,,Þetta er tengda­son­ur­inn. Honum hefur verið greitt, beint að utan,” sagði Jóhannes Stef­áns­son, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri Samherja í Namibíu og upp­ljóstr­ari í Sam­herj­a­mál­inu í Namibíu, í svari í tölvu­pósti við spurn­ingu Aðal­steins Helga­sonar, fram­kvæmda­stjóra yfir Afr­íku­starf­semi Samherja í febr­úar árið 2012.

Útgerð­ar­fé­lagið Samherji var þá að hefja veiðar í Namibíu og hafði unnið að því að tryggja sér kvóta í land­inu. Aðal­steinn hafði spurt Jóhannes út í til­tekna milli­færslu af banka­reikn­ingi Samherja hjá norska bank­anum DNB til namibísks félags í eigu tengda­sonar sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namibíu, og fékk þá þetta svar. Sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­ann hét Bernhard Esau og tengda­son­ur­inn var Tamson Hatuikulipi.

Seinni umferð af yfirheyrslum

Þessir tölvu­póstar eru hluti af þeim upp­lýs­ingum sem koma fram í gögnum sem ákæru­valdið í Namibíu hefur gert opin­bert vegna rann­sóknar þess á Sam­herj­a­mál­inu og mútu­greiðslum félags­ins til namibískra ráða­manna. Umræddir tölvu­póstar voru ekki hluti af þeim gögnum um starf­semi Samherja í Namibíu sem gerð voru opin­ber í gegnum upp­ljóstr­un­ar­síð­una Wikileaks í nóv­em­ber árið 2019.

Líkt og Kjarninn greindi fyrst frá þá er um að ræða tölvu­pósta sem emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara á Íslandi sótti hjá Samherja hér á landi. Rannsókn hér­aðs­sak­sókn­ara hefur því leitt af sér að ný gögn með opin­ber­andi upp­lýs­ingum um Sam­herj­a­málið í Namibíu hafa fund­ist.

Rannsókn Namib­íu­máls­ins er nú í fullum gangi á Íslandi og voru ein­hverjir af þeim aðilum sem eru með rétt­ar­stöðu sak­born­inga í því í skýrslu­tökum hjá emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara fyrr í sumar. Þetta er önnur umferðin af skýrslu­tökum í mál­inu hér á landi en sú fyrri fór fram sum­arið 2020.

Einn af þeim sak­born­ingum í mál­inu sem boð­aður var í skýrslu­töku nú í sumar er upp­ljóstr­ar­inn í mál­inu, Jóhannes Stef­áns­son. Hann segir að skýrslutakan yfir sér hafi gengið vel og að hann sé sáttur með fram­gang rann­sókn­ar­innar hingað til. 

Tveir nátengdir Þor­steini Má með­vit­aðir um stöð­unaTölvu­póst­sam­skiptin sem Jóhannes Stef­áns­son tók þátt í sýna að tveir aðilar sem voru nátengdir Þor­steini Má Bald­vins­syni, Aðal­steinn Helgason og Baldvin Þor­steins­son, voru með­vit­aðir um greiðsl­urnar til nambísku ráða­mann­anna þegar þær voru að hefj­ast.

Afhjúpandi notkun á orðinu ,,múta”

Þessir tölvu­póstar eru afhjúp­andi á þann hátt að þeir fela í sér nýjar upp­lýs­ingar þar sem æðsti ráða­maður Samherja í Afríku, áður­nefndur Aðal­steinn Helgason, segir berum orðum að til þess geti komið að múta þurfi ein­hverjum ráða­manni í Namibíu til að tryggja Samherja kvóta: ,,Á ein­hverjum tíma­punkti þá kann það að gera gæfumun­inn að múta einum af leið­togum þess­ara manna,” sagði Aðal­steinn í tölvu­pósti til Jóhann­esar í des­em­ber árið 2011.

Þessi tölvu­póstur Aðal­steins er afhjúp­andi þar sem beina orða­lagið ,,mútur” og að ,,múta” er ekki að finna í mörgum tölvu­póstum frá stjórn­endum Samherja í Namib­íu­mál­inu. 

Tölvu­póst­arnir eru einnig afhjúp­andi sökum þess að Samherji reyndi lengi vel að skella allri ábyrgð á mútu­greiðsl­unum á Jóhannes Stef­áns­son einan, jafn­vel greiðslum sem áttu sér stað eftir að hann hætti hjá Samherja í Namibíu árið 2016. Þessir tölvu­póstar sýna hins vegar að yfir­boð­ari Jóhann­esar í Afríku nefndi mútur við hann í tölvu­pósti sem hug­mynd til að kom­ast í kvóta í land­inu. 

