Yfirvöld uppfylla ekki lagalegar skyldur sínar með því að ekkert sérhæft úrræði er til staðar á landinu til að vista stúlkur á aldrinum 13 til 18 ára sem sýna áhættuhegðun utan heimilis þeirra. Eina slíka úrræðinu var lokað síðastliðið sumar. Starfshópur sem hafði það hlutverk að skoða með hvaða hætti best mætti sinna þessum hópi skorar á yfirvöld að opna án tafar öruggt og kynjaskipt úrræði fyrir þessar stúlkur.  

Í dag er því ekki til staðar meðferðarheimili til að vista stúlkur á þessu aldursbili, sem þurfa á sérhæfðri meðferð vegna alvarlegra hegðunarerfiðleika, vímuefnaneyslu og meintrar afbrotahegðunar, utan heimilis þeirra. Eina slíka úrræðinu sem til staðar var, Laugalandi í Eyjafirði, var lokað í júní á síðasta ári. Rekið er eitt meðferðarheimili fyrir þennan aldurshóp, Lækjarbakki í Rangárþingi ytra, en meirihluti þeirra sem þar sækja meðferð eru drengir.

„Starfshópurinn telur lokun Laugalands hafa verið ótímabæra, ekki síst þar sem um var að ræða mikilvægt og traust úrræði fyrir stúlkur og að ekki var búið að tryggja önnur úrræði af sömu gæðum fyrir lokun. Þá telur starfshópurinn áríðandi að endurskoða allt meðferðarkerfið á landinu, fyrir börn með vímuefnavanda og áfallasögu í huga, en einnig börn með fjölþættan vanda,“ segir í skýrslu starfshópsins, sem skilað var í september á síðasta ári. Skýrslan hefur enn sem komið er ekki verið birt opinberlega.

Starfshópurinn var skipaður af Barnaverndarstofu, að beiðni Ásmundar Einars Daðasonar þáverandi félagsmálaráðherra. Samið var við Rótina – félag um velferð og lífsgæði kvenna – um utanumhald og vinnu starfshópsins, í kjölfar lokunar Laugalands.

Ánægja með meðferðarheimilið þrátt fyrir fyrri sögu

Almenn ánægja hefur verið með starfsemina á Laugalandi í tíð síðasta rekstraraðila, þó að ljóst sé af umfjöllun Stundarinnar í fyrra um heimilið að pottur hafi verið brotinn í rekstri þess fyrir þann tíma. Þannig sýni viðhorfskönnun gerð árið 2017 mikla ánægju barnaverndarstarfsfólks með þjónustu heimilisins og mikill meirihluti þeirra taldi að meðferðin hefði gagnast stúlkunum mjög vel. Þá lýstu fyrrverandi skjólstæðingar og aðstandendur þeirra andstöðu við að heimilinu yrði lokað undir yfirskriftinni „Laugaland bjargaði mér.“

Rekstraraðili Laugalands sagði upp samningi um reksturinn um áramótin 2020-2021. Lýstu starfsmenn heimilisins þá yfir áhuga sínum á því að halda rekstrinum áfram. Bentu þeir í yfirlýsingu á að til staðar væri mikill mannauður með mikla reynslu. Jafnframt lýstu starfsmennirnir því að þeir teldu varhugavert að loka meðferðarheimilinu á þeim óvissutímum sem hefðu skapast með heimsfaraldri Covid-19 enda hefðu áhrif faraldursins á skjólstæðingahópinn ekki komið fram að fullu. Auk þess væri óásættanlegt að fækka enn úrræðum fyrir einn af viðkvæmustu hópum þjóðfélagsins.

Ástæður lokunarinnar voru sagðar að fáar umsóknir hefðu verið um meðferð á Laugalandi og að um óhentuga rekstrareiningu væri að ræða. Starfshópurinn bendir á að staðan síðan Covid-19 faraldurinn braust út hafi um margt verið óvenjuleg. „eru fulltrúar hópsins ekki sannfærðir um að eftirspurn eftir úrræðinu sé ekki til staðar. Margar vísbendingar eru um að ofbeldi á heimilum hafi aukist í farsóttinni og félagslegir erfiðleikar einnig. Má ætla að slík staða muni frekar auka á eftirspurn eftir úrræðum á vegum barnaverndaryfirvalda á næstu misserum.“ Þá hafi um faglega góða rekstrareiningu verið að ræða, burtséð frá rekstrarlegu hagkvæmi Laugalands.

„Þrátt fyrir eflingu MST [fjölkerfameðferðar] og stuðningsúrræða inni á heimilum fjölskyldna er alltaf hópur sem þarf vistun utan heimilis og með lokun Laugalands er í raun búið að útiloka stúlkur frá slíku úrræði þar sem ekki hentar að vista þær með drengjum á Lækjarbakka,“ segir í skýrslu starfshópsins.