Að þéra eða þúa

Fræg er sagan af því þegar við­van­ingur í frétta­manna­stétt not­aði orðið ,,du“ á frétta­manna­fundi í til­efni af 75 ára afmæli drottn­ingar árið 2015. Áður en hann gat lokið spurn­ing­unni greip drottn­ingin fram í og sagði ,, undskyld, jeg tror ikke vi har gået i skole sam­men“, frétta­mað­ur­inn end­ur­tók spurn­ing­una en gætti þess vel að þéra drottn­ing­una. Þótt Margrét Þór­hildur sé ekki lengur þjóð­höfð­ingi Dan­merkur tekur hún áfram þátt í ýmsum við­burðum, setti meðal ann­ars form­lega hina árlegu hátíð­ar­viku í Árósum (Aarhus Festuge) 30. ágúst sl. Og er enn ávörpuð á sama hátt og áður, ekk­ert „du“ þar.

Þetta endurtökum við 

Árið 2010 heim­sótti Jóakim prins, yngri sonur Mar­grétar Þór­hildar, skóla­skipið Danmark. Þar spurði ungur frétta­maður: „Hvaða þýð­ingu hefur skóla­skipið fyrir þig?“ Jóakim svar­aði: „Þetta end­ur­tökum við“  og frétta­mað­ur­inn sem hélt að prins­inn hefði ekki heyrt spurn­ing­una end­ur­tók hana og svar prins­ins var hið sama. „Ég ætti kannski að færa mig,“ sagði frétta­mað­ur­inn. Þá brosti prins­inn og sagði: „Ég segi ekki þú“ og þá átt­aði frétta­mað­ur­inn sig og baðst afsök­unar á að hafa ekki þérað prins­inn. Mörgum Dönum þótti þessi fram­koma Jóakims bera vott um hroka og hann mátti lengi una því að í augum almenn­ings var hann neðstur á „vin­sælda­lista“ fjöl­skyld­unnar á Amali­en­borg.

„Ég segi ekki þú“Jóakim prins hefur bæði verið þér­aður og „þúaður“ og kunnað bæði vel og illa við það.

Mynd: AFP

Árið 2019, níu árum eftir upp­á­kom­una á skóla­skip­inu, sýndi danska sjón­varpið, DR, þátta­röð um sögu Dan­merkur. Jóakim prins var sögu­maður í þátt­unum og þar var hann dus við alla þátt­tak­endur. Þremur árum síðar, árið 2022, var prins­inn gestur í Aftenshowet, spjall­þætti DR. Stjórn­and­inn hafði búið sig undir að þéra gest­inn en öllum á óvart spurði Jóakim hvort þeir væru ekki bara dús ,,ej, skal vi ikke være dus“.

Eftir að þætt­inum lauk stopp­aði ekki sím­inn hjá þátta­stjórn­and­anum Kristian Ring-Hansen Holt. Kollegar hans vildu fá að vita hvernig honum hefði tek­ist að fá leyfi til að þúa prins­inn, og urðu hissa þegar þeir heyrðu skýr­ing­una. Fjöl­miðl­arnir skrif­uðu líka um þessa skyndi­legu breyt­ingu hjá Jóakim prins og komust flestir að þeirri nið­ur­stöðu að hann væri með þessu að stíga niður af stall­inum, eins og það var orðað, og færa sig nær fólk­inu, meira í stíl við fram­komu bróður síns, krón­prins­ins þáver­andi. 

Þér og þú

Fyrir ca 70 árum síðan var venja að þéra full­orðna, aðra en kunn­uga eða skyld­menni og und­an­tekn­ing­ar­laust eldra fólk. Árið 1955 lagði Jafn­að­ar­manna­flokk­ur­inn, Socialdemokratiet, til að þérun yrði lögð af. Í aug­lýs­inga­her­ferð í blöðum og tíma­ritum voru rökin fyrir breyt­ing­unni sögð þau að afnema þann þjóð­fé­lags­lega mis­mun sem í þér­un­inni fælist. Hægt og rólega lagð­ist þér­unin af en lengi vel tíðk­að­ist þó að þéra ráð­herra. Jens Otto Krag var síð­asti for­sæt­is­ráð­herr­ann sem var þér­aður, Anker Jørg­en­sen, sem tók við af Krag árið 1972, tók ekki í mál að vera þér­aður, og nú heyrir þérun nán­ast sög­unni til. Í við­tali við dag­blaðið Politi­ken fyrir nokkrum dögum sagði Emma Rønberg Paaske að í einni til­tek­inni verslun, Perchs Thehandel í Kaup­manna­höfn, væri henni alltaf boð­inn brjóst­sykur með orð­unum ,,vil De have et bolsje?“  ,,Mér finnst þetta alltaf jafn­skrýtið,“ sagði sagði Emma Rønberg Paaske.

