Teitur Björn Ein­ars­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins í Norð­vestur kjör­dæmi og fyrsti flutn­ings­maður áfeng­is­frum­varps­ins, lýsti í dag efa­semdum sínum um gildi rann­sókna sem benda til þess að aukið aðgengi að áfengi leiði til auk­innar neyslu líkt og Alþjóða­heil­brigð­is­stofnun og Land­lækn­is­emb­ættið hafa ítrekað varað við.

Í flutn­ings­ræðu um frum­varpið á Alþingi í dag tók hann sem dæmi að með­al­talsút­rekn­ingur leiði í ljós að mann­kynið hafi að með­al­tali eitt eista. Andsvar Teits við við­vör­unum Land­lækn­is­emb­ætt­is­ins um að aukið aðengi að áfengi muni auka neyslu og valda marg­vís­legum slæmum sam­fé­lags­legum afleið­ingum er að rann­sóknir sem sýni aukna neyslu séu ekki mark­tækar.

Áfeng­is­frum­varp frá árinu 2015 hefur verið end­ur­flutt á Alþingi í dag í lít­il­lega breyttri mynd. Teitur og átta með­flutn­ings­menn hans að frum­varp­inu vilja leyfa frjálsa smá­sölu áfengis í mat­vöru­versl­unum og jafn­framt heim­ila aug­lýs­ingar á áfengi.

Segir varasamt að draga ályktanir

Teitur sagði rann­sókn­ar­nið­ur­stöður „mik­il­vægt hjálp­ar­tæki við úrlausn á ýmsum flóknum verk­efnum“, en efast um gildi þeirra rann­sókna sem benda til þess að áfeng­is­neysla auk­ist við aukið aðgengi. „En það reyn­ist líka oft vara­samt að fella alla mann­lega hegðun undir ein­falda töl­fræði­lega sam­an­tekt og draga víð­tækar álykt­anir út frá ein­faldri sam­lagn­ingu og deil­ingu. Tökum sem dæmi, til að létta aðeins lund­ina, sem er þessi full­yrð­ing hér: Að með­al­tali hefur homo sapi­ens eitt eista. Að með­al­tali hefur mann­kynið eitt eista. Þetta er auð­vitað rétt töl­fræði, ef bæði kynin eru sett í mengið og stuðst við ein­falda deil­ingu. Þetta er rétt. En hefur aug­ljós­lega enga þýð­ingu og er full­kom­lega mark­laust.“ 

Björn Leví Gunn­ars­son, þing­maður Pírata, gagn­rýndi það við­horf sem Teitur færði fram gagn­vart vís­indum í rök­stuðn­ingi sínum fyrir sölu áfengis í versl­unum. „Það er í raun­inni vegið að fag­mennsku vís­inda­manna, sem við­kom­andi er ekki,“ sagði Björn Leví. „Aukið aðgengi leiðir til auk­innar neyslu, það er eng­inn vafi um það.“

„Það á við í þessu máli, eins og öðrum, að forð­ast ægi­vald vís­inda­legrar kenni­setn­ingar“

„Það á við í þessu máli, eins og öðrum, að forð­ast ægi­vald vís­inda­legrar kenni­setn­ingar,“ svar­aði Teitur. „Þegar farið er í gegnum þessar sam­an­tektir, hverja fyrir sig, er nið­ur­staðan sú, að þessar full­yrð­ingar um allt að 40 pró­sent aukn­ingu eru hlut­dræg túlkun á nið­ur­stöðum sem byggja á veikum grunni og eru upp­fullar af ákveðnum fyr­ir­vörum um hvað muni ger­ast að ákveðnum gefnum for­sendum og skil­greindu mengi. Þetta eru nefni­lega í fæstum til­fellum vís­inda­lega sann­aðar kenn­ingar byggðar á emp­írískum rann­sókn­ar­að­ferðum yfir lengri tíma þar sem margs konar breytur í mann­legu sam­fé­lagi úti­loka þær með vís­inda­legum hætti. Í raun­inni er eina sem hægt er að fá út úr þessu öllu saman að rann­sóknum, sam­an­teknum og skýrslum um þetta mál stang­ast á að mörgu leyti í þessu máli.“

Landlæknir varar við frumvarpinu

Álitið sem Teitur reiddi fram í ræðu­stóli Alþingis er í and­stöðu við álit Alþjóða­heil­brigð­is­stofn­un­ar­innar (WHO) og Land­lækn­is­emb­ætt­is­ins. 

