Yfirvöld upp­fylla ekki laga­legar skyldur sínar með því að ekk­ert sér­hæft úrræði er til staðar á land­inu til að vista stúlkur á aldr­inum 13 til 18 ára sem sýna áhættu­hegðun utan heim­ilis þeirra. Eina slíka úrræð­inu var lokað síð­ast­liðið sumar. Starfs­hópur sem hafði það hlut­verk að skoða með hvaða hætti best mætti sinna þessum hópi skorar á yfir­völd að opna án tafar öruggt og kynja­skipt úrræði fyrir þessar stúlkur.  

Í dag er því ekki til staðar með­ferð­ar­heim­ili til að vista stúlkur á þessu ald­urs­bili, sem þurfa á sér­hæfðri með­ferð vegna alvar­legra hegð­un­ar­erf­ið­leika, vímu­efna­neyslu og meintrar afbrota­hegð­unar, utan heim­ilis þeirra. Eina slíka úrræð­inu sem til staðar var, Lauga­landi í Eyja­firði, var lokað í júní á síð­asta ári. Rekið er eitt með­ferð­ar­heim­ili fyrir þennan ald­urs­hóp, Lækj­ar­bakki í Rangár­þingi ytra, en meiri­hluti þeirra sem þar sækja með­ferð eru drengir.

„Starfs­hóp­ur­inn telur lokun Lauga­lands hafa verið ótíma­bæra, ekki síst þar sem um var að ræða mik­il­vægt og traust úrræði fyrir stúlkur og að ekki var búið að tryggja önnur úrræði af sömu gæðum fyrir lokun. Þá telur starfs­hóp­ur­inn áríð­andi að end­ur­skoða allt með­ferð­ar­kerfið á land­inu, fyrir börn með vímu­efna­vanda og áfalla­sögu í huga, en einnig börn með fjöl­þættan vanda,“ segir í skýrslu starfs­hóps­ins, sem skilað var í sept­em­ber á síð­asta ári. Skýrslan hefur enn sem komið er ekki verið birt opin­ber­lega.

Starfs­hóp­ur­inn var skip­aður af Barna­vernd­ar­stofu, að beiðni Ásmundar Einars Daða­sonar þáver­andi félags­mála­ráð­herra. Samið var við Rótina – félag um vel­ferð og lífs­gæði kvenna – um utan­um­hald og vinnu starfs­hóps­ins, í kjöl­far lok­unar Lauga­lands.

Ánægja með meðferðarheimilið þrátt fyrir fyrri sögu

Almenn ánægja hefur verið með starf­sem­ina á Lauga­landi í tíð síð­asta rekstr­ar­að­ila, þó að ljóst sé af umfjöllun Stund­ar­innar í fyrra um heim­ilið að pottur hafi verið brot­inn í rekstri þess fyrir þann tíma. Þannig sýni við­horfskönnun gerð árið 2017 mikla ánægju barna­vernd­ar­starfs­fólks með þjón­ustu heim­il­is­ins og mik­ill meiri­hluti þeirra taldi að með­ferðin hefði gagn­ast stúlk­unum mjög vel. Þá lýstu fyrr­ver­andi skjól­stæð­ingar og aðstand­endur þeirra and­stöðu við að heim­il­inu yrði lokað undir yfir­skrift­inni „Lauga­land bjarg­aði mér.“

Rekstr­ar­að­ili Lauga­lands sagði upp samn­ingi um rekst­ur­inn um ára­mótin 2020-2021. Lýstu starfs­menn heim­il­is­ins þá yfir áhuga sínum á því að halda rekstr­inum áfram. Bentu þeir í yfir­lýs­ingu á að til staðar væri mik­ill mannauður með mikla reynslu. Jafn­framt lýstu starfs­menn­irnir því að þeir teldu var­huga­vert að loka með­ferð­ar­heim­il­inu á þeim óvissu­tímum sem hefðu skap­ast með heims­far­aldri Covid-19 enda hefðu áhrif far­ald­urs­ins á skjól­stæð­inga­hóp­inn ekki komið fram að fullu. Auk þess væri óásætt­an­legt að fækka enn úrræðum fyrir einn af við­kvæm­ustu hópum þjóð­fé­lags­ins.

Ástæður lok­un­ar­innar voru sagðar að fáar umsóknir hefðu verið um með­ferð á Lauga­landi og að um óhent­uga rekstr­ar­ein­ingu væri að ræða. Starfs­hóp­ur­inn bendir á að staðan síðan Covid-19 far­ald­ur­inn braust út hafi um margt verið óvenju­leg. „eru full­trúar hóps­ins ekki sann­færðir um að eft­ir­spurn eftir úrræð­inu sé ekki til staðar. Margar vís­bend­ingar eru um að ofbeldi á heim­ilum hafi auk­ist í far­sótt­inni og félags­legir erf­ið­leikar einnig. Má ætla að slík staða muni frekar auka á eft­ir­spurn eftir úrræðum á vegum barna­vernd­ar­yf­ir­valda á næstu miss­erum.“ Þá hafi um fag­lega góða rekstr­ar­ein­ingu verið að ræða, burt­séð frá rekstr­ar­legu hag­kvæmi Lauga­lands.

„Þrátt fyrir efl­ingu MST [fjöl­kerfa­með­ferðar] og stuðn­ings­úr­ræða inni á heim­ilum fjöl­skyldna er alltaf hópur sem þarf vistun utan heim­ilis og með lokun Lauga­lands er í raun búið að úti­loka stúlkur frá slíku úrræði þar sem ekki hentar að vista þær með drengjum á Lækj­ar­bakka,“ segir í skýrslu starfs­hóps­ins.