Konur nenna ekki „alltaf í bjór eftir vinnu … við viljum bara frekar fara heim til barnanna“

„Karlmenn eru sekir um það að þeim líður voða vel að hringja í ein­hvern Sigga vin sinn, því að þeir treysta honum og þeir skilja hvernig hann hugsar og finnst hann svo voða útreikn­an­legur og svo fá þeir klapp á bakið frá hinum félög­unum … þú veist svona við Pall­arnir stöndum saman … því fleiri skipti sem þú getur greitt götu vina þinna, því stærri karl ertu.“

Þetta er á meðal þess sem stjórn­ar­kona í skráðu félagi á Íslandi sagði í við­tali við rann­sak­endur sem vildu kanna reynslu 22 slikra kvenna af for­ystu­hæfni, tengsla­neti og stuðn­ingi við konur til að gegna for­stjóra­stöðu. Nið­ur­staða rann­sókn­ar­innar, sem kynnt var í grein í nýjasta hefti Tíma­rits um við­skipti og efna­hags­mál, var að konur séu hæfar til að gegna for­stjóra­stöðum í skráðum fyr­ir­tækj­um, en þegar kemur til ráðn­inga for­stjóra skráðra félaga eru þær þó ekki ráðnar til starf­anna þar sem áhrif karla, tengsla­net og íhalds­samar staðalí­myndir af for­ystu­hæfni kvenna og árang­urs­ríkri for­ystu virð­ast ráða ákvörð­un­um. Þar með aukast líkur á því að horft sé fram hjá hæfum konum við for­stjóra­val.

Grein­ina skrif­uðu Ásta Dís Óla­dótt­ir, dós­ent við Við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands, Sig­rún Gunn­ars­dótt­ir, pró­fessor við Við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands, Þóra H. Christiansen, aðjúnkt við Við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands, og Erla S. Krist­jáns­dótt­ir, pró­fessor við Við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands.

Kjarninn greindi fyrst frá helstu nið­ur­stöðum á mánu­dag.

„Ég þekki hann og hann er rosa fínn“

Rann­sóknin fór þannig fram að not­ast var við ítar­spurn­ingar til að fá grein­ar­góðar lýs­ingar og reynslu­sögur um upp­lifun og reynslu kvenn­anna 22. Viðtölin fóru fram 15. júní til 6. júlí 2020, í gegnum Microsoft Teams, tóku 60 til 130 mín­útur, voru hljóð­rituð, rituð frá orði til orðs, geymd í læstum tölvum rann­sak­enda og eytt að úrvinnslu lok­inni. Við­mæl­endum voru gefin gervi­nöfn til að tryggja nafn­leynd þeirra.

[links]Í svörum kvenn­anna er meðal ann­ars tala um per­sónu­leg tengsl milli karla, sem virð­ast hafa meiri áhrif en fag­leg umræða: Ein þeirra sagði: „Ég átti von á miklu fag­legri umræðu og svo­leiðis en þetta er svo­lítið svona íslenska leiðin, þú vilt kunna vel við fólk, helst þekkja það eða þekkja vel til þess áður en þú tekur svona ákvarð­anir. … þá eiga karl­arnir, virð­ist vera, meiri sjéns því að þeir eru oft­ast í meiri­hluta í stjórn­unum og þeir eru með reynslu sem að kon­urnar eru ekki með og þeir eru með tengsl við hina karl­ana. ... þá ertu svo­lítið búin að taka þetta úr svona ein­hverju fag­legu ferli yfir í bara, ég þekki hann og hann er rosa fínn.“

Konurnar tala um það í við­töl­unum að það sé mik­il­vægt að konur nýti stuðn­ing í gegnum tengsla­net sín til að ná fram­gangi. Karl­arnir hafi þó ein­fald­lega nýtt sín net miklu lengur. Ein konan lýsti þessu svona: „Maður er með svona sitt network, jafn­ingja network sem maður reynir bara að styðja við svona fag­lega, kannski hvor aðra og þetta er eitt­hvað sem að karl­arnir hafa áttað sig á í gegnum tíð­ina.“

