Við þekkjum öll for­sögu spen­dýr­anna, for­mæðra okkar og -feðra. Þau voru ekki annað en murr­andi smá­kvik­indi ein­hver sem skut­ust um lággróður og kjarr og gleyptu í sig skor­dýr og orma og pöddur og þvíum­líkt smælki meðan risa­eðl­urnar stóru og glæsi­legu þrömm­uðu þungt um grundir.

Og það var ekki fyrr en loft­steinn­inn ógur­legi hafði rist upp jörð á Yukatan-skaga fyrir 66 millj­ónum ára og risa­eðl­urnar dóu út í kjöl­farið sem svig­rúm skap­að­ist fyrir spen­dýrin að þró­ast og stækka fyrir alvöru.

Nú hafa nið­ur­stöður nýrrar og ítar­legar rann­sóknar á upp­runa risa­eðl­anna hins vegar gefið til kynna að þær sjálfar hafi komið til sög­unnar á ótrú­lega svip­aðan hátt. 

Rann­sóknin var gerð af breskum vís­inda­mönnum og nið­ur­stöð­urnar birt­ust á dög­unum í vefrit­inu Current Biology. 

Hún sner­ist fyrst og fremst um að finna út hvar á Jörðinni risa­eðl­urnar, sem við skulum kalla héðan í frá dínósárusa, hefði komið fram.

„Gervi­krókó­díll“ af þess­ari teg­undgat orðið tíu metra langur.

Gríð­ar­legur fjöldi af stein­gerv­ingum dínósárusa hefur verið graf­inn úr jörðu en mjög hefur þótt skorta á stein­gerv­inga frá upp­hafs­árum þeirra.

Elstu stein­gerv­ing­arnir sem fund­ist hafa gefa nefni­lega til kynna að þeir séu af teg­undum sem þá þegar höfðu verið að þró­ast í ein­hverjar tug­millj­ónir ára. Og því vissi eng­inn nákvæm­lega hvenær og sér­stak­lega ekki hvar þessi nýi dýra­flokkur hafði komið fram.

En með flóknum sam­an­burði á upp­lýs­ingum úr stein­gerv­inga­fræði, erfða­fræði, jarð­fræði og líf­fræði hefur bresku vís­inda­mönn­unum nú tek­ist að búa til líkan sem þeir telji að geti rakið ættir dínósárus­anna allt aftur til upp­hafs­ins.

Nú víkur sög­unni meira en 200 millj­ónir ára aftur í tím­ann. Þá höfðu allar núver­andi heims­álfur Jarð­ar­innar um tölu­verða hríð verið sam­an­safn­aðar í eitt risa­stórt meg­in­land sem við höfum kallað Pangaeu eða ein­fald­lega Pangeu.

Það þýðir ein­fald­lega Aljörð.

Sjáið kort af Pangeu hér örlítið neðar.

Erki­eðl­urnar voru engin lömb að leika sér viðog gátu orðið ansi stórar þótt ekki væru þær risa­eðlur.

Á Trí­as­tíma­bil­inu (milli 200-250 milljón) árum komu svo­nefndar erki­eðlur (archosaurs) fram og urðu alls­ráð­andi á Pangeu. Stærstar þeirra voru pseudosuchian-skrið­dýr sem þýðir eig­in­lega gervi­krókó­dílar. Það var þó sann­ar­lega ekk­ert gervi­legt við þær skepnur því stærstu teg­und­irnar voru allt að tíu metra langar og heldur grimmi­legar útlits.

Þessi dýr voru ekki dínósárusar. Ein­faldasta leiðin til að greina á milli dínósárusa og ann­arra stórra skrið­dýra sem uppi voru á þeim tíma er að skoða fætur þeirra. Allar erki­eðlur, þangað til kom að dínósárus­unum, voru með fjóra fætur sem stóðu út frá skrokknum, líkt og fætur krókó­díla gera.

Fætur eru ólíkir, það er ljóst.

Dínósárusar eru aftur á móti með fætur sem snúa niður sem felur meðal ann­ars í sér að þeir eru snar­ari í snún­ingum og liðugri en „venju­legar“ eðlur eða önnur skrið­dýr.

