Ekki fást skýrar upp­lýs­ingar um fram­gang rann­sóknar Gæða- og eft­ir­lits­stofn­unar félags­þjón­ustu og barna­verndar (GEF) á því hvort börn sem vistuð voru á með­ferð­ar­heim­il­inu Lauga­landi, áður Varp­holti, hafi verið beitt ofbeldi eða sætt illri með­ferð. Sömu­leiðis neitar stofn­unin að upp­lýsa um hvernig staðið er að rann­sókn­inni, til að mynda við hverja hafi verið rætt til að afla vitn­is­burðar um starf­semi með­ferð­ar­heim­il­is­ins. Ein kvenn­anna sem vistuð var á með­ferð­ar­heim­il­inu gagn­rýnir skort á svörum frá nefnd­inni og segir það ekki til þess fallið að skapa traust á rann­sókn­inni.

„Mér finnst það mjög óheppi­legt þar eð það væri eðli­legra að við fengjum reglu­legar upp­lýs­ingar um fram­gang rann­sókn­ar­innar, það myndi auka traust okkar á henni,“ segir Gígja Skúla­dóttir, ein kvenn­anna sem stigið hafa fram og lýst dvöl­inni í Varp­holti og á Lauga­landi.

Stundin hóf umfjöllun um mál­efni með­ferð­ar­heim­il­is­ins í lok jan­úar síð­ast­lið­ins og birti þá við­töl við sex konur sem höfðu verið vistaðar á heim­il­inu. Báru þær allar að þær hefðu sætt ofbeldi og harð­ræði af hálfu starfs­fólks, einkum af hálfu for­stöðu­manns heim­il­is­ins, Ingjalds Arn­þórs­sonar.

Ingj­aldur rak með­ferð­ar­heim­ilið á ára­bil­inu 1997 til 2007 og voru frá­sagnir kvenn­anna frá ára­bil­inu 1998 til 2005. Sömu­leiðis birti Stundin gögn sem sýndu að ábend­ingar um harð­ræði og ofbeldi á með­ferð­ar­heim­il­inu hefðu verið komnar fram þegar árið 2000. Stundin hefur haldið áfram umfjöllun sinni fram á þennan dag og hafa fimm konur til við­bótar stigið fram og lýst því hvernig þær voru beittar ofbeldi og harð­ræði í Varp­holti og Lauga­landi.

Spurningum látið ósvarað

Rík­is­stjórn Íslands sam­þykkti 19. febr­úar að láta rann­saka hvort börn sem vistuð voru á með­ferð­ar­heim­il­inu hefðu sætt illri með­ferð, and­legu eða lík­am­legu ofbeldi meðan að á dvöl þeirra stóð á fyrr­nefndu ára­bili. Var GEF falið að sinna þeirri rann­sókn með bréfi dags. 23. febr­úar. Sú vinna var þó enn á und­ir­bún­ings­stigi mán­uði síðar, 25. mars. Í fyr­ir­spurn sem Stundin sendi GEF 28. októ­ber síð­ast­lið­inn var spurt hvenær form­leg rann­sókn hafi haf­ist. Í svar­bréfi GEF sem barst 29. októ­ber var látið hjá líða að svara þeirri spurn­ingu en ein­ungis vísað til þess að stofn­un­inni hefði verið falið verk­efnið 23. febr­úar. Stundin ítrek­aði spurn­ingu sína sama dag og svar GEF barst. Seinna svar GEF barst 11. nóv­em­ber og þar var spurn­ing­unni einnig látið ósvarað.