Konurnar töl­uðu líka um mun á áherslum karla og kvenna í sam­bandi við tengsla­myndun og ein þeirra sagði að áherslur karla henti ekki alltaf konum: „Strák­arnir eru rosa öfl­ugir í því en við erum ekki, við nennum ekk­ert að fara alltaf í bjór eftir vinnu … við viljum bara frekar fara heim til barn­anna okkar”. Dröfn talar líka um þennan mun á áherslum sem hún telur að gæti tengst gild­is­mati: Ég held að konur til dæmis eru ekki stundum nógu dug­legar að … búa til tengsla­netin … við erum að nýta bara tím­ann í annað. Og svo má má líka alveg velta fyrir sér … er ekki bara hins vegar kom­inn tími á að annað gild­is­mat yfir­höfuð? Þarna erum við að reyna að aðlaga konur að gild­is­mati karla. Er það endi­lega svo frá­bært að við þurfum að aðlaga okkur að því?“

„Því fleiri skipti sem þú getur greitt götu vina þinna, því stærri karl ertu“

Í grein­inni er líka greint frá því að tengsl milli kvenna geti skipt miklu máli fyrir fram­gang í æðstu stjórn­un­ar­stöðu. Einn við­mæl­and­inn sagði að konur tali vel um hvora aðra, hrósi og sé til staðar. „Þetta „women‘s network“ er að byrja, þær eru að hjálpa hvor annarri orðið”.

Önnur tók í sama streng og sagði að tengsla­net kvenna væri orðið virkara og að konur væri líka virk­ari í tengsla­netum karla. „Maður sér núna, bæði eru konur að standa mikið betur, þéttar saman, það eru fleiri net­verk fyrir konur og konur eru meira inn í net­verkum karla”.

[adspot]Einn við­mæl­and­inn sagði að hún héldi ekki að meiri­hluti stjórn­ar­manna á Íslandi væri ein­hver klúbbur vondra karla sem vilji sitja um og fella ungar konur. „Þetta er bara ein­hver ráðn­ing­ar­gildra sem er svo­lítið fólgin í því að ef þú nærð að spegla sjálfa þig í umsækj­end­unum þá líður þér rosa vel með að ráða við­kom­andi, þá verður þetta svo auð­velt … karl­menn eru sekir um það að þeim líður voða vel að hringja í ein­hvern Sigga vin sinn, því að þeir treysta honum og þeir skilja hvernig hann hugsar og finnst hann svo voða útreikn­an­legur og svo fá þeir klapp á bakið frá hinum félög­unum … þú veist svona við Pall­arnir stöndum saman … því fleiri skipti sem þú getur greitt götu vina þinna, því stærri karl ertu.“

Níu af hverjum tíu forstjórum karlar

Kjarn­inn hefur árum saman fjallað ítar­lega um stöðu kvenna í þeim geirum sem stýra fjár­magni á Íslandi. í þau níu ár sem hann hefur fram­­kvæmt úttekt á kynja­hlut­­föllum þeirra sem stýra þús­undum millj­­arða króna í ýmis fjár­­­fest­inga­verk­efni hér­­­lend­is hefur nið­­ur­­staðan verið svip­uð, karlar eru allt um lykj­andi. Í úttekt­inni í ár, sem birt var seint í maí, kom fram að karl­­arnir væru 91 en kon­­urnar 13.

