Um 30 prósent vinnandi Íslendinga hafa fengið 21 milljarð króna í skattaafslátt

Alls höfðu 62.952 ein­stak­lingar nýtt sér sér­eigna­sparnað sinn til að greiða inn á lán eða í útborgun fyrir íbúð í lok jan­úar síð­ast­lið­ins. Í þeirri tölu er sam­skatt­aðir taldir sem tveir aðilar jafn­vel þótt að ein­ungis annar þeirra hafi greitt inn á höf­uð­stól hús­næð­is­láns þeirra.

[links]Um er að ræða bæði þá sem nýttu sér­eigna­sparnað sinn til hús­næð­is­kaupa og -lána­nið­ur­greiðslu sam­kvæmt úrræði þess efnis sem kynnt var undir hatti Leið­rétt­ing­ar­innar vorið 2014 og þá sem nýttu sér „Fyrstu fast­eignar“ úrræðið, sem var kynnt í ágúst 2016 og kom til fram­kvæmda um mitt ár 2017.

Þetta þýðir að um 17 pró­sent allra lands­manna og um 30 pró­sent allra sem eru á vinnu­mark­aði, hafa nýtt sér hið skatt­frjálsa úrræði.

Samkvæmt tölum sem fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytið hefur tekið saman fyrir Kjarnann nemur umfang nýt­ingar Íslend­inga á úrræð­unum tveimur frá miðju árið 2014 og fram til loka jan­úar 2021 alls 92 millj­örðum króna. Í þeim tölum kemur einnig fram að áætluð lækkun tekju­skatts og útsvars frá því að úrræðin buð­ust fyrst og fram til síð­ustu ára­móta sé 21,1 millj­arður króna.

Því hefur þessi hópur fengið 21,1 millj­arða króna í með­gjöf úr rík­is­sjóði sem öðrum hefur ekki boð­ist á umræddu tíma­bili. Um er að ræða tekju­tap sem ríki og sveit­ar­fé­lög þurfa ekki að takast á við nú, þar sem skattur af sér­eign­ar­sparn­aði er vana­lega borg­aður þegar fólk fer á eft­ir­laun.

Matið „nokkurri óvissu háð“

Þegar úrræðið um að nota sér­eign­ar­sparnað sinn skatt­frjálst til að greiða niður hús­næð­is­lán var kynnt árið 2014, sem hluti af Leið­rétt­ing­unni svoköll­uðu, var það gert þannig að sá hópur sem áætlað var að nýtti sér það myndi geta notað alls 70 millj­arða króna til þeirra verka á tíma­bil­inu. Það byggði á skýrslu sér­fræð­inga­hóps sem skil­aði af sér skýrslu til for­sæt­is­ráðu­neyt­is­ins í nóv­em­ber 2013. Á meðal þeirra sem sátu í sér­fræði­hópnum voru Sigurður Hann­es­son, nú fram­kvæmda­stjóri Samtaka iðn­að­ar­ins, sem var for­maður hans og Lilja D. Alfreðs­dóttir, nú mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra.

[adspot]Þegar frum­varp var loks lagt fram, til að lög­binda úrræðið, sagði í grein­ar­gerð þess að áður­nefnt mat sér­fræð­inga­hóps­ins hefði verið „nokk­urri óvissu háð“. Ekkert talna­legt mat lægi fyrir á úrræð­inu.

Því skip­aði Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi og núver­andi fjár­mála- og efna­hags­hags­ráð­herra, nýjan starfs­hóp til að reikna áhrif úrræð­is­ins.

Undir því sem sviðsmyndir áætluðu

Sá hópur skil­aði af sér þremur sviðs­myndum sem sýndu að fram á mitt ár 2017 myndu 56.066 til 81.597 ein­stak­lingar nýta sér sér­eigna­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán eða til í útgreiðslu útborg­unar. Heild­ar­upp­hæðin sem þessi hópur átti að geta greitt inn á hús­næð­is­skuldir sínar átti að vera 60 til 82 millj­arðar króna.

Í lok jan­úar 2021, þremur og hálfu ári eftir að upp­runa­legur gild­is­tími úrræð­is­ins rann út (það hefur síðan tví­vegis verið fram­lengt og er nú í boði fram til loka júní 2021) var fjöldi þeirra sem nýttu sér bæði upp­runa­lega sér­eign­ar­sparn­að­ar­úr­ræðið og „Fyrstu fast­eign“ kom­inn upp í 62.952. Út frá töl­unum sem ráðu­neytið tók saman fyrir Kjarnann má áætla að um ell­efu pró­sent þess hóps, alls um sjö þús­und manns, séu að nýta „Fyrstu fast­eign“. Það þýðir að upp­runa­lega úrræðið er fyrst að ná neðri mörkum þeirra sviðs­mynda sem starfs­hóp­ur­inn teikn­aði upp um þessar mundir.

Heild­ar­upp­hæðin sem hóp­ur­inn átti að ná að greiða inn á hús­næð­is­skuldir sínar fyrir mitt ár 2017 náð efri mörk­unum í sviðs­myndum hóps­ins fyrst undir lok árs 2020. Í jan­ú­ar­lok 2021 nam heild­ar­notkun á sér­eign­ar­sparn­aði undir hatti úrræð­is­ins um 81,5 millj­arði króna.