Bankasýslan seldi verðbréfafyrirtækjum sjálfdæmi við sölu hlutabréfa í Íslandsbanka

Rík­is­stofn­unin Banka­sýsla rík­is­ins seldi þeim bönkum og verð­bréfa­fyr­ir­tækjum sem sáu um útboðið á hluta­bréfum rík­is­ins í Íslands­banka sjálf­dæmi um hvernig þessir aðilar ættu að standa að sölu þess­arar rík­is­eignar. Þá er átt við að þessir umsjón­að­ilar útboðs­ins gátu sjálfir stýrt því og valið hvaða fjár­festar það voru, innan ákveð­inna marka, sem keyptu bréfin á afslætti af íslenska rík­inu. Helstu mörkin voru þau að fjár­fest­arnir sem fengu að kaupa bréfin urðu að vera svo­kall­aðir fag­fjár­festar en ekki almennir fjár­festar. 

Útboðið á hluta­bréfum rík­is­ins í Íslands­banka hefur vakið hörð við­brögð. Ekki síst vegna þess að svo virð­ist sem þátt­tak­endur í því hafi nán­ast verið hand­valdir og að alls ekki allir sem tóku þátt í útboð­inu séu rétt­nefndir fag­fjár­festar. 

Segir að treysta eigi bönkum og verð­bréfa­fyr­ir­tækjumFor­stjóri Banka­sýslu rík­is­ins, Jón Gunnar Jónsson, segir að treysta eigi bönkum og verð­bréfa­fyr­ir­tækjum fyrir sölu rík­is­eigna.

Á að treysta verðbréfafyrirtækjum fyrir ríkiseignum?

Í raun þá setti Banka­sýsla rík­is­ins sölu­með­ferð þess­ara hluta­bréfa í hend­urnar á þessum fyr­ir­tækjum án eft­ir­lits. Um þetta segir Jón Gunnar Jónsson, for­stjóri Banka­sýslu rík­is­ins, í við­tali við Stundina: „Menn geta haft skoð­anir á þeim sem koma upp á list­anum en við verðum að treysta þessum fjár­mála­fyr­ir­tækjum.“

Komið hefur fram í fjöl­miðlum að fjár­mála­eft­ir­lit Seðla­banka Íslands rann­sakar nú útboðið á hlut rík­is­ins í Íslands­banka.  Sér­stak­lega er þáttur sölu- og umsjón­ar­að­ila útboðs­ins til skoð­unar.  Það sem meðal ann­ars er í skoðun er hvort skil­grein­ingum þess­ara fyr­ir­tækja á fjár­fest­unum sem tóku þátt í útboð­inu hafi verið breytt í aðdrag­anda þess. Þá eru einnig til skoð­unar mögu­legar inn­herj­a­upp­lýs­ingar sem gætu hafa legið fyrir og eins hvort það geti talist eðli­legt að umsjónar- og sölu­að­ilar útboðs­ins hafi sjálfir keypt hluta­bréf í því.  Bankinn mun, og kann nú þegar að hafa, biðja skipu­leggj­endur útboðs­ins um að afhenda gögn sem tengj­ast því.

Eitt af því sem vænt­an­lega mun koma í ljós í skoðun fjár­mála­eft­ir­lits Seðla­banka Íslands er hvort það sé sann­ar­lega þannig að rík­is­stofn­anir megi og eigi að treysta einka­reknum bönkum og verð­bréfa­fyr­ir­tækjum, nán­ast án eft­ir­lits, fyrir rík­is­eignum. 

Banka­sýsla rík­is­ins hefur gefið það út að stofn­unin fagni rann­sókn Seðla­banka Íslands. 

Gátu hyglað sínum eigin kúnnum fram yfir aðra

Allir þessir bankar og verð­bréfa­fyr­ir­tæki sem komu að útboð­inu og sölu hluta­bréf­anna: Lands­bank­inn, Íslands­banki, Fossar Markaðir, Íslensk verð­bréf og verð­bréfa­fyr­ir­tækið Acro-verð­bréf reka eigna­stýr­ing­ar­deildir sem meðal ann­ars þjón­usta efn­aða aðila. Þjónusta þess­ara fyr­ir­tækja byggir á því að búa til þókn­anir fyrir sig með meðal ann­ars milli­göngu um sölu hluta- og verð­bréfa. Komið hefur fram að þókn­anir til þess­ara umsjón­ar­að­ila vegna útboðs­ins hafi numið 700 millj­ónum króna.

Með því að geta stýrt því hverjir fengu að kaupa þessi hluta­bréf með afslætti af íslenska rík­inu gátu þessi fyr­ir­tæki hyglað og strokið við­skipta­vinum sínum sem meðal ann­ars greiða fyr­ir­tækj­unum fyrir að vera í eigna­stýr­ingu hjá þeim. Þegar horft er til þess á hvers eðli við­skipta­sam­band eigna­stýr­ing­ar­deilda og við­skipta­vina þeirra þá er það ekki lít­ill plús fyrir efna­fólk að geta fengið afslátt af hluta­bréfum í eigu rík­is­ins í gegnum þjón­ustu þess banka eða verð­bréfa­fyr­ir­tækis sem ein­stak­ling­arnir skipta við. 

Þegar við bæt­ist að umrædd fyr­ir­tæki gátu mögu­lega einnig veitt þessum ein­stak­lingum sem keyptu bréfin lán til að kaupa þau, og fengið þar með einnig vexti og þókn­anir fyrir lán­veit­ing­arnar, vegna kaupa á hluta­bréfum af rík­inu með afslætti sést enn betur hversu fjár­hags­lega arð­bært það hefur getað verið fyrir þessi fyr­ir­tæki að fá að vinna að þessu útboði. 

