Flugvöllurinn á Kastrup var tekinn í notkun 20. apríl 1925 og fékk þá nafnið Kastrup Lufthavn. Nafninu var síðar breytt í Københavns Lufthavn Kastrup og enn síðar stytt í Københavns Lufthavn, nafnið þannig einungis tengt dönsku höfuðborginni. Flugbrautin var upphaflega ein og grasi gróin, fljótlega var annarri braut bætt við. Búpeningur bænda á Amager hafði vanist því að ganga á beit á svæðinu og því þurfti iðulega að smala völlinn þegar von var á flugvélum til lendingar eða brottfarar, sem voru að jafnaði 6 á dag fyrsta árið.
Áður en völlurinn á Kastrup var tekinn í notkun hafði Kløvermarken (Smáraengið), stærðar tún á norðurhluta Amager, verið eini löglegi flugvöllurinn í Danmörku og þar hafði flugskóli danska hersins haft aðsetur á árunum 1912 – 1923.
Det Danske Luftfartsselskab (sem síðar varð hluti af SAS) var stofnað árið 1918 og hóf flugferðir milli Kaupmannahafnar, Malmö og Hamborgar. Ljóst var að Kløvermarkensvæðið var ekki framtíðarsvæði fyrir flugvöll, ýmsar hugmyndir um heppilegt flugvallarstæði voru kannaðar en að lokum varð Kastrup, 8 kílómetrum frá miðborg Kaupmannahafnar fyrir valinu.
Ætluðu að sprengja flugvélar Þjóðverja á Kastrup
Eftir hernám Þjóðverja á Danmörku árið 1940 steyptu þeir flugbrautirnar á Kastrup, sem nú voru orðnar fjórar (var seinna fækkað um eina). Þegar komið var fram undir lok síðari heimsstyrjaldarinnar komu Þjóðverjar fyrir tugum flugvéla á Kastrup, vélum sem þeim tókst að koma þangað eftir að tap blasti við á austurvígstöðvunum.
Í bókinni „Bomber over Danmark“ sem kom út 1988 ( önnur útgáfa 2012) er sagt frá því að 2. apríl 1945 stefndu 708 stórar flugvélar Bandaríkjahers, hlaðnar sprengjum, til Danmerkur. Ætlunin var að sprengja 6 flugvelli í Danmörku og eyðileggja þýsku flugvélarnar á Kastrup en meirihluta vélanna 708 var stefnt þangað. Þegar vélarnar nálguðust Danmörku skall á svartaþoka en áhafnir bandarísku vélanna höfðu fengið skýr fyrirmæli um að ekki mætti treysta á radartæki þegar að því kæmi að láta sprengjurnar falla. Vélunum var því snúið við og sama sagan endurtók sig daginn eftir. Yfirmenn Bandaríkjahers mátu það svo að hætta væri á að sprengjurnar lentu á íbúðahverfum skammt frá flugvellinum ef eingöngu væri treyst á radartæki. Slíkt hefði valdið miklu mann- og eignatjóni og á það vildi herinn ekki hætta. Ekki voru gerðar fleiri tilraunir til að eyðileggja flugflota Þjóðverja á Kastrup en nú styttist í endalok stríðsins.
Sneru bökum saman og stofnuðu SAS
Það hefði vissulega verið einkennilegt ef bandamenn hefðu eyðilagt flugvöllinn á Kastrup en segja má að Danir og reyndar bandamenn geti þakkað þokunni að svo fór ekki. Eftir að stríðinu lauk var Kastrup einn fárra stórra nothæfra flugvalla í Norður-Evrópu, Svíar áttu stóran flugflota og Norðmenn stóran hóp hæfra flugmanna. Þetta hefur iðulega verið nefnt sem skýring á stofnun SAS 1. ágúst 1946. Ákveðið var að Kastrup yrði aðalflugvöllur félagsins. Eftir að SAS hóf áætlunarflug til Bandaríkjanna árið 1954 jókst umferðin um Kastrup til muna. Saga SAS verður ekki rakin hér en á ýmsu hefur gengið í 80 ára sögu félagsins, sem virðist þessa dagana standa traustum fótum ef svo má að orði komast.
Aukin umferð, þotuöldin, hugmyndir um flutning og stækkun.
Segja má að saga Kastrup flugvallar sé ein samfelld stækkunarsaga. Flugstöðvarbyggingin, sem hinn þekkti arkitekt Vilhelm Lauritzen teiknaði og var tekin í notkun 1939 var löngu orðin of lítil þegar ný bygging, Terminal 2 var tekin í notkun árið 1960. Þá var þotuöldin hafin en fyrsta þotan lenti á Kastrup árið 1957. Árið 1998 kom enn ein flugstöðvarbyggingin, Terminal 3, en gamla Vilhelm Lauritzen flugstöðin (kölluð Terminal 1) var færð til og er í dag notuð við hátíðleg tækifæri, til dæmis heimsóknir erlendra þjóðhöfðingja. Landrými við Kastrup er takmarkað og íbúðabyggð í næsta nágrenni, Dragør sunnan við og Tårnby norðan megin. Á áttunda áratug síðustu aldar voru uppi hugmyndir um að flytja flugvöllinn út á Salthólmann, eyju sem liggur austan við Eyrarsundsbrúna. Danska þingið, Folketinget, samþykkti lög þar að lútandi. Ekkert gerðist þó og á endanum voru Salthólmalögin felld úr gildi og ákveðið að flugvöllurinn yrði á Kastrup um langa framtíð, eins og það var orðað. Á Kastrup eru 3 flugbrautir, tvær samhliða og ein styttri þverbraut, hún er minna notuð. Vegna þess hve þröngt er um flugvöllinn var ákveðið árið 2016 að þverbrautinni yrði lokað. Frá því var reyndar horfið ári síðar en þess í stað var árið 2018 tilkynnt um umfangsmestu framkvæmdir nokkru sinni á flugvallarsvæðinu.
