Bjarni Bene­dikts­son, for­sæt­is­ráð­herra og for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, hefur árum saman dregið upp vill­andi mynd af við­skiptum sínum í aðdrag­anda banka­hruns­ins árið 2008 og ekki komið hreint fram í umræðu um aðkomu sína að við­skiptum skyld­menna sinna. 

Þetta er á meðal þess sem frétta­flutn­ingur Stund­ar­innar, á grund­velli ítar­legra gagna úr Glitni, hefur varpað ljósi á und­an­farnar vikur. Þann 17. októ­ber síð­ast­lið­inn lagði Sýslu­mað­ur­inn á höf­uð­borg­ar­svæð­inu lög­bann við því að Stundin flytti fleiri fréttir byggðar á gögn­unum. Áður hafði þó blaðið, í sam­starfi við Reykja­vik Media og The Guardian, birt upp­lýs­ingar sem sýna að Bjarni hefur ítrekað hallað réttu máli þegar við­skipti hans og fjöl­skyldu hans hafa verið til umræðu.

Sagðist sjálfur hafa greitt skuldirnar

Bjarni Bene­dikts­son, þá nýorð­inn for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, gagn­rýndi rann­sókn­ar­nefnd Alþingis um banka­hrunið harð­lega árið 2010. Taldi Bjarni óeðli­legt að nefndin skyldi birta upp­lýs­ingar um skulda­stöðu hans í skýrsl­unni án þess að geta þess að hann hefði greitt upp skuld­irnar árið 2008. 

Í 2. bindi skýrsl­unnar var birt yfir­lit yfir þá þing­menn sem höfðu, ásamt maka og félögum í eigu þeirra, heild­ar­lána­stöðu yfir 100 millj­ónum króna ein­hvern tím­ann frá árs­byrjun 2005 og fram að falli bank­anna í októ­ber 2008. Fram kom að Bjarni hefði, þegar mest lét, verið með 174 millj­óna lán útistand­andi. 

„Helstu lán Bjarna Bene­dikts­sonar voru í Glitni banka hf. Annars vegar var um bein lán að ræða og hins vegar um lán í gegnum fram­virka samn­inga,“ segir í skýrsl­unni. „Fyrir utan einn um 45 millj­óna króna fram­virkan samn­ing um hluta­bréf Glitnis í upp­hafi árs 2006 voru þeir fram­virku samn­ingar allir um hluta­bréf erlendra banka, Deutsche Bank, Morgan Stanley og Lehman Brothers.“

„Þess utan greiddi ég þessar
skuldir upp árið 2008“

Bjarni tjáði sig um málið í við­tali við Við­skipta­blaðið þann 26. apríl 2010. „Það er stór ákvörðun að aflétta banka­leynd. Ég ætla svo sem ekki að gera ágrein­ing við þetta mat nefnd­ar­innar en mér finnst það sjálf­sögð krafa, fyrst nefndin ákveður að gera þetta, að geta þess hvort nefndin telji að þarna hafi verið um óeðli­lega fyr­ir­greiðslu að ræða,“ sagði Bjarni. „Það er bara látið hanga í lausu lofti. Ekkert slíkt átti við í mínu til­viki. Þess utan greiddi ég þessar skuldir upp árið 2008, tveimur árum áður en skýrslan kemur út. Það hefði mátt láta þess getið, ekki satt?“

Sann­leik­ur­inn er sá að Bjarni Bene­dikts­son greiddi ekki upp umræddar skuldir árið 2008. Eins og Stundin greindi frá þann 14. októ­ber síð­ast­lið­inn var Bjarni los­aður undan 50 millj­óna kúlu­lána­skuld við Glitni í febr­úar 2008 og skuldin færð yfir á eign­ar­halds­fé­lag föður hans, Haf­silfur ehf. Þann 16. októ­ber fjall­aði svo Stundin um fram­virka hluta­bréfa­samn­inga Bjarna hjá Glitni og greindi frá því að sam­kvæmt gögnum Glitnis hefði faðir Bjarna greitt upp um 56 millj­óna skuldir vegna áhættu­við­skipt­anna. Samtals námu þannig yfir­tökur Bene­dikts Sveins­sonar, og félags í hans eigu, á skuldum Bjarna meira en 106 millj­ónum. 

