Rík­is­end­ur­skoðun telur að með því að veita aðgang að grein­ar­gerð Sigurðar Þórð­ar­sonar, fyrr­ver­andi rík­is­end­ur­skoð­anda, um Lind­ar­hvol sé verið að setja vara­samt for­dæmi sem kynni að vega að sjálf­stæði emb­ætt­is­ins. um sér að ræða vinnu­skjal sem hafi að geyma upp­lýs­ingar sem settar hafi verið fram án þess að gætt hafi verið að máls­með­ferð­ar­reglum laga um rík­is­end­ur­skoð­anda og end­ur­skoðun rík­is­reikn­inga. 

Þetta kemur fram í sjón­ar­miðum og athuga­semdum sem Rík­is­end­ur­skoðun hefur birt vegna máls­ins á vef sínum. 

Lind­ar­hvol er félag sem starf­aði á árunum 2016 til 2018. Hlut­verk þess var að taka við eignum sem féllu rík­inu í skaut vegna stöð­ug­leika­samn­inga við kröfu­hafa. Um var að ræða eignir sem voru mörg hund­ruð millj­arða króna virði. Sala á eignum Lind­ar­hvols hafði verið mikið í umræð­unni þegar ákveðið var að Rík­is­end­ur­skoðun myndi ráð­ast í úttekt á mál­efnum félags­ins. Sér­stak­lega var þar um að ræða sölu félags­ins á hlut rík­is­ins í Klakka, áður Exista, til banda­rísks vog­un­ar­sjóðs. Klakki átti á þeim tíma fjár­mögn­un­ar­fyr­ir­tækið Lýsingu, sem síðar var end­ur­nefnt Lykill og lýtur eft­ir­liti Fjár­mála­eft­ir­lits­ins. 

Á meðal þeirra sem buðu í eign­ina var félagið Frigus II ehf., sem er í eigu Ágústs og Lýðs Guð­munds­sona, fyrr­ver­andi aðal­eig­enda Exista, og Sigurðar Val­týs­sonar, fyrr­ver­andi for­stjóra Exista. Þeir voru afar ósáttir við að til­boði þeirra hafi ekki verið tekið og höfð­uðu síðar skaða­bóta­mál gegn íslenska rík­inu. Frigus gerði kauptil­boð upp á 500 millj­ónir króna í hlut­inn árið 2016 og for­svars­menn félags­ins telja sig hafa verið hlunn­farna af Lind­ar­hvoli, og þar með íslenska rík­inu, í við­skipt­unum og krefj­ast skaða­bóta upp á rúm­lega 650 millj­ónir króna. 

Mál­flutn­ingur fór fram í jan­úar og nú er beðið dóms í mál­inu. Í mál­flutn­ingnum kom meðal ann­ars fram að Kvika banki hefði leppað kauptil­boð Frigusar og í máli Ásgeirs Reyk­fjörðs Gylfa­sonar, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóra fyr­ir­tækja­sviðs Kviku banka, fyrir dómi kom fram að það hafi meðal ann­ars verið gert að stemn­ing­in í sam­fé­lag­inu hafi ver­ið þannig að ­bræð­urnir Ágúst og Lýður, sem oft­ast eru kenndir við Bakkavör, hafi ekki getað átt eft­ir­lits­skylt fjár­mála­fyr­ir­tæki. 

Segir einungis eina skýrslu geta verið fyrir hvert mál

Sigurður var settur sem rík­is­end­ur­skoð­andi í mál­efnum Lind­ar­hvols árið 2016 sökum þess að þáver­andi rík­is­end­ur­skoð­andi, Sveinn Arason, og Þór­hallur Arason, einn stjórn­ar­manna Lind­ar­hvols og þá skrif­stofu­stjóri í fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu, eru bræður. 