Tölvu­póst­ur­inn frá Aðal­steini til Jóhann­esar styrkir mögu­legt sann­leiks­gildi frá­sagnar Jóhann­esar sjálfs af því hvernig Aðal­steinn á að hafa lagt honum lín­urnar um það af hverju mútur í kvóta­við­skiptum í Namibíu gætu verið rétt­læt­an­legar. ,,Þá sagði Aðal­steinn við mig að alltaf þegar gæf­ist tæki­færi til að borga sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra þá ætti ég að borga sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra, hann orð­aði þetta ein­hvern veg­inn svona.“. Jóhannes sagði enn frekar, í við­tali við Stundina: „Þetta situr í mér, af því ég man hvað Aðal­steinn var ákveð­inn í þessu. Það var eins og hann væri ekki að gera þetta í fyrsta skiptið. Ég labba bara inn í hring­iðu efna­hags­brota og spill­ingar. Ég fékk ordrur frá þeim og gerði bara mitt besta í því. Miðað við hvernig þeir greiddu mútur þá var eins og þeir væru ekki að gera þetta í fyrsta skipti.“

Aðal­steinn Helgason  var um ára­bil einn nán­asti sam­starfs­maður Þor­steins Más Bald­vins­sonar, for­stjóra Samherja, innan sam­stæð­unnar. Hann var á þessum tíma yfir­maður Jóhann­esar Stef­áns­sonar þar sem hann var fram­kvæmda­stjóri Afr­íku­starf­semi Samherja.

Aðal­steinn hefur sjálfur neitað því að frá­sögn Jóhann­esar um fyr­ir­skip­anir hans að greiða mútur í Namibíu séu réttar: ,,Það eru lygar,” sagði hann við Stundina í nóv­em­ber 2019.

Aðal­steinn er einn af þeim núver­andi eða fyrr­ver­andi starfs­mönnum Samherja sem ákæru­valdið í Namibíu hefur reynt að fá fram­seldan til Namibíu. 

Baldvin fékk upp­lýs­ingarJóhannes Stef­áns­son sendi Baldvin Þor­steins­syni, syni Þor­steins Más Bald­vins­sonar, upp­lýs­ingar um við­ræð­urnar við Namib­íu­mann­anna um greiðslur til þeirra.

Baldvin fékk áframsendan póst

Í svar­pósti Jóhann­esar til Aðal­steins við áður­nefndum pósti, sem og í öðrum póstum sem eru hluti af gögnum máls­ins, er rætt ítar­lega um útfærslur á greiðsl­unum til namibísku áhrifa­mann­anna þó að beina orða­lagið ,,mútur” komi ekki fyrir aftur í þessum póstum. Í svar­póst­inum til Aðal­steins segir Jóhannes að Tamson Hatuikulipi, tengda­sonur Bernhard Esau, muni fara með til­boðs­hug­myndir Samherja til ráð­herr­ans: ,,Hug­myndin sem er und­ir­liggj­andi er að hann [sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­ann] sé full­viss­aður um að hann muni fá eitt­hvað ef hann kemur með eitt­hvað til okkar.”

Í tölvu­póst­unum kemur einnig fram að Jóhannes áframsendi tölvu­póst þar sem rætt var um þessi mál til Baldvins Þor­steins­sonar, sonar Þor­steins Más Bald­vins­sonar, með orð­inu: ,,FYI” eða ,,For your information”/,,Þér til upp­lýs­ingar”. 

Rúmum mán­uði eftir að Aðal­steinn nefndi mútur fyrst í þessum til­teknu tölvu­póst­sam­skiptum sendi Jóhannes Stef­áns­son tölvu­póst til Aðal­steins Helga­sonar og Ingvars Júl­í­us­sonar, fjár­mála­stjóra Samherja á Kýpur, þar sem hann sagði frá gangi við­ræðna við Tamson Hatuikulipi um hversu mikið Samherji ætti að greiða þeim fyrir aðgang að kvóta í land­inu. ,,Góðan dag­inn. Staðan varð­andi tengda­son­inn er að ýmsar tölur hafa verið nefndar og ræddar. James [Hatuikulipi] hefur einnig veitt aðstoð og reynt að koma hlut­unum á réttan stað. Það er gagn­kvæmur skiln­ingur á milli beggja aðila um að þessi greiðsla er ein­göngu til að halda áfram, til þess að hvetja hann, en að síðar muni hann fá greitt fyrir kvót­ann og það sem hann kemur með að borð­inu. Tölur á bil­inu 150.000 til 450.000 hafa verið nefndar og hann gæti sætt sig við 300.000 Namib­íu­doll­ara. Hvað finnst þér.”

Fyrsta milli­færslan til namibísks eign­ar­halds­fé­lags Tamson Hatuikulipi, Fitty Enterta­in­ment, hafði átt átti sér stað tæpum mán­uði áður en þessi tölvu­póstur var sendur, eða þann 26. jan­úar árið 2012. Næstu ár þar á eftir héldu greiðsl­urnar til namibísku ráða­mann­anna áfram og allt fram til árs­ins 2019 þegar fyrst var sagt frá mál­inu í fjöl­miðl­unum Kveik, Stund­inni og Al Jazeera og Wikileaks birti gögn máls­ins.