Svo virðist sem málatilbúnaður Já-sinna í þjóðaratkvæðagreiðslunni í lok ágúst næstkomandi beinist einkum að því að sannfæra fólk um að kosningin snúist um áframhald viðræðna, ekki ESB-aðild. Þetta er blekking þar sem atkvæðagreiðslan snýst í raun um það hvort þjóðin vilji ganga í ESB eða ekki. Einnig má færa góð rök fyrir því að viðræður um ESB-aðild séu óskynsamlegar á þessum tímapunkti.
ESB í efnahagslegri tilvistarkreppu
Samkvæmt Draghi skýrslunni sem kom út haustið 2024 ógnar versnandi samkeppnishæfni ESB lykilmarkmiðum þess. Á árunum 2010 til 2025 hefur hagvöxtur í ESB verið mun hægari en í löndum eins og Bandaríkjunum og Íslandi. Landsframleiðsla á mann á Íslandi er orðin tvöfalt meiri en meðaltal ESB ríkjanna. Árlegur hagvöxtur í þremur stærstu hagkerfum ESB: Þýskalandi, Frakkland og Ítalíu, var um 1 prósent að meðaltali á tímabilinu 2016-2025. Helstu orsakavaldar versnandi samkeppnishæfni ESB eru lág framleiðni og lítil nýsköpun í atvinnulífinu. Niðurstaða Draghi er sú að aðildarríkin þurfi að dýpka samruna sinn og jafnframt gera grundvallarbreytingar á ákvörðunartökuferlum ESB. Það mun þýða að þau lönd sem bera stærstan hluta kostnaðar af sameiginlegum ákvörðunum fái aukið atkvæðavægi á kostnað lítilla ríkja. Dýpra samrunaferli mun einnig kalla á verulega hækkun fjárlaga ESB og þar með framlaga aðildarríkjanna. Stækkun ESB til lágtekjulanda í austri, ásamt vaxandi fólksflutningum frá þróunarríkjum utan Evrópu, gæti gert Íslandi enn erfiðara fyrir að stjórna landamærum sínum sem aðildarríki.
Mikil pólitísk óvissa í lykilríkjum ESB
Mikil pólitísk óvissa ríkir í lykilríkjum Evrópusambandsins, svo sem Þýskalandi, Frakklandi og Ítalíu. Hún endurspeglast meðal annars í veikri stöðu ríkisstjórna og vaxandi fylgi þjóðlegra íhaldsflokka sem almennt krefjast róttækrar uppstokkunar á ESB. Fylgi þjóðlegra íhaldsmanna fer einnig vaxandi í ýmsum ríkjum Austur-Evrópu, bæði meðal núverandi aðildarríkja og umsóknarríkja ESB. Pólitísk óvissa hefur þannig dregið úr getu ESB til þess að móta sameiginlega stefnu á mikilvægum málefnasviðum.
Rúmlega helming landsframleiðslu ESB má rekja til Þýskalands, Frakklands og Ítalíu. Þýskaland stendur frammi fyrir miklum efnahagslegum mótvindi. Ágreiningur milli stjórnarflokkanna um ríkisfjármál og útgjöld hefur skapað verulega pólitíska óvissu, sem hefur meðal annars hægt á ákvörðunum ESB um iðnaðarmál og sameiginlega varnarstefnu. Stjórnarandstöðuflokkurinn AfD hefur einnig styrkt stöðu sína mjög í þýskum stjórnmálum, en flokkurinn krefst róttækra breytinga á Evrópusambandinu.
Frakkland glímir einnig við verulegan efnahagsvanda og miklar opinberar skuldir. Tíðar stjórnarkreppur hafa auk þess veikt stöðu franska þingsins. Þessi pólitíska upplausn hefur gert það að verkum að Frakkland á sífellt erfiðara með að vera sá burðarás í evrópskri samvinnu sem landið hefur lengst af verið. Flestar skoðanakannanir benda nú til þess að þjóðlegir íhaldsmenn muni vinna franska forsetaembættið á næsta ári, sem myndi án efa leiða til verulegs endurmats á hlutverki og verksviði ESB.
