Greining

Þverstæður íslenskrar efnahagsstjórnar

Er allt að fara í skrúf­una? Heim­ótt­ar­skapur í hugs­an­legri heimskreppu er ekki góð blanda. Hag­fræðin sem fag­leg fræði­grein hefur tekið meiri fram­förum heldur en íslenska krónan á þess­ari öld og mögu­lega forðað okkur frá ein­hverjum kreppum. Þau sem misst hafa af þró­un­inni vilja gjarnan halda í gamlar kreddur ásamt gömlu góðu verð­tryggðu krón­unni.

Þverstæður íslenskrar efnahagsstjórnar
Mynd: Golli

Það er vel mögu­legt að efna­hags­legar áhyggjur og kvíði yfir afkomu sinni hafi mun meiri áhrif en hingað til hefur verið talið ljóst. Meðan að lífs­kjara­krísan vegna verð­bólgu er vel við­ur­kennt hug­tak í nágranna­lönd­unum þá virð­ist íslensk efna­hags­stjórn mið­ast við það að pína áfram og enn meira þá sem eru skuld­settir og með verð­tryggða lána- eða húsa­leigu­samn­inga. Erlendis eru opin­ber útgjöld búin að vera aukin til að slá á lífs­kjara­krís­una og ná niður verð­bólgu und­an­far­inna ára á meðan sú aukn­ing hér­lendis hefur helst nýst vel stæðum fjöl­skyldum við að greiða niður hús­næð­is­lán og eign­ast rík­is­styrkta raf­bíla. Þensla sem sögð er valdur að verð­bólg­unni hér er nán­ast horfin en þá er vísað til þess að launa­hækk­anir síð­ustu tveggja ára hafi verið of miklar þegar samið var um minni hækk­anir er verð­bólgu. Þeir kjara­samn­ingar hafi skapað hækkun mat­væla­verðs og ann­ars heim­il­is­rekst­urs. Verði þeim sagt upp er frek­ari vaxta­hækk­unum hótað.

Hug­mynda­fræði nýfrjáls­hyggj­unnar …

Kjósa
31
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (5)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
  • JE
    Jóhann Einarsson skrifaði
    9. júní 2026 08:59
    Það er skondið hversu margar lausnir eru til á hagstjórn út um allar koppagrundir. Hér heima kann engin að nýta sér skynsamlega lausn á þessu fyrirbæri, nema ef að vera skyldi að óstjórnin kæmi sér vel fyrir einhverja, þá er þetta hagfræðirugl náttúrulega eðlilegt, eða hvað??
    0
  • GÁ
    Guðmundur Ásgeirsson skrifaði
    7. júní 2026 18:19
    Verðtrygging er ekki á krónunni heldur leigu- og lánasamningum. Að tala um "verðtryggða krónu" er því ófaglegt og til þess fallið að leiða sjónir burt frá hinu raunverulega vandamáli.

    Útgáfa eigin gjaldmiðils er ekki séríslenskt fyrirbæri en hin gríðarlega útbreiðsla verðtryggingar í efnahagskerfinu er það svo sannarlega. Það er hin raunverulega orsök hins séríslenska óstöðugleika og hárra vaxta sem stundum eru ranglega eignuð gjaldmiðlinum.

    Vextir eru ekki heldur á gjaldmiðlum, hvorki krónu né evru, heldur lánasamningum. Vaxtastig er ákveðið af fólki. Pappírsmiðar og málmskífur taka engar slíkar ákvarðanir.

    Upptaka verðtryggðrar krónu er reyndar áhugaverð hugmynd og allrar skoðunar virði sem ætti svo sannarlega að vera á borðinu við hlið hugmynda um upptöku erlends gjaldmiðils útgefnum af hlutafélagi í Frankfürt í Þýskalandi. Upptaka verðtryggðrar krónu myndi nefnilega jafngilda varanlegu afnámi verðbólgu og gera verðtryggingu leigu og lána að engu!

    Án verðbólgu hlytu vextir að geta lækkað niður í nánast ekkert í samanburði við núverandi vaxtastig. Það sem af er þessari öld hafa vextir húsnæðislána verið lægstir 3,3% á fyrri helmingi ársins 2021 í rúmlega 4% verðbólgu. Þetta raundæmi sannar að háir vextir þurfa ekki að fylgja sjálfstæðum gjaldmiðli, ekkert beint orsakasamband er þar á milli.

    Einnig ber að hafa í huga að í krafti fullveldis í gjaldmiðlamálum er ekkert sem bannar upptöku verðtryggðrar krónu en aðild að evrópsku myntbandalagi myndi útiloka það varanlega.

    En hvers vegna eru þá ekki allir að berjast fyrir upptöku verðtryggðrar krónu á Íslandi?
    -1
    • GÁ
      Guðmundur Ásgeirsson skrifaði
      7. júní 2026 20:54
      Mínusatkvæði við þessa athugasemd gerir ekkert nema styðja þá ályktun hversu margt fólk á erfitt með að meðtaka staðreyndir sem fyrirfram ákveðin viðhorf eða lífsskoðanir þess samræmast ekki. Þau hafa alla mína samúð.
      1
  • Sigmundur Gretarsson skrifaði
    7. júní 2026 17:19
    Í flestum ríkjum Evrópu voru lagðir á aukaskattar á þau fyrirtæki sem græddu á orkukrisuni, enn það mátti ekki hér. Þeir skattar voru notaðir í lækkun á virðisaukaskatti á matvælum og orku. Semsagt skilaði sér til fólksins.
    1
  • PB
    Páll Bragason skrifaði
    7. júní 2026 12:24
    Mikil og mögnuð hugleiðing, þetta. Niðurstaðan í stuttu máli, sýnist manni vera: Hagstjórn í molum.
    2
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Nýtt efni

„Margt sem ég hef séð situr í mér“
Viðtal

„Margt sem ég hef séð situr í mér“

Þegar Halla Bergþóra Björns­dóttir varð fyrst kvenna til þess að sinna lög­gæslu á Húsavík fékk hún að heyra að konur ættu ekk­ert erindi í lög­regl­una. Hún lét það ekki á sig fá, varð lög­reglu­stjóri og loks rík­is­lög­reglu­stjóri. Starfið hefur breytt henni, enda hefur hún komið að erf­iðum málum og fengið hót­anir. Á sama tíma hefur hún öðl­ast skarp­ari sýn á lífið, sterk­ari löngun til að gera gagn og fundið fyrir þakk­læti fyrir allt það góða.

Mest lesið undanfarið ár