Vill ekki svara því hvort kúlulánið var greitt

Óljóst er hvað varð um 50 millj­óna kúlu­lán Bjarna eftir að það var fært yfir á Haf­silfur. Bjarni var nýlega spurður um málið í við­tali við Frétta­blaðið og vildi ekki svara því hvort lánið hefði nokkurn tím­ann verið greitt. Þetta er athygl­is­vert í ljósi þess að Bjarni beitti sér marg­sinnis fyrir hönd eign­ar­halds­fé­lags­ins Haf­silf­urs og átti í sam­skiptum við starfs­menn Glitnis vegna lána­mála félags­ins. 

Rann­sókn­ar­nefnd Alþingis sætti harðri gagn­rýni frá útrás­ar­vík­ingum og ýmsum sem fjallað var um í skýrsl­unni árið 2010. Ýmsar aðferðir voru nýttar til að grafa undan trú­verð­ug­leika skýrslu­höf­unda. Gagnrýni Bjarna, þar sem hann áfelld­ist rann­sókn­ar­nefnd­ina fyrir að hafa ekki „[látið] þess getið“ að hann hefði „[greitt] þessar skuldir upp árið 2008“ var inn­legg í umræð­una sem átti sér stað á þeim tíma. Umfjöllun Stund­ar­innar um gögnin varpar ljósi á að Bjarni fór ekki með rétt mál þegar hann setti fram gagn­rýni á rann­sókn­ar­nefnd­ina. 

Þegar skýrsla rann­sókn­ar­nefndar kom út þurfti Bjarni að svara fyrir sitt­hvað fleira. Fram kom að hann hefði farið í boðs­ferð til Skotlands á vegum Glitnis árið 2007. Bjarni svar­aði spurn­ingum fjöl­miðla um þetta og sagð­ist aðeins hafa farið í tvær boðs­ferðir á árunum fyrir hrun. „Það rigndu til mín boð um að koma í ýmiss konar ferðir af þessum toga. Almennt hafn­aði ég slíkum boðum. Ég þáði eina slíka ferð árið 2006 og aðra árið 2007.“ Umfjöllun um Glitn­is­gögnin leiddi hins vegar í ljós að Bjarni var skráður í fimm boðs­ferðir á árunum fyrir hrun og fór í að minnsta kosti fjórar þeirra. Þetta sýnir þá miklu vel­vild sem Bjarni, þá áhrifa­mik­ill stjórn­mála­maður og þing­maður í efna­hags- og skatta­nefnd Alþingis, naut hjá Glitn­is­mönnum. 

„Þeir segja að ég hafi átt félagið“

Í við­tal­inu við Frétta­blaðið á dög­unum full­yrti Bjarni að í frétt Stund­ar­innar um kúlu­lánið sem hann var los­aður undan væri „allt saman slitið úr sam­hengi“ og því „sleppt að eignir fylgdu skuld­unum“. Í frétt Stund­ar­innar voru upp­lýs­ingar um skuld­skeyt­ing­una frá Bjarna til Haf­silf­urs ekki slitnar úr sam­hengi, heldur byggði fréttin á skjali frá slita­stjórn Glitnis sem sýndi að gjörn­ing­ur­inn hefði verið tek­inn sér­stak­lega til skoð­unar. 

„Það eina sem ég get sagt um þetta er að ég veit ekki annað en þetta hafi allt verið skoðað og allt stað­ist skoðun,“ sagði Bjarni í við­tal­inu við Frétta­blaðið. Hann gat þess þó ekki að slita­stjórnin taldi að með skuld­skeyt­ing­unni hefði bank­inn gefið eftir kröfur sem ellegar hefðu verið meiri líkur á að greidd­ust auk þess sem hún benti á að hvergi væri fjallað um gjörn­ing­inn í fund­ar­gerðum bank­ans og að enga bókun væri þar að finna um málið. Vegna tíma­setn­ingar gjörn­ings­ins, rétt utan tíma­marka sem kveðið er á um í gjald­þrota­lögum, gat slita­stjórnin ekki látið reyna á að láta rifta skuld­skeyt­ing­unni. 

Benedikt Sveins­sonfaðir Bjarna Bene­dikts­sonar

MYND: MORGUNBLAÐIÐ/GOLLI

Í við­tali Frétta­blaðs­ins við for­sæt­is­ráð­herra stað­hæfði hann að Stundin hefði rang­lega sagt að Haf­silfur ehf. hefði verið í eigu hans sjálfs. „Þeir segja að ég hafi átt félagið. Það er rangt,“ sagði hann. Hið rétta er að Stundin hafði hvergi haldið því fram að Haf­silfur, eign­ar­halds­fé­lag Bene­dikts Sveins­sonar, hefði nokkurn tím­ann verið í eigu Bjarna Bene­dikts­sonar. 

