„Við fram­lengjum samn­ing­unum. Mig langar á Al Gore. Var reyndar búinn að fá miða á þing­inu. Kemst von­andi en á að vera á fundi í efna­hags- og skatta­nefnd a sama tima,“ sagði Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins og núver­andi for­sæt­is­ráð­herra, í tölvu­pósti til einka­banka­stjóra síns hjá Glitni, Bjarna Mark­ús­syni, þann 7. apríl árið 2008, tæpu hálfu ári fyrir íslenska banka­hrunið.

Sam­ing­arnir sem Bjarni ræddi um í tölvu­póst­inum voru fram­virkir hluta­bréfa­samn­ingar, svo­kall­aðir afleiðu­samn­ingar, með hluta­bréf í banda­ríska bank­anum Morgan Stanley og hinum danska Danske Bank. 

Þetta kemur fram í gögn­unum frá Glitni sem Stundin hefur birt fréttir úr und­an­farnar vikur, meðal ann­ars í sam­starfi við breska blaðið The Guardian og Reykja­vík Media að hluta.  

Áhættusöm skammtímaviðskipti

Í svari sínu vís­aði Bjarni til þess að hann vildi halda áfram að veðja á að hluta­bréfa­verð í þessum tveimur erlendu bönkum myndi hækka en fram að þessu hafði hann tapað ríf­lega 13 millj­ónum króna á að taka þessa stöðu í hluta­bréfum bank­anna. Mótaðili Bjarna í við­skipt­unum var Glitnir banki.

Framvirk hluta­bréfa­við­skipti ganga þannig fyrir sig í þessu til­felli að við­skipta­vin­ur­inn, Bjarni Bene­dikts­son, ákveður hversu lengi hann vilji eiga hluta­bréfin sem um ræðir og ef þau hafa hækkað í lok samn­ings­tím­ans þá græðir hann en ef þau hafa lækkað þá tapar hann. Sá sem tapar í við­skipt­unum þarf að greiða hinum aðil­anum mis­mun­inn á verði hlut­bréf­anna við upp­haf og lok samn­ings­tím­ans og skipta engir fjár­munir um hendur fyrr en að samn­ings­tím­anum loknum. Bjarni gerði nokkra slíkra fram­virka samn­inga um hluta­bréf í erlendum bönkum í aðdrag­anda banka­hruns­ins á Íslandi haustið 2008, meðal ann­ars í hinum banda­ríska Lehman Brothers.

Þá sýnir svarið hvernig starf fjár­fest­is­ins og þing­manns­ins Bjarna Bene­dikts­sonar gat bland­ast saman á þessum árum; hann fram­lengir áhættu­sama hluta­bréfa­samn­inga í einni setn­ingu, afþakkar frí­miða á Al Gore frá Glitni í þeirri næstu vegna þess að hann fékk frí­miða í gegnum þingið og talar svo um störf sín í efna­hags- og skatta­nefnd. 

Seldi stærstu hlutabréfaeignina á Íslandi

Á þessum tíma var Bjarni búinn að selja hluta­bréf sín í Glitni. Bjarni gerði þetta í febr­úar 2008 eftir að hafa tekið þátt í við­skiptum eign­ar­halds­fé­lags­ins Vafnings þar sem áhætt­unni af ríf­lega 10 millj­arða króna eigna þriðja stærsta hlut­hafa Glitnis var velt yfir á bank­ann.  Í stað þess að fjár­festa á íslenska huta­bréfa­mark­aðnum á þessum tíma byrj­aði Bjarni því að kaupa bréf í erlendum bönkum. Hluta­bréf í íslenskum bönkum höfðu fallið í verði á þessum tíma en verð þeirra var samt ennþá hátt, meðal ann­ars vegna þeirrar mark­aðs­mis­notk­unar sem fólst í fjár­mögnun bank­anna á eigin hluta­bréfum eins og til dæmis í Vafn­ings­mál­inu. 

