsingar um efnislegar niðurstöður úrskurða og rök fyrir þeim séu ekki skráðar í málaskrárkerfi embættisins og embættið geti ekki brugðist við fyrirspurninni með því að rýna í þá úrskurði sem kveðnir hafa verið upp undanfarin ár. 

„Um nákvæman fjölda úrskurða frá 2009, um að umgengnisréttar njóti ekki við, þar sem talin var hætta á ofbeldi, eru því ekki til upplýsingar, en fullyrða má að þeir eru mjög fáir. Sama á við um spurningar nr. 2 og 3, þeim er ekki hægt að svara, þar sem upplýsingar eru ekki til,“ segir í svarinu frá fjölskyldusviði Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu. „Varðandi spurningu þína nr. 3 þá er það, eins og lýst var, verkefni sýslumanns að meta við uppkvaðningu úrskurðar, hvort hætta sé á að barn verði fyrir ofbeldi, þannig að trúverðugleiki fyrirliggjandi gagna er metinn af sýslumanni. Þó að ekki sé hægt að vísa til tölfræðiupplýsinga, er óhætt að segja að til eru tilvik, þar sem kveðnir hafa verið upp úrskurðir þar sem fyrir lágu ásakanir um ofbeldi og gögn því til stuðnings. Við uppkvaðningu úrskurðar við þær aðstæður ber sýslumanni að meta áhrif þessa á inntak umgengninnar og má í því samhengi nefna möguleika sýslumanns á að ákveða umgengi með eftirliti.“