Stefnt á verklok í kringum áramót

Við ofan­greindum spurn­ingum hafa fátæk­leg svör feng­ist. Í svari GEF frá 29. októ­ber segir ekk­ert um hvernig rann­sókn­inni hefur verið háttað, utan að tekin hafi verið við­töl við ýmsa aðila og að fjórir sér­fræð­ingar hafi verið ráðnir til að koma að vinnslu rann­sókn­ar­innar með ýmsum hætti. „Sér­fræð­ing­arnir hafa nú þegar lokið fjölda við­tala við ýmsa aðila svo sem ein­stak­linga sem dvöldu a með­ferð­ar­heim­il­inu á umræddum árum, starfs­menn með­ferð­ar­heim­il­is­ins, starfs­menn Barna­vernd­ar­stofu og full­trúa barna­vernd­ar­nefnda,“ segir í svari GEF.

Ósvarað er hversu mörg við­tölin eru, hversu mörgun hafi verið boðið til við­tals, hvort náðst hafi í öll þau sem vistuð voru á með­ferð­ar­heim­il­inu eða unnu þar og hvort ein­hverjir hafi neitað að ræða við rann­sak­endur.

Hvað varðar gögn sem rann­sakandur hafi kallað eftir kemur ekk­ert fram um það í svari GEF hver þau eru. Fram kemur í svar­inu að vinna við grein­ingu gagna sé hafin og stefnt sé að því að skila skýrslu til félags­mála­ráðu­neyt­is­ins í kringum ára­mót. Þá verða tíu mán­uðir liðnir frá því að GEF var falið verk­efnið. „Í nið­ur­stöðum könn­un­ar­innar verður lagt mat á það hvort og þá í hvaða mæli börn hafi sætt ofbeldi og/eða illri með­ferð á Varp­holti/Lauga­landi, með hvaða hætti eft­ir­lit fór fram og til­lögur að úrbótum settar fram varð­andi umgjörð og eft­ir­lit með úrræðum fyrir börn sem eru vistuð á vegum barna­vernd­ar­yf­ir­valda,“ segir í svari stofn­un­ar­innar.

Konurnar sjálfar fá engin svör

Gígja Skúla­dóttir, ein kvenn­anna sem fyrst stigu fram og lýstu upp­lifun sinni af ofbeld­inu og harð­ræð­inu sem þær sögðu að hefðu ein­kennt vist­un­ar­tíma þeirra í Varp­holti og á Lauga­landi, segir að henni þyki óþægi­legt að ekki fáist betri upp­lýs­ingar um fram­gang rann­sókn­ar­innar. Það komi henni hins vegar ekki á óvart, almennt hafi kon­urnar sem um ræðir verið lítt eða ekki upp­lýstar um þau skref sem tekin hafi verið í mál­inu.  

„Svörin koma mér ekki á óvart og eru í sam­ræmi við þau svör sem við sjálfar fengum, við tölvu­pósti sem ég sendi til nefnd­ar­innar með spurn­ingum fyrir hönd okkar kvenn­anna. Mörgum okkar er farið  að finn­ast það óþægi­legt að við höfum engar fréttir fengið um stöðu mála. Við fengum svar við tölvu­póst­inum en ekki spurn­ing­unum sem settar voru fram í honum. Mér finnst það mjög óheppi­legt þar eð það væri eðli­legra að við fengjum reglu­legar upp­lýs­ingar um fram­gang rann­sókn­ar­innar, það myndi auka traust okkar á henni. Þar er verið að fara í gegnum við­kvæm og per­sónu­leg gögn sem snerta okkar einka­mál­efni og það er óþægi­legt að okkar spurn­ingum, og spurn­ingum Stund­ar­innar sé ekki svarað.“

Þrátt fyrir að Gígja segi henni þyki óþægi­legt að fá ekki nán­ari fréttir af fram­gangi rann­sókn­ar­innar er hún þó bjart­sýn á að nið­ur­stöð­una. „Ég per­sónu­lega túlka þögn­ina ekki sem eitt­hvað nei­kvætt í garð okkar heldur ef til vill eitt­hvað sem er hægt að betrumbæta og læra af, til að gera betur næst með það í huga að láta þolendur upp­lifa örygg­is­til­finn­ingu. Ég veit að það eru mjög flottir fag­menn sem koma að rann­sókn­inni og við hefðum ekki getað verið heppn­ari með það.“