Þetta er ekki eina dæmi þess að for­sæt­is­ráð­herra hafi brugð­ist við nýlegum frétta­flutn­ingi Stund­ar­innar með rang­færslum. Daginn sem Stundin, Guardian og Reykja­vik Media birtu fyrstu umfjöll­un­ina byggða á gögnum Glitnis full­yrti Bjarni að tíma­setn­ingu frétta hefði verið hag­rætt til að koma höggi á sig. „Blaða­mað­ur­inn sem hringdi í mig frá Bret­landi, hann bein­línis sagði mér að þeir hefðu haft þessi gögn, þessar upp­lýs­ingar, í margar vikur og að þeir hefðu beðið eftir réttu tíma­setn­ing­unni,“ sagði hann. Í kjöl­farið sendi blaða­maður Guardian, Jon Henley, frá sér yfir­lýs­ingu og sagði for­sæt­is­ráð­herra hafa lagt sér orð í munn og fara með kol­rangt mál. 

Gögnin sýndu gjörólíka mynd

Almennt hefur frétta­flutn­ing­ur­inn á grund­velli gagn­anna sýnt að sú mynd sem Bjarni Bene­dikts­son hefur dregið upp af við­skiptum sínum, allt frá því umfjöllun um þau hófst árið 2009, er í mörgu gjör­ó­lík raun­veru­leik­anum. 

Fyrir tæpu ári sagði Bjarni í Víg­lín­unni á Stöð 2 að hann hefði ekki átt „neitt sem máli skipti“ í pen­inga­mark­aðs­sjóðnum Sjóði 9 fyrir hrun. Eins og Stundin greindi frá átti Bjarni þó 165 millj­ónir króna í sjóðnum nokkrum mán­uðum fyrir hrun og inn­leysti rúm­lega 50 millj­ónir úr sjóðnum dag­ana 2. til 6. októ­ber 2008. 

Þá er skemmst að minn­ast þess hvernig Bjarni hafn­aði því stað­fast­lega í Kast­ljós­svið­tali árið 2015 að hafa stundað við­skipti á aflandseyjum. Síðar var hann stað­inn að því að hafa átt 40 millj­ónir í aflands­fé­lag­inu Falson á Seychelles-eyjum sem var stofnað utan um fast­eigna­við­skipti í Dúbaí. Bjarni sagð­ist hafa haldið að félagið væri skráð í Lúx­em­borg, en eins og Stundin greindi frá í síð­asta tölu­blaði lögðu við­skipta­fé­lag­arnir upp með það allt frá byrjun að fast­eigna­við­skiptin færu í gegnum félag á Seychelles-eyjum, „Seychelles félagið“ eins og þeir köll­uðu það. 

„Í engum samskiptum við bankann“

Aðkoman að Vafn­ings­mál­inu hefur opin­ber­lega vakið spurn­ingar um við­skipti Bjarna, en við­skiptafléttan gekk í meg­in­at­riðum út á að flytja áhætt­una á bak við stóran hlut­hafa Glitnis, Þátt International, yfir á Glitni en um leið að gefa bank­anum gálga­frest og koma í veg fyrir verð­fall hluta­bréfa. 

Að nafn­inu til fólst aðkoma Bjarna ein­vörð­ungu í því að und­ir­rita veð­skjöl fyrir hönd eign­ar­halds­fé­lag­anna BNT, Haf­silf­urs og Hró­mundar fyrir hönd föður síns og föð­ur­bróður, en veð­setn­ingin var for­senda þess að Glitnir gæti veitt 100 millj­óna evra pen­inga­mark­aðs­lán til Milestone sem var á skjön við útlána­reglur bank­ans. Málsvörn Bjarna í Vafn­ings­mál­inu hefur alltaf verið sú að hann hafi nær ekk­ert vitað um mála­vexti. 

„Ég kom ekki á nokkurn skap­aðan hátt að því máli,“ sagði hann í Kast­ljósi þann 14. febr­úar 2012. „Ég þekki það ekki hvers vegna lánið var greitt út til Milestone. Það var bara ekki á minni könnu að vera að kynna mér það,“ sagði Bjarni. „Mér var ekki einu sinni kunn­ugt um að Milestone hefði verið veitt lánið.“