[adspot]Það hefur verið sér­stak­lega áber­andi á hluta­bréfa­mark­aði. Eftir end­ur­reisn hans var lengi vel ein kona for­stjóri í skráðu félagi, Sig­rún Ragna Ólafs­dóttir sem stýrði VÍS. Henni var sagt upp í ágúst 2016 og eftir það liðu næstum fimm ár þar til kona varð for­stjóri í skráðu félagi. Það gerð­ist þó ekki í gegnum ráðn­ingu heldur skrán­ingu Íslands­banka, sem stýrt er af Birnu Ein­ars­dótt­ur. Um ári síð­­­ar, seint í júní síð­­ast­liðn­­um, fjölg­aði kon­unum í for­­stjóra­stóli skráðs félags um 100 pró­­sent, þegar Nova, sem er stýrt af Mar­gréti Tryggva­dótt­­ur, var skráð á mark­að.

Í sept­em­ber 2022 gerð­ist það svo að fyrsta konan var ráðin for­­stjóri í þegar skráðu félagi frá því að íslenskur hluta­bréfa­­mark­aður var end­­ur­reistur eftir banka­hrun­ið. Þá var greint frá því að Ásta Sig­ríður Fjeld­sted var ráðin for­­stjóri Festi. Á tveimur og hálfum mán­uði fjölg­aði kon­unum sem gegna for­­stjóra­­stöðu í Kaup­höll Íslands því úr einni í þrjár. Hinum 27 félög­unum sem skráð eru á Aðal­markað og First North mark­að­inn er þó stýrt af körl­um. Því eru 90 pró­sent allra for­stjóra í skráðum félögum karl­ar.

Mark­mið kynja­kvóta­laga aldrei náðst

Lög um kynja­kvóta í stjórnum fyr­ir­tækja á Íslandi voru sam­­­­þykkt árið 2010. Þau tóku að fullu gildi í sept­­­­em­ber 2013. Lögin segja að fyr­ir­tækjum sem eru með 50 eða fleiri starfs­­­­menn þurfi að tryggja að hlut­­­­fall hvors kyns sé ekki undir 40 pró­­­­sent­­­­um. Mark­miðið með laga­­­­setn­ing­unni var að „stuðla að jafn­­­­­­­ari hlut­­­­föllum kvenna og karla í áhrifa­­­­stöðum í hluta­­­­fé­lögum og einka­hluta­­­­fé­lögum með auknu gagn­­­­sæi og greið­­­­ari aðgangi að upp­­­­lýs­ing­­­­um.“

Von þeirra sem sam­­­­þykktu frum­varpið – 32 þing­­­­menn úr öllum flokkum nema Sjálf­­­­stæð­is­­­­flokknum sem áttu þá sæti á þingi – var að fleiri konur í stjórnum myndi leiða til þess að fleiri konur yrðu ráðnar í stjórn­­­­un­­­­ar­­­­stöður og það myndi fjölga tæki­­­­færum kvenna.

Hag­­­­stofa Íslands tekur árlega saman tölur um hversu margar konur sitji í stjórnum fyr­ir­tækja. Stofn­unin birti nýj­­­ustu tölur sín­­­­ar, sem sýna stöð­una í lok 2021, á þriðju­dag í síð­­­­­ustu viku. Þar kom fram að rúm­­­­lega fjórð­ung­­­­ur, 27 pró­­­­sent, allra stjórn­­­­­­­ar­­­­manna í íslenskum fyr­ir­tækjum væru kon­­­­ur. Það hlut­­­­fall var 24 pró­­­­sent árið 2010.

Í fyr­ir­tækjum með fleiri en 50 laun­þega var hlut­­­­fall kvenna í stjórnum 19,5 pró­­­­sent árið 2010. Árið sem lögin tóku gildi var hlut­­­­fallið orðið 30,2 pró­­­­sent. Frá þeim tíma hefur lítið gerst. Hlut­­­­fallið var 34,7 pró­­­­sent í fyrra.

Hlut­­­fall kvenna í stöðu fram­­­kvæmda­­­stjóra hækk­­­aði lít­il­­­lega á milli ára og var 23,9 pró­­­sent en hlut­­­fall kvenna í stöðu stjórn­­­­­ar­­­for­­­manna var 24,7 pró­­­sent í lok árs 2021.