Greining Kjaramál

Bjarni segist hafa meint annað en hann sagði og sakar aðra um „eftirsannleik“

Gögn Hagstofunnar, sem fjármálaráðherra vísar til, styðja ekki þá fullyrðingu sem hann setti fram í Kryddsíldinni. Fullyrðing hans um fjölda fólks á lágmarkstaxta stenst ekki skoðun.

Jóhann Páll Jóhannsson

4. janúar 2019 · 09:00

Birtist upphaflega í Stundinni fyrir 8 árum.

Fullyrðing Bjarna Benediktssonar í Kryddsíldinni um að einungis 1 prósent fullvinnandi fólks á vinnumarkaði starfi á 300 þúsund króna „lágmarkstaxta“ er röng.

Skýringar hans á því hvað hann meinti ganga í berhögg við orðalagið sem hann notaði á gamlársdag.

Þá styðja gögn Hagstofunnar, sem Bjarni vísar til á Facebook, ekki þá fullyrðingu sem hann setti fram í þættinum.

Þrátt fyrir að hafa verið staðinn að því að fara með rangt mál sakar Bjarni aðra um „eftirsannleik“ í Facebook-færslu um málið og kallar eftir þjóðmálaumræðu sem byggi á hlutlægum staðreyndum.

Orðrétt sagði Bjarni í Kryddsíldinni á gamlársdag: „Hvað er hátt hlutfall fullvinnandi sem starfar á lægsta taxta sem er 300 þúsund? Samkvæmt tölum Hagstofunnar er það 1% af vinnumarkaðinum sem starfar á 300 þúsund króna lágmarkstaxtanum.“

Vilhjálmur Birgisson, formaður Verkalýðsfélags Akraness, svaraði fullyrðingu Bjarna samdægurs og vísaði til gagna frá Hagstofunni um að 50 prósent verkafólks væru með grunnlaun um og undir 300 þúsund krónum.

Stefán Ólafsson, félagsfræðiprófessor við Háskóla Íslands og sérfræðingur hjá Eflingu stéttarfélagi, skrifaði svo grein í Kjarnann í gær og benti á að samkvæmt launarannsóknum Hagstofunnar hefðu tæplega 40 prósent fullvinnandi verkafólks verið með umsamin lágmarkslaun eða minna í grunnlaun árið 2017 og alls um 20 prósent á almenna vinnumarkaðnum.

Bjarni Benediktsson brást við skrifum Vilhjálms og Stefáns á Facebook. Þar útskýrði ráðherra hvað hann hefði meint með ummælum sínum í Kryddsíldinni. „Með þessu vísaði ég til þess að tölur Hagstofunnar sem birtust 13. september 2018 um laun á árinu 2017 hefðu sýnt að innan við 1% fullvinnandi Íslendinga væri með 300.000 kr. eða minna í heildarlaun á mánuði,“ skrifaði Bjarni.

Raunin er þó sú að í Kryddsíldinni tók Bjarni aldrei fram að hann væri að vísa til heildarlauna, þ.e. til allra launa einstaklinga, reglulegra launa auk ýmissa óreglulegra greiðslna, t.d. greiðslna vegna yfirvinnu og vaktaálags, orlofs- og desemberuppbótar, eingreiðslna, ákvæðisgreiðslna og uppgjörs vegna uppmælinga.

Í þættinum talaði Bjarni einvörðungu um hlutfall fullvinnandi fólks starfandi á lágmarkstaxta og fullyrti að „samkvæmt tölum Hagstofunnar“ væri það „1% af vinnumarkaðinum sem starfar á 300.000 króna lágmarkstaxtanum“. Í þeim upplýsingum Hagstofunnar sem Bjarni Benediktsson vísar til er hins vegar ekki gefið upp hve margir fullvinnandi launamenn voru á lægsta dagvinnutaxta árið 2017. Þannig styðja gögnin ekki þá fullyrðingu Bjarna að það sé „1% af vinnumarkaðinum sem starfar á 300 þúsund króna lágmarkstaxtanum“.

Í Facebook-færslunni sakar Bjarni Benediktsson talsmenn verkalýðsfélaganna um „eftirsannleik“ (e. post-truth) og kallar eftir þjóðmálaumræðu sem byggi á staðreyndum.

„Í upphafi nýs árs er hægt að láta sig dreyma um að einn helsti grundvöllur heilbrigðra skoðanaskipta í landinu fái áfram að standa óhaggaður – að við látum vera að deila um staðreyndir - það er nóg annað til að takast á um,“ skrifar Bjarni.