Þótt núverandi ríkisstjórn Ítalíu hafi náð ákveðnum stöðugleika á heimavelli, veldur stefna hennar oft spennu í samskiptum við miðju- og vinstriflokka í Brussel og öðrum lykilríkjum.
„Þessi uppsöfnuðu pólitísku vandamál í Evrópu gera það að verkum að ESB á í vök að verjast“
Þessi uppsöfnuðu pólitísku vandamál í Evrópu gera það að verkum að ESB á í vök að verjast. Sambandið stendur á sama tíma frammi fyrir aukinni alþjóðlegri samkeppni, deilum um innflytjendamál í mörgum aðildarríkjum og þeim áskorunum sem fylgja breyttri heimsmynd.
ESB-viðræður hafa í för með sér háan efnahagslegan fórnarkostnað
Evrópusambandið hefur ekki gefið nein fyrirheit um breytta afstöðu í þeim málaflokkum þar sem grundvallarágreiningur ríkir við Ísland, svo sem í sjávarútvegs-, landbúnaðar- og auðlindamálum. Að hefja samningaviðræður án þess að fyrir liggi stefnubreyting af hálfu ESB í þessum málaflokkum hlýtur að teljast veik samningatækni, eða vísbending um að önnur markmið ráði för.
Í ljósi þessa er mjög líklegt að íslensk fyrirtæki í sjávarútvegi, landbúnaði og orkumálum muni halda aftur af fjárfestingum þar til niðurstaða aðildarviðræðna liggur fyrir. Slík biðstaða mun án efa hafa neikvæð áhrif á íslenskt efnahagslíf.
Á meðan á umsóknarferlinu stendur mun Ísland heldur ekki vera í stöðu til að gera fríverslunarsamninga við Bandaríkin, Kanada eða önnur mikilvæg viðskiptalönd. Þetta má líta á sem beinan efnahagslegan fórnarkostnað aðildarviðræðnanna.
Aðildarviðræður við ESB munu einnig draga athygli íslenskra stjórnvalda frá þeim mikilvægu verkefnum að styrkja stjórn efnahags- og ríkisfjármála og vinna með aðilum vinnumarkaðarins í að semja nýjar leikreglur um skynsamari og réttlátari skiptingu þjóðarkökunnar, svo ná megi varanlegum tökum á verðbólgu og vöxtum. Samstilltar aðgerðir á þessum sviðum eru nauðsynlegar svo skapa megi skilyrði fyrir hagstæðari kjörum á innlendum húsnæðismarkaði.
Niðurlag
Í ljósi efnahagslegrar og pólitískrar óvissu um þróun ESB, og þess að aðildarviðræður eru líklegar til að ala á óeiningu meðal landsmanna, er tímasetning þjóðaratkvæðagreiðslunnar illskiljanleg. Hér eru lífskjör líka með allt öðrum hætti en í stórum hluta aðildarríkja ESB. Forystumenn í sjálfstæðisbarátttunni eins og Jón Sigurðsson, trúðu því að stjórn landsmála væri betur komin í okkar höndum en Dana, og árangurinn talar sínu máli. Aðildarviðræður við Evrópusambandið má líta á sem ákveðna uppgjöf þjóðarinnar í að leysa sín eigin mál. Í stað aðildarviðræðna þarf að myndast hér ný þjóðarsátt um betri leikreglur á öllum sviðum íslensks samfélags, ekki síst á sviði efnahagsmála.
Hún snýst ekki um aðildina sjálfa. Það kemur seinna.
Ef þú vilt ákveða hvort þú kaupir íbúð eða heldur áfram að leigja þarftu m.a. að skoða fasteignaauglýsingar - sem þýðir þó ekki að þú hafir nú þegar ákveðið að kaupa.