Þar að auki var eng­inn eft­ir­lits­að­ili sem hafði beint eft­ir­lit með því hvernig og til hvers þessir bankar og verð­bréfa­fyr­ir­tæki seldu hluta­bréf rík­is­ins í Íslands­banka. 

„Engin veruleg hindrun“ í vegi fyrir þátttöku

Í skrifum Banka­sýslu rík­is­ins um útboðið hefur komið fram að útboðið hafi verið opið öllum fag­fjár­festum. Stofn­unin hefur orðað það sem svo að „engin veru­leg hindrun“ hafi staðið í veg­inum fyrir því að „óska eftir þátt­töku“ í útboð­inu: „Sagt er að „sumir fengu að kaupa, en aðrir ekki“. Réttara er að segja að sumir hæfir fjár­festar hafi  keypt en aðrir ekki. Útboðinu var beint að öllum hæfum fjár­festum. Til hæfra fjár­festa telj­ast við­ur­kenndir gagn­að­ilar, svo sem líf­eyr­is­sjóðir, fjár­mála­fyr­ir­tæki og vátrygg­inga­fé­lög, og aðrir fag­fjár­festar, sem fjár­mála­fyr­ir­tæki hafa metið sem slíka, á grund­velli laga­skil­yrða um eigna­stöðu, við­skiptaum­svif, og reynslu og þekk­ingu á fjár­mála­mark­aði. Engin veru­leg hindrun var í vegi hæfra fjár­festa að óska þátt­töku í útboð­inu. Banka­sýsla rík­is­ins leggur ekki mat á hvort fjár­festar upp­fylli skil­yrði þess að telj­ast fag­fjár­festar. Slíkt mat liggur lögum sam­kvæmt hjá fjár­mála­fyr­ir­tækjum.“

Munurinn á því að þurfa, sem fjár­festir, að „óska eftir þátt­töku“ í útboði og að fá hring­ingu frá banka eða verð­bréfa­fyr­ir­tæki þar sem við­skipta­vin­inum eru boðin bréf til kaups með afslætti er hins vegar tals­verður. Komið hefur fram að sölu­að­ilar hluta­bréf­anna í útboð­inu hafi haft sam­band og boðið þeim hluta­bréf til kaups. 

Íslandsbanki staðfestir samskipti við Seðlabankann

Stundin hafði sam­band við alla þessa fimm sölu- og umsjón­ar­að­ila útboðs­ins á hlut rík­is­ins í Íslands­banka og spurð­ist fyrir um rann­sókn fjár­mála­eft­ir­lits Seðla­banka Íslands á mál­inu og hvort ein­hverju hafi verið ábóta­vant í sölu­ferl­inu á hluta­bréf­unum í Íslands­banka hjá þeim. 

Í svari frá Íslands­banka segir um rann­sókn­ina að bank­inn hafi farið að settum reglum í einu og öllu: „Íslands­banki stað­festir að borist hafi erindi frá fjár­mála­eft­ir­liti Seðla­banka Íslands er teng­ist sölu á hlutum í Íslands­banka hf. Unnið er að svari í tengslum við erindið. Telur bank­ann sig hafa farið í einu og öllu að lögum við fram­kvæmd útboðs­ins.“

Í svari frá Fossum mörk­uðum segir for­stjór­inn, Haraldur Þórð­ar­son, að rann­sókn Seðla­banka Íslands sé jákvæð. Haraldur segir jafn­framt að eng­inn starfs­maður Fossa hafi tekið keypt hluta­bréf í Íslands­banka í útboð­inu. „Fram­kvæmd útboðs­ins hjá Fossum var í fullu sam­ræmi við þær reglur sem félag­inu ber að starfa eftir sem og upp­leggi og kröfum Banka­sýslu Ríkisins. Það er því jákvætt ef eft­ir­lits­að­ilar hafa frum­kvæði að því að kanna málið því til stað­fest­ingar. Fossar hafa alla tíð lagt mikið upp úr því að taka­marka mögu­lega hags­muna­á­rekstra í starf­semi sinni og end­ur­spegla innri reglur félags­ins það. Enn fremur er mik­il­vægt er að traust ríki um sölu­ferli fyr­ir­tækja í eigu hins opin­bera. Ég get stað­fest að hvorki Fossar né starfs­menn félags­ins keyptu í umræddu sölu­ferli enda heim­ila okkar innri reglur það ekki,“ segir Haraldur. 

Hannes Árdal, fram­kvæmda­stjóri verð­bréfa­fyr­ir­tæk­is­ins Acro sem var einn af þeim aðilum sem seldi hluta­bréf rík­is­ins í Íslands­banka, segir aðspurður um hvort ein­hverju hafi verið ábota­vant í sölu­með­ferð hluta­bréf­anna hjá hans fyr­ir­tæki að hann geti ekki tjáð sig opin­ber­lega um ein­stök við­skipti. 

Í svari Lands­bank­ans segir að bank­inn hafi fylgt öllum reglum í útboð­inu, meðal ann­ars hvað varðar hæfi fjár­festa. „Lands­bank­inn starf­aði sem sölu­ráð­gjafi við umrætt útboð. Líkt og í öðrum útboðum fylgdi bank­inn öllum reglum sem um það giltu, þ.m.t. um mat á hæfi fjár­festa.“

Stund­inni bár­ust ekki svör við spurn­ingum blaðs­ins frá Íslenskum verð­bréfum.