Þegar Sveinn hætti sem rík­is­end­ur­skoð­andi og Skúli Eggert Þórð­ar­son tók við starf­inu var van­hæfið ekki lengur til staðar. Við það var verk­efnið fært til Rík­is­end­ur­skoð­unar að nýju. Sigurður skil­aði Alþingi grein­ar­gerð um Lind­ar­hvol árið 2018. Grein­ar­gerðin hefur legið hjá for­sætis­nefnd Alþingis og Sigurður hefur verið opin­skár með að hann telji að hana eigi að birta. Fjöl­miðlar hafa ítrekað óskað eftir að fá hana afhenta án árang­urs. For­sætis­nefnd lét vinna lög­fræði­á­lit um málið þar sem fram kemur að ekk­ert komi í veg fyrir að grein­ar­gerðin verði birt.

Samkvæmt upp­lýs­ingum Heim­ild­ar­innar er meiri­hluti for­sætis­nefndar þeirrar skoð­unar að það eigi að gera en Birgir Ármanns­son, for­seti Alþingis, hefur neitað að verða við því og borið fyrir sig að umfjöllun um málið sé ekki lokið í nefnd­inni. Auk þess hefur Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, lagst gegn birt­ingu grein­ar­gerð­ar­innar. „Það getur bara verið ein skýrsla í hverju máli,“ sagði Bjarni í óund­ir­búnum fyr­ir­spurna­tíma á Alþingi í síð­asta mán­uði. 

Sú skýrsla sem Bjarni vísar þar í er afurð Rík­is­end­ur­skoð­unar sem var birt í maí 2020. Í henni voru engar athuga­semdir við störf stjórnar Lind­ar­hvols né rekstur félags­ins. 

Telur ekki á valdi Alþingis að veita aðgang

Rík­is­end­ur­skoðun birti í dag á vef sínum sjón­ar­mið sín og athuga­semdir í tengslum við mál­efni Lind­ar­hvols og er það sagt gert vegna „umræðu á Alþingi og í fjöl­miðlum.“

Þar er máls­með­ferðin rakin og ræk færð fyrir því að grein­ar­gerð Sigurðar sé vinnu­skjal sem skilað hafi verið þegar vinnu við úttekt­ina hafi ekki verið lokið og það sé því afstaða Rík­is­end­ur­skoð­unar að það beri því ekki að birta skjalið opin­ber­lega. 

Þar er sér­stak­lega til­greint að Rík­is­end­ur­skoðun telji að lög um rík­is­end­ur­skoð­anda og end­ur­skoðun rík­is­reikn­inga eigi að ganga framar upp­lýs­inga­lögum. „Rík­is­end­ur­skoðun telur brýnt að máls­með­ferð Alþingis í yfir­stand­andi umræðum um grein­ar­gerð­ina gæti að óhæði og sjálf­stæði rík­is­end­ur­skoð­anda og bendir á að það er ekki á valdi Alþingis að veita aðgang að vinnu­skjali sem verður til við lög­bundin störf emb­ætt­is­ins. Rík­is­end­ur­skoðun telur að með því að veita aðgang að vinnu­skjali sem hefur að geyma upp­lýs­ingar sem settar eru fram án þess að gætt hafi verið að máls­með­ferð­ar­reglum laga nr. 46/2016 væri verið að setja vara­samt for­dæmi sem kynni að vega að sjálf­stæði emb­ætt­is­ins.“ 

Sá fyrsti í meira en 30 árJóhann Páll Jóhanns­son hefur farið fram á að þing­menn greiði atkvæði um hvort fyr­ir­spurn hans um Lind­ar­hvol sé tæk.

Mynd: Bára Huld Beck

Stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn hafa beitt sér fyrir því að grein­ar­gerði verði birt. Jóhann Páll Jóhanns­son, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar, lagði nýverið fram fyr­ir­spurn í nokkrum liðum um mál­efni Lind­ar­hvols sem for­seti Alþingis hafn­aði. Jóhann Páll vís­aði í kjöl­farið í þing­skap­ar­lög og krafð­ist þess að öllum þing­mönnum yrði gefin kostur á að greiða atkvæði um hvort fyr­ir­spurnin væri tæk. Sú atkvæða­greiðsla mun fara fram næst­kom­andi mánu­dag. Það verður í fyrsta sinn frá árinu 1989 sem látið verður á reyna rétt þing­manns til að bera fram fyr­ir­spurn með akt­væða­greiðslu í þing­sal eftir að for­seti Alþingis hefur synjað fyr­ir­spurn­inni.