Ísland greiðir Matvæla- og land­bún­að­ar­stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna (FAO) tæpar tvær millj­ónir króna vegna fyrsta áfanga í úttekt stofn­un­ar­innar á við­skipta­háttum útgerða sem stunda veiðar og eiga í við­skiptum með afla­heim­ildir í þró­un­ar­löndum. Samn­ingur þess efnis var und­ir­rit­aður 18. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn.

Eftir umfjöllun Stund­ar­innar, Kveiks og Al Jazeera um mútu­greiðslur og óeðli­lega við­skipta­hætti útferð­ar­fyr­ir­tæk­is­ins Samherja í Namibíu í nóv­em­ber 2019 sam­þykkti rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur aðgerða­á­ætlun í sjö liðum sem ráð­ast átti í til að auka traust á íslensku atvinnu­lífi. Ein þeirra aðgerða var að Ísland hefði frum­kvæði að því að FAO ynni úttekt á umræddum við­skipta­háttum. Hug­myndin var sú að á grund­velli úttekt­ar­innar myndi FAO síðan vinna til­lögur til úrbóta „í sam­vinnu við aðrar alþjóð­legar stofn­anir sem vinna að heil­brigðum við­skipta­háttum, gegn spill­ingu, mútum og pen­inga­þvætti.“

Gert ráð fyrir að fyrsti áfangi klárist á næstu mánuðum

Samn­ing­ur­inn felur í sér að FAO mun vinna í það minnsta fyrsta áfanga úttekt­ar­innar, sem er kort­lagn­ing á þeim fisk­veiði­samn­ingum sem um er að ræða. Stefnt er að því að áfang­arnir í úttekt­inni verði fjórir og byggi útfærsla hvers áfanga á nið­ur­stöðum næsta áfanga á undan. Samkvæmt svari frá atvinnu­vega- og nýsköp­un­ar­ráðu­neyt­inu við fyr­ir­spurn Stund­ar­innar felur það ekki í sér upp­taln­ingu á slíkum samn­ingum heldur grein­ing á því hvernig slíkir samn­ingar séu, það er að segja hvað þeir eigi sam­eig­in­legt og hvað sé ólíkt með þeim, með til­liti til mis­mun­andi svæð­is­bund­inna aðstæðna, auk grein­ingar á helstu efn­is­at­riðum samn­ing­anna.

„Að mati FAO er ekki fyrir hendi slík grein­ing á fisk­veiði­samn­ingum og því er þessi vinna nauð­syn­leg for­senda fyrir frekara starf í þessu sam­bandi og skýrir við­fangs­efnið frekar með því að skoða mis­mun­andi gerðir og eðli fisk­veiði­samn­inga á mis­mun­andi stöðum og svæðum heims­ins,“ segir í svari ráðu­neyt­is­ins.

Ekki eru tíma­mörk á því í samn­ingi Íslands og FAO hvenær úttekt­inni skuli lokið en þó er gert ráð fyrir að fyrsta áfanga hennar verði lokið á fyrsta árs­fjórð­ungi þessa árs. Ákvörðun um næstu skref verður svo tekin á grunni nið­ur­staðna fyrsta áfanga.

Mögulega leitað til annarra ríkja og stofnana um samstarf

Ísland greiðir FAO tæpar tvær millj­ónir króna, 15.000 doll­ara, vegna þessa fyrsta áfanga úttekt­ar­innar. Kostn­aður við síð­ari áfanga verði met­inn í tengslum við útfærslu þeirra þegar að því kemur. Til greina kemur, sam­kvæmt svari ráðu­neyt­is­ins, að leita eftir sam­starfi við önnur ríki og stofn­anir þegar vinna við síð­ari áfanga úttekt­ar­innar hefst. Fram hefur komið að úttektin verði unnin í tengslum við annað verk­efni sem nú þegar er í gangi hjá stofn­un­innni.

Árni M. Mathiesen

Mynd: Wikimedia Commons

Hjá FAO var Árni M. Mathiesen, fyrr­ver­andi sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra, fjár­mála­ráð­herra og þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, aðstoð­ar­fram­kvæmda­stjóri og stýrði deild sem snýr að mál­efnum sem varða ólög­legar fisk­veiðar, meðal ann­ars. Árni hefur hins vegar látið af störfum hjá stofn­un­inni og mun það hafa gerst nú í kringum síð­ustu ára­mót.

Í svari Krist­jáns Þórs Júl­í­us­sonar sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra við fyr­ir­spurn Hönnu Katrínar Frið­riks­son, þing­konu Við­reisnar, frá því í nóv­em­ber á síð­asta ári, kemur fram að talið var eðli­legt að leita til FAO með verk­efnið sökum þess að þar væri til staðar best sér­fræði­þekk­ing á mála­flokknum. 

Í umfjöllun Stund­ar­innar og Kveiks í nóv­em­ber 2019 kom fram að Samherji hefði greitt hund­ruð millj­óna króna í mútur til stjórn­mála­manna og tengdra aðila í Namibíu til að fá í hendur fisk­veiði­kvóta þar í landi. Málið er til rann­sóknar í nokkrum löndum, þar á meðal á Íslandi þar sem sex núver­andi og fyrr­ver­andi starfs­menn Samherja hafa rétt­ar­stöðu sak­born­inga í rann­sókn hér­aðs­sak­sókn­ara.