„Þetta er algeng skamm­tíma­að­ferð“ 

Tók áhættu eftir verðfall erlendra hlutabréfa

Sér­fræð­ingur í hluta­bréfa­við­skiptum sem Stundin leit­aði til vegna mats á við­skiptum Bjarna lýsir við­skiptum Bjarna þannig að lík­lega hafi hann verið að reyna að ná í skamm­tíma­hagnað vegna mik­illar snögg­legrar lækk­unar á bréfum í þessum erlendu fjár­mála­fyr­ir­tækjum. Eins og sér­fræð­ing­ur­inn segir: „Þetta er algeng skamm­tíma­að­ferð - ef traust bréf falla mjög skyndi­lega, kann að vera skyn­sam­legt að kaupa þau og vona að þau hækki aftur skyndi­lega.“

Mat sér­fræð­ings­ins er að fjár­fest­ingar Bjarna í þessum hluta­bréfum hafi ekki falið í sér áhættu­vörn vegna stöð­unnar í fjár­mála­kerf­inu á Íslandi heldur til­raun til skyndi­hagn­aðar: „Loks þykir mér arfa­vit­laust að vera að kaupa í fjár­mála­stofn­unum á þessum tímum vegna mik­illar eignar BB og fjölsk. í íslenskum fjár­mála­stofn­unum.  Í þessu felst þar með alls ekki áhættu­vörn - það hefði örugg­lega verið skyn­sam­legra að kaupa þýsk rík­is­skulda­bréf eða eitt­hvað því um líkt.“

Hann segir að þetta hafi til dæmis átt við um bréf Lehman Brothers í febr­úar 2008 þegar Bjarni gerði samn­ing við Glitni um þau bréf. Sam­ing­ur­inn var ein­ungis til fjög­urra daga, frá 7. febr­úar til 11. og veðj­aði Bjarni á að hluta­bréfin myndu hækka sem þau gerðu svo ekki. „Lehman féll mest af fjár­fest­ing­ar­bönk­unum vestra við fall Bear Stearns í febr­úar 2008.  Því kynnu menn hafa átt von á því að þeir kæmu hrað­ast til baka enda einnig um stuttan samn­ing að ræða.“

Bjarni gerði annan sam­bæri­legan samn­ing um hluta­bréf í banda­ríska bank­anum Morgan Stanley þann 19. sept­em­ber 2008, fjórum dögum eftir fall fjár­fest­ing­ar­bank­ans Lehman Brothers. Sá samn­ingur Bjarna gilti í tæpan mánuð, fram til 13. októ­ber 2008: „Hinn 19.9. var til að mynda ömur­legur dagur hjá Morgan Stanley og getur verið að menn hafi ímyndað sér að bréfin kæmu afar hratt til baka enda samn­ing­ur­inn bara í mánuð.“

Annar sér­fræð­ingur á fjár­mála­mark­aði sem Stundin leit­aði til eftir mati á mögu­legum þanka­gangi Bjarna á þessum tíma segir: „Maður sem vel var inni í alþjóða­fjár­mögn­un­ar­um­hverf­inu hefur því vænt­an­lega áttað sig á að tölu­verð end­ur­fjár­mögn­un­ar­á­hætta var til staðar á Íslandi. Líklegra er þó að mað­ur­inn hafi ein­fald­lega séð að það var mikið ódýr­ara að kaupa hluta­bréf í DB [Danske Bank] og MS [Morgan Stanley] heldur en í hinum yfir­verð­lögðu ísl. bönkum sem í ofaná­lag voru verð­lagðir í ISK við háu raun­gengi.“

Morgan Stanley var svo einn hinna banda­rísku banka sem fékk fjár­stuðn­ing frá banda­ríska rík­inu í svo­kall­aðri TARP-áætlun sem þáver­andi fjár­mála­ráð­herra Banda­ríkj­anna Hank Paulsson stýrði meðal ann­arra. Þessi stuðn­ingur var veittur til að styðja bank­ana í gegnum erf­iða tíma. Morgan Stanley greiddi fjár­stuðn­ing­inn svo til baka árið eftir.

„[H]vernig viljið þið gera upp tapið fyrir Bjarna Ben“

Mikið tap Bjarna

Miðað við orð sér­fræð­ings­ins var því um hreinar áhættu­fjár­fest­ingar hjá Bjarna að ræða þar sem hann leit­aði eftir skamm­tíma­hagn­aði. Á end­anum tap­aði Bjarni umtals­verðum  fjár­munum á þessum fram­virku hluta­bréfa­samn­ingum í aðdrag­anda hruns­ins. 

