Fram­kvæmda­stjóri sænskrar stofn­unar sem sér­hæfir sig í rann­sóknum á spill­ingu og hags