Horft til áratuga
Þegar Thomas Woldbye framkvæmdastjóri flugvallarins kynnti fréttamönnum hinar miklu framkvæmdir (sem fjölmiðlar kölluðu stóra planið) sagði hann að verið væri að horfa til áratuga. „Við miðum við að fjöldi þeirra sem um völlinn fara geti á næstu áratugum náð 50 milljónum, teljum það reyndar varlega áætlað.“ „Stóra planið“ er viðbygging við Terminal 3, hún verður um það bil 60 þúsund fermetrar, (álíka og 8 fótboltavellir), þar verða 13 nýir veitingastaðir og 27 verslanir. 5 ný farangursbönd bætast við þau sem fyrir eru og farangursfæriböndin verða þá samtals rúmlega 12 kílómetra löng. Gert er ráð fyrir að framkvæmdum við „stóra planið“ ljúki á næsta ári.
SAS og Norwegian fyrirferðarmest
Eins og minnst var á framar í þessum pistli hefur gengið vel hjá SAS að undanförnu og Norwegian virðist, eftir mikla erfiðleika í kjölfar kórónaveirunnar vera komið upp úr öldudalnum eins og norska fréttastofan NTB komst að orði í nýlegri umfjöllun. Þessi tvö félög, SAS og Norwegian, eru ásamt Ryanair stærstu viðskiptavinirnir á Kastrup. Staðir sem flogið er til frá Kastrup eru nálægt 200 hundruð og fjölgar stöðugt. Á síðasta ári flugu vélar 63 félaga til og frá Kastrup og gert er ráð fyrir að um völlinn fari um það bil 36 milljónir farþega á þessu ári.
Aukin mengun veldur áhyggjum
Alkunna er að frá flugvélum stafar loft- og hávaðamengun, mest við lendingu og flugtak. Á Kastrup lenda að jafnaði 350 flugvélar á hverjum degi, og jafnmargar hefja sig til flugs. Þessi tala fer hækkandi ef áætlanir ganga eftir og íbúar í nágrenni flugvallarins hafa miklar áhyggjur af menguninni. Í skýrslu sem birt var árið 2024 kom fram að mengun frá flugvellinum hefur aukist mikið á síðustu árum, í takt við aukin umsvif. Samkvæmt því sem fram kom í skýrslunni, sem unnin er af Umhverfisstofnun Árósaháskóla, er hvergi í Kaupmannahöfn meiri mengun en í nágrenni flugvallarins. Mengunin er meiri en við H.C. Andersen Boulevard, við Ráðhústorgið, sem er mikil umferðargata. Þessi mikla umferðargata var lengi vel „methafinn“ í loftmengun en nú hefur flugvöllurinn á Kastrup tekið það sæti. Mengun í nágrenni Kastrup, þar sem eru stór íbúðahverfi, er langt ofan þeirra marka sem teljast heilsusamleg. Þetta veldur íbúum í nágrenni vallarins miklum áhyggjum. Á síðasta ári sendu þeir rúmlega 38 þúsund kvartanir til flugvallaryfirvalda og samgönguráðherra þar sem krafist var úrbóta. Bæði varðandi loft- og hljóðmengun.
Viðurkenna vandann en segja margt standa til bóta
Yfirstjórn Kastrup flugvallar fagnaði áðurnefndri skýrslu frá 2024, sagði hana mikilvæga, en lagði jafnframt áherslu á að miklar breytingar væru í gangi á Kastrup. Nýjar þotur væru mun lágværari en þær eldri, sem fækkar hægt og hægt. Sömuleiðis væru nýrri þotur mun sparneytari, sem þýðir minni útblástur við flugtak. Í viðtali við danska sjónvarpið, DR, sýndi einn úr flugvallarstjórninni kort þar sem sást hvernig aðflugi að Kastrup hefur verið breytt þannig að meira er flogið yfir sjó, annarsvegar Eyrarsundi og hinsvegar Køgeflóa, í stað íbúðabyggðar. Í viðtalinu kom líka fram að æ stærri hluti þeirra farartækja, sem notuð eru á flugvellinum, farangurs- og farþegavagna o.fl er rafknúinn. Sömuleiðis fjölgar þeim stöðugt sem nota Metro lestirnar til að ferðast til og frá Kastrup. Yfirstjórn flugvallarins segir allt kapp lagt á að draga úr umhverfisáhrifum starfseminnar á þessum stærsta vinnustað í Danmörku. Starfsmenn á Kastrup eru í kringum 18 þúsund en önnur störf sem tengjast flugvallarstarfseminni eru talin vera um 40 þúsund.
Það má til gamans geta þess að þegar þotuöldin hófst var þetta nýja farartæki fyrst í stað kallaðar þrýstiloftsflugvél. Frásagnir og fréttir af þessu nýja farartæki voru mjög áberandi á sjötta áratug síðustu aldar. Högna Torfasyni (1924 – 1990), sem þá var fréttamaður á Ríkisútvarpinu, blöskraði þetta þrýstiloftsflugvélatal og lagði til að þess í stað yrði notað orðið ÞOTA. Sem sló samstundis í gegn.
Athugasemdir