En leigjufélagið reynir kannski að sannfæra þig um að skoða fasteignaauglýsingar sé sama sem að vilja kaupa og þú skalt alls ekki gera það. Hvað gæti legið bak við það?
Og með því að vera aðildarríki hefðum við einnig áhrif á þau ferli. Núna erum við bara áhorfendur sem samt þurfa að lúta ýmsum reglugerðum í gegn um EES. Að hætta EES-samstarfi væri hins vegar sjálfskaðandi hegðun, líklega mun meira afgerandi en Brexit fyrir Bretland.
Aðra punkta greinarinnar er fróðlegt að skoða frá sjónarhóli áróðurs:
**Af hverju eru ESB-viðræður óskynsamlegar á þessum tímapunkti?
Væru viðræður skynsamlegri á öðrum tímapunkti?
Rök greinarinnar hníga að því að aðild sé ekki skynsamleg á neinum tímapunkti. "Annar" og "enginn" tímapunktur eru ekki sami hlutur.
**Pólitísk óvissa ríkir í Þýskalandi, Frakklandi og Ítalíu
Pólitísk óvissa er eðlileg í lýðræðisríki. Það ríkti ekki minni pólitísk óvissa við undirritun Rómarsáttmála 1957, eða 1989 þegar múrinn féll , sbr. núna í Þýskalandi og víða annars staðar. Ef pólitísk rólegheit eru viðmið inngöngu þarf að bíða lengi.
**Viðræður ala á óeiningu
Óeining – náttúrulegt ástand Íslendinga – er ekki röksemd gegn pólitískum viðræðum. Þjóðin þarf að ræða erfið mál þó að fólk sé ósammála.
**Ágúst-kosningin snýst um ESB-aðild, viðræður eru blekking
Ef ágreiningur varðandi landbúnað, sjávarútveg, auðlindir, undanþágur o.s.frv. er óleysanlegur, þá skýrist það með viðræðum og styrkir þar með málstað ESB andstæðinga.
**Skýrsla Draghi
Niðurstaða Mario Draghi er ekki að ríki skuli forðast ESB. Að nota greiningu hans sem rök gegn því að ræða aðild er annað en skýrslan gerir sjálf.
**ESB í efnahagslegri tilvistarkreppu
Viðbrögð ESB við skyndiásóknum eins og innrás Rússa eða tollum Trump bera ekki merki um samband í tilvistarkreppu.
**Forystumenn í sjálfstæðisbaráttunni eins og Jón Sigurðsson, trúðu því að stjórn landsmála væri betur komin í okkar höndum en Dana, og árangurinn talar sínu máli.
Jón Sigurðsson barðist fyrir sjálfstæði gegn einveldi sem Íslendingar kusu aldrei og gátu ekki yfirgefið.
ESB er samband fullvalda ríkja sem fóru sjálfviljug inn og geta sömuleiðis yfirgefið það.
**Aðild er uppgjöf þjóðarinnar
Ef fullveldið minnkar í hlutfalli við fjölda alþjóðlegra skuldbindinga hvað kallast þá aðild Íslendinga að NATO, EES, Shengen, mannréttindasáttmálum o.s.frv? Endapunktur röksemdafærslunnar er einangrun.
**Í stað aðildarviðræðna þarf að myndast hér ný þjóðarsátt um betri leikreglur á öllum sviðum íslensks samfélags
Jón Sigurðsson sat við og lagði þrautendurtekin drög að samningaviðræðum við umboðsmenn Danakonungs. Sá sem neitar samningaviðræðum fyrirfram er ólíkt Jóni hræddur.
Það er óskynsamlegt að stöðva hugsun með hræðslu í stóru máli eins og mögulegri aðild að ESB.
"Þetta er blekking þar sem atkvæðagreiðslan snýst í raun um það hvort þjóðin vilji ganga í ESB eða ekki"