Breyttir tímar, líka hjá hirðinni

Hinn 14. jan­úar á þessu ári urðu þjóð­höfð­ingja­skipti í Danmörku, Margrét Þór­hildur afsal­aði sér krún­unni til krón­prins­ins, sem varð þar með kóngur. Sumarið er iðu­lega sá árs­tími sem þjóð­höfð­ing­inn ferð­ast um ríki sitt og sækir ýmsa við­burði stóra og smáa. Meðal við­burða sem kon­ungs­hjónin Friðrik og Mary sóttu voru Ólymp­íu­leik­arnir í París. Eftir því var tekið að kóng­ur­inn lét ekki handa­band og klapp á öxl duga þegar hann óskaði Mikkel Hansen og Nikolaj Jacobsen til ham­ingju, hann tók þétt utan um þá, þeir fengu þétt faðm­lag (bjørnekrammer, sem er meira en krammer). Við fleiri tæki­færi á Ólymp­íu­leik­unum höfðu kon­ungs­hjónin spjallað á léttum nótum við danska kepp­endur og áhorf­endur. Þegar frétta­maður danska útvarps­ins ræddi við Friðrik og bad­mint­on­spil­ar­ann Viktor Axelsen (sem vann gull­verð­laun í ein­liða­leik karla) not­aði hann ,,du“, en síðar í við­tal­inu þér­aði frétta­mað­ur­inn kóng­inn. Þarna var kóng­ur­inn, í stutt­erma­bol, ekki í hinu dæmi­gerða þjóð­höfð­ingja­hlut­verki, heldur meðal landa sinna að gleðj­ast yfir góðum árangri danskra kepp­enda.

Yðar hátign?Eftir að Friðrik X tók við krún­unni í Danmörku hefur það flækst fyrir mörgum hvernig ávarpa skuli kóng­inn og sama gildir um drottn­ing­una Mary.

Mynd: AFP

Eftir aðstæðum þér eða þú

Friðrik er um margt ólíkur Margréti Þórhildi móður sinni. Í sjón­varps­þætt­inum Prins Christian – en kong­elig rejse, sem sýndur var haustið 2023 fór prins­inn með föður sínum, sem þá var krón­prins, í ferð um landið. Prinsinn var að verða 18 ára og því fylgja ýmsar skyldur, sem juk­ust vita­skuld þegar hann varð krón­prins. Á ferða­lag­inu var ekki þérað þótt þeir feðgar hefðu meðal ann­arra hitt, og rætt við, þing­menn, hæsta­rétt­ar­dóm­ara, ráð­herra og biskup.

Thomas Larsen, blaða­maður og sér­fróður um kon­ung­leg mál­efni og fjöl­skyld­una á Amali­en­borg, telur að kon­ungs­hjónin og sér­ílagi Friðrik verði að halda eins konar tvö­falt bók­hald. Annars vegar það alþýð­lega sem danska þjóðin þekki vel og hins vegar hið form­lega. Það sé ekki það sama hvort kóng­ur­inn sé meðal áhorf­enda á fót­bolta­leik eða að taka á móti erlendum þjóð­höfð­ingjum eða við önnur hátíð­leg tæki­færi. Thomas Larsen telur að Friðrik verði ekki í vand­ræðum með að halda þessum boltum báðum á lofti, eins og hann komst að orði.

Thomas Larsen nefndi enn fremur í við­tali fyrir skömmu að nú væri senn að hefj­ast hin árlega hátíð­ar­vika í Árósum (30. ágúst til 8. sept­em­ber).  Margrét Þór­hildur setur hátíð­ina og „það er öruggt að þar verður þérað en ekki þúað“ sagði Thomas Larsen.