Skrið­dýrin með útstæðu fæt­urna höfðu dreifst um allar koppa­grundir á Trí­as­tíma. Þá var mjög heitt á Jörðinni, um það bil þrem gráðum hærra en nú sem þýddi meðal ann­ars að hvergi var snjó eða ís að sjá. Þar sem hlýir sjáv­ar­straumar léku um strendur var mjög gróð­ur­sælt og raun­veru­legir frum­skógar náðu þá miklu norðar en þeir gera nú.

Þar sem sjáv­ar­straumir voru kaldir var hins vegar mun þurr­ara og þar voru gresjur og eyði­merkur á stórum svæðum. Þegar leið á Trí­as­tím­ann var Pangea farin að klofna og inn­hafið sem við kennum við Þetys var í óða önn að skera hana í tvennt. Hlut­arnir tveir, er við köllum Gondwanaland í suðri og Lárasíu í norðri voru þó enn sam­ein­aðir um svæði sem nú eru Norður-Ameríka og Evrópa.

Hinar nýju nið­ur­stöður í Current Biology benda til þess að dínósárusar hafi verið komnir fram þegar líða tók á Trí­as­tím­ann en þeir hafi í nokkra millj­óna­tugi ára verið nær ein­göngu svo­lítil kvik­indi á stærð við hæns­fugla eða í hæsta lagi litla hunda. 

Og hafi lifað í ótta­slegnu sam­býli við gervi­krókó­díl­ana og aðrar stóra erki­eðlur nákvæm­lega eins og spen­dýrin lifðu í sam­býli við dínósárus­una 150 milljón árum síðar.

En bresku vís­inda­menn­irnir hafa með lík­ana­gerð sinni ekki bara rakið sig aftur til arf­gerðar fyrstu dínósárus­anna.

Þeir hafa sem sé líka skilað svari við spurn­ing­unni hvar dínósárus­arnir komu fram og við hvaða aðstæður. 

Hingað til hefur helst verið talið að dínósárusar hafi byrjað að þró­ast á fremur þurrum og ekki mjög gróð­ur­ríkum steppum. Líklega þar sem nú heita Argent­ína og suð­ur­hluti Afríku sem þá lágu saman suð­vest­an­vert á Pangeu.

Onei, segja vís­inda­menn­irnir. Miklu lík­legra er að hinir nið­ur­fættu dínósárusar, murr­andi hálf­kvik­indin ein­hver, hafi komið fram tölu­vert norðar eða mið­baug þar sem hið núver­andi Ama­són­svæði í Suður-Ameríku og Vestur-Afríka lágu þá saman. 

Jörðin fyrir 200-250 milljón árum.Sjá má móta fyrir núver­andi heims­álfum hér og hvar. Stjarnan hvíta sýnir svæðið þar sem breska rann­sóknin bendir til að risa­eðl­urnar hafi komið fram. Rauð­brúna strikið sem liggur nokkurn veg­inn frá núver­andi Skotlandi um Norður-Afríku strönd­ina, um Banda­ríkin (nú Appalchiu-fjöll) og til norð­ur­hluta Suður-Ameríku, voru þá hæstifjall­garður heims, ámóta og Himalæja-fjöllin núna. Einmitt mjög í námunda við þann mikla fjall­garð eru talin hafa orðið gríð­ar­leg eld­gos fyrir 201 milljón árum og áttu víst mik­inn þátt í að útrýma for­verum risa­eðl­anna.

Þar var gríð­ar­mikið frum­skóga­væði þar sem var bæði fun­heitt en líka mik­ill raki í loft­inu svo þar hefur verið mjög frjósöm jörð. 

Og þarna fædd­ust dínósárus­arnir og þaðan náðu þeir að dreifast um alla Jörðina eftir að ægi­legar ham­farir höfðu riðið yfir fyrir 201 milljón ára.

Það voru ekki alveg jafn skelfi­legar ham­farir og þegar loft­steinn­inn skall á Yukatan, en þó nærri því. Nærri öll stór skrið­dýr Jarðar drápust, þar á meðal stóru gervi­krókó­díl­arnir þó krókó­díl­arnir sjálfir lifðu af.

Allt í einu voru stór land­svæði Jarðar auð og tóm og hinir litlu dínósárusar nýttu sér það út í ystu æsar.

Þeir fluttu hvar­vetna inn þar sem tómt var orðið og not­uðu tæki­færið til að stækka og þroskast. Og á undra­skömmum tíma urðu til ótelj­andi nýjar teg­undir og sumar risa­stórar.

Sann­kall­aðar risa­eðlur.