Búast við lýðheilsulegum ávinningi af Borgarlínu

Nið­ur­stöður lýð­heilsu­m­ats á fyrsta áfanga Borg­ar­línu benda til þess að lýð­heilsu­legur ávinn­ingur af betri almenn­ings­sam­göngum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og auk­inni notkun þeirra geti verið marg­vís­legur, ef rétt er haldið á spöð­unum.

Lýð­heilsum­atið var kynnt fyrir borg­ar­ráði Reykja­víkur í lið­inni viku, en það var unnið fyrir Reykja­vík­ur­borg í sam­starfi við Betri sam­göngur, með styrk frá Lýð­heilsu­sjóði.

Þetta er fyrsta svo­kall­aða fram­sýna lýð­heilsum­atið sem fram­kvæmt er á Íslandi, sem þýðir að í fyrsta sinn er verið að gera til­raun til þess að meta lík­leg áhrif fram­kvæmdar eða áætl­ana sem eru í bígerð á lýð­heilsu.

Við gerð lýð­heilsu­m­ats­ins var horft var til þess hvernig fyrsti áfangi Borg­ar­línu gæti snert ólíka hópa. Skoðað var hvernig Borg­ar­lína gæti nýst hinum almenna full­orðna íbúa í Reykja­vík, börnum og ung­mennum, fötl­uðu fólki, eldri borg­urum, íbúum af erlendum upp­runa, auk þess sem skoðað var með sér­tækum hætti hvernig Borg­ar­lína gæti haft áhrif á starfs­fólk og nem­endur við HÍ og HR og starfs­menn Land­spít­ala.

Við matið var byggt á fyr­ir­liggj­andi þekk­ingu um áhrif almenn­ings­sam­gangna á lýð­heilsu, auk þess sem rýni­hópur sér­fræð­inga úr ólíkum áttum var skip­aður og við­töl einnig tekin við fatl­aða ein­stak­linga, íbúa af erlendum upp­runa og eldri borg­ara, auk ann­arra hags­muna­að­ila „til að fá sem breið­ustu mynd og fjöl­breyttar raddir að borð­inu“.

[adspot]

Mark­miðið með þess­ari vinnu var að benda á þætti sem geta hámarkað lýð­heilsu­legan ávinn­ing Borg­ar­línu og lág­markað nei­kvæð áhrif.

Í nið­ur­stöðukafla mats­ins segir að ljóst sé að aukin notkun á almenn­ings­sam­göngum hafi jákvæð áhrif á lík­am­lega heilsu og and­lega sömu­leiðis, en rann­sóknir hafi sýnt að virkur ferða­máti og notkun á almenn­ings­sam­göngum geti dregið úr ein­kennum kvíða, streitu og þung­lyndis.

Aukin ganga gæti komið í veg fyrir ótímabær dauðsföll

Hvað lík­am­legu heils­una varðar er einnig dregið fram að sú aukna ganga fólks sem fylgi auk­inni notkun almenn­ings­sam­gangna gæti haft í för með sér fækkun ótíma­bærra dauðs­falla.

Við það mat var stuðst við svo­kall­aða HEAT-reikni­vél (Health Economic Assess­ment Tool) frá Alþjóða heil­brigð­is­mála­stofn­unni (WHO) og þær gefnu for­sendur að með fjölgun ferða með almenn­ings­sam­göngum úr 35 þús­und dag­legum ferðum árið 2019 upp í 53 þús­und dag­legar ferðir á fyrsta rekstr­ar­ári Borg­ar­línu muni íbúar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu að með­al­tali ganga í 2,3 mín­útur á dag til og frá almenn­ings­sam­göngum í stað 1,5 mín­útna áður.

„Við þessa aukn­ingu er, m.v. nið­ur­stöður reikni­vél­ar­innar, komið í veg fyrir 3 ótíma­bær dauðs­föll á fimm árum. Óháð öðrum áhrifa­þáttum, aðeins við þessa auknu göngu,“ segir í skýrsl­unni og það látið fylgja sög­unni að þessi þrjú ótíma­bæru dauðs­föll séu „verð­lögð“ á 1,8 millj­arða króna.

Einnig sýna nið­ur­stöður lýð­heilsu­m­ats­ins að góðar og aðgengi­legar sam­göngur sé mik­il­vægar upp á félags­lega sam­heldni og jöfnuð, að því leyti að þær geti komið í veg fyrir ein­angrun hópa á borð við eldri borg­ara, fatl­aðs fólks og íbúa af erlendum upp­runa.

Óvissa um hvernig myndi ganga að fá fólk til að breyta venjum

Fram kom við matið að umræðu­hópar voru óvissir um hvernig hvernig myndi ganga að fá fólk til þess að breyta sam­göngu­venjum sínum, þar sem sam­göngu­menn­ing væru mjög bílmiðuð á Íslandi. Hins vegar væri bæði vitað og áætlað að ákveðið hlut­fall sam­fé­lags­ins hefði áhuga á og myndi breyta sam­göngu­venjum sínum.

Því væri mik­il­vægt að hafa „nægt rými í huga við hönnun á stærri Borg­ar­línu­stöðvum fyrir fjöl­breytta þjón­ustu líkt og verslun, veit­inga­staði, lík­ams­rækt, póst­box og jafn­vel á sumum svæðum að huga að nálægð við leik- og grunn­skóla“ enda hefði komið fram í ferða­venjukönn­unum háskól­anna og Land­spít­ala að að helsta ástæða þess að fólk nýtti ekki almenn­ings­sam­göngur væri sú að það þyrfti að sinna öðrum erindum í ferð­inni.

Í lýð­heilsum­at­inu eru helstu nið­ur­stöð­urnar settar fram í formi ráð­legg­inga til þeirra sem koma að hönnun, fram­kvæmd og rekstri Borg­ar­lín­unnar. Á meðal þess sem þar segir er að mik­il­vægt sé að huga vel að aðgengi­leika bið­stöðva, og ekki bara bið­stöðv­anna sjálfra heldur leið­inni sem fólk þarf að feta þangað gang­andi.

Á borg­ar­línu­stöðv­unum sjálfum skipti svo góð upp­lýs­inga­gjöf miklu máli, auk góðrar lýs­ingar og hljóð­vistar. Þá segir einnig að stór skýli sem veiti skjól allt árið um kring séu mik­il­væg og sömu­leiðis að aðgengi vagna verði þrepa­laust.

Til við­bótar er nefnt að mik­ill kostur sé að hafa skanna til stað­fest­ingar greiðslu far­gjalds við alla inn­ganga í vagn­ana, fyrir fólk sem fer hægar um í vögn­unum eins og eldra fólk og fatlað fólk, auk þess sem þetta væri hent­ugt fyrir fólk með félags­fælni.

Nið­ur­stöður lýð­heilsu­m­ats­ins eru heilt yfir sagðar „end­ur­spegla mik­il­vægi þess að Borg­ar­línan sé fyrst og fremst hugsuð fyrir fólk, til að bæta sam­göngu­mögu­leika ásamt því að auka jöfnuð, sjálf­stæði, bæta lýð­heilsu og lífs­gæði almennt á höf­uð­borg­ar­svæð­inu“.