Til dæmis tap­aði hann rúm­lega 40 þús­und doll­urum, rúm­lega 2,7 millj­ónum króna á gengi þess tíma, á samn­ingum um hluta­bréfin í Lehman Brothers sem hann gerði í febr­úar 2008.  Um þetta segir meðal ann­ars í tölvu­póstum í gögn­unum: „Sæll Bjarni [Mark­ús­son], hvernig viljið þið gera upp tapið fyrir Bjarna Ben v.LEH US samn­ings­ins sem er á upp­gjöri næsta mánu­dag? Spurning hvort það fari af USD reikn­ing eða ISK? “

Þann 7. októ­ber 2008, dag­inn eftir setn­ingu neyð­ar­lag­anna á Íslandi, sendi starfs­maður Glitnis tölvu­póst til einka­banka­stjóra Bjarna og til­kynnti honum að Bjarni hefði tapað rúm­lega 123 þús­und doll­urum, ríf­lega 12 millj­ónum króna, á samn­ingnum sem hann hafði gert um hluta­bréf í Morgan Stanley og rúm­lega 18 millj­óna króna tap hans af fram­virkum hluta­bréfa­við­skiptum í Danske Banke sem hann hafði fram­lengt þremur dögum fyrir fall Lehman Brothers í sept­em­ber árið 2008. 

Athygli vekur að starfs­maður Glitnis spurði einka­banka­stjóra Bjarna og föður hans að því hvort ekki ætti að skuld­færa pabba Bjarna fyrir skuld­inni við bank­ann vegna taps þing­manns­ins á fram­virku samn­ing­unum: „Skuld­færa reikn­ing xxx-xx-xxxxxx kt.xxxxxx-xxxx, ekki satt Bjarni?“  

„Pabbi hans Benedikt Sveins­son verður greið­andi“

Borgaði skuld­irnarBenedikt Sveins­son borg­aði hluta af skuldum Bjarna Bene­dikts­sonar við Glitni vegna taps hans á afleiðu­samn­ingum við bank­ann.

Mynd: Morg­un­blaðið/Golli

Pabbi Bjarna borgaði tugmilljóna skuldir

Faðir Bjarna virð­ist því hafa greitt upp þessa 30 millj­óna króna skuld hans við Glitni út af þessum áhættu­sömu verð­bréfa­við­skiptum. 

Auk þess var  rúm­lega 232 þús­und doll­ara skuld Bjarna við Glitni í Banda­ríkja­doll­urum gerð upp með milli­færslu af reikn­ingi föður hans einum degi áður, þann 6. októ­ber, sama dag og neyð­ar­lögin voru sett og sama dag og síð­ustu við­skipti Bjarna með hlut­deild­ar­skír­teini í Sjóði 9 gengu í gegn: „…ertu til í að greiða upp lánið hjá honum lagði inná usd hjá ykkur með til­vísun í 307670 USD 232.362,02 þetta er Bjarni Bene­dikts­son…“ Þessi skipun um upp­greiðslu byggði á tölvu­pósti frá einka­banka­stjóra þeirra feðga í bank­anum, Bjarna Mark­ús­syni: „Við ætlum að greiða upp lánið með USD. Pabbi hans Benedikt Sveins­son verður greið­andi…“ Í krónum talið nam þessi skuld á þessum tíma rúm­lega 26 millj­ónum króna. 

Eign­ar­halds­fé­lag föður Bjarna tók einnig yfir 50 millj­óna króna per­sónu­lega skuld Bjarna við Glitni í febr­úar árið 2008. Samtals námu yfir­tökur föður Bjarna á skuldum vegna fjár­fest­inga Bjarna því meira en 106 millj­ónum króna á þessum mán­uðum í aðdrag­anda banka­hruns­ins.

Bjarni virð­ist því hafa sloppið ansi vel per­sónu­lega frá áhættu­sömum fjár­fest­ingum sem hann gerði í aðdrag­anda hruns­ins. 

Stundin hefur gert ítrek­aðar til­raunir und­an­farna tíu daga að fá við­tal við Bjarna Bene­dikts­son til að ræða við hann um við­skipti hans í gegnum Glitni á árunum fyrir hrun sem hann stund­aði sam­hliða þing­mennsku. Ekki hefur verið orðið við þeirri beiðni og engum tölvu­pósti frá blað­inu hefur verið svarað með neinum hætti.