Embætti land­læknis ítrek­aði and­stöðu sína við áfeng­is­frum­varpið þegar fram kom að frum­varpið væri vænt­an­legt á Alþingi. „Þessar breyt­ingar geta haft aukin skað­leg áhrif á heil­brigði lands­manna sem verða ekki aftur tekin. Mik­il­vægt er að hafa lýð­heilsu­sjón­ar­mið að leið­ar­ljósi og að farið sé að ráð­gjöf þeirra sér­fræð­inga sem hafa það hlut­verk að vera stjórn­völdum til ráð­gjafar í umræðu og ákvarð­ana­töku. Embætti land­læknis ítrekar því enn og aftur and­stöðu við frum­varp um aukið aðgengi að áfengi. Aukið aðgengi að áfengi, sem leiðir til auk­innar áfeng­is­neyslu, er lík­legt til að auka tíðni ein­stak­lings­bund­inna og sam­fé­lags­legra vanda­mála sam­fara stór­auknum sam­fé­lags­legum kostn­aði. Sam­fé­lags­leg áhrif geta meðal ann­ars verið aukin fjar­vera vegna veik­inda, þjófn­aðir, örygg­is­leysi vegna áfeng­is­neyslu ann­arra, slys og ofbeldi. Mik­il­vægt er að skoða heild­ar­mynd­ina og hafa heil­brigð­is­sjón­ar­mið að leið­ar­ljósi í umræð­unni áður en tvær af þremur virk­ustu for­varn­ar­að­gerðum í áfeng­is­for­vörnum sam­kvæmt Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­inni eru afnumdar, það er að segja tak­mörkun á aðgengi og bann við aug­lýs­ingum.“

Land­lækn­is­emb­ættið telur að áfeng­is­neysla sé ekki einka­mál neyt­and­ans og bendir á sam­nor­ræna rann­sókn þar sem kemur fram að margir verði „fyrir nei­kvæðum áhrifum vegna áfeng­is­drykkju ann­arra, jafnt fjöl­skyldu­með­lima, vina, kunn­ingja og ókunn­ugra“. 

Fram kemur í rann­sókn Norrænu vel­ferð­ar­mið­stöðv­ar­innar (NVC) að þriðj­ungur Íslend­inga á aldr­inum 18 ára og eldri hefur orðið fyrir skað­legum áhrifum vegna áfeng­is­drykkju ann­arra í sínu nán­asta umhverfi, einna helst konur og yngra fólk 

„Nái frum­varpið fram að ganga eru stór­auknar líkur á  skað­legum áhrifum á þá sem neyta áfengis í óhófi, fjöl­skyldur þeirra og einnig á þriðja aðila.“

Flutningsmenn úr fjórum flokkum

Áfeng­is­frum­varpið er nú flutt aftur á Alþingi, en Vil­hjálmur Árnason, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks, var fyrsti flutn­ings­maður þess á síð­asta kjör­tíma­bili. Flutn­ings­menn áfeng­is­frum­varps­ins nú eru: Teitur Björn Ein­ars­son, Áslaug Arna Sig­ur­björns­dóttir, Vil­hjálmur Árnason og Hildur Sverr­is­dóttir úr Sjálf­stæð­is­flokki, Pawel Bartoszek í Viðreisn, Nichole Leigh Mosty úr Bjartri fram­tíð og Jón Þór Ólafsson, Ásta Guðrún Helga­dóttir og Viktor Orri Val­garðs­son úr Pírötum.

Í frum­varp­inu er gert ráð fyrir því að í stað að 1 pró­sent af áfeng­is­gjaldi renni í for­varnir renni 5 pró­sent gjalds­ins í for­varnir. Í því segir að frum­varpið feli „ekki í sér til­lögur um breyt­ingu á áfeng­is­stefnu, áherslum í tóbaks­vörnum eða tekju­öfl­un­ar­kerfi rík­is­ins á þessu sviði“. Þá verði sala áfengis gefin frjáls og aug­lýs­ingar á áfengi, sem nú eru ólög­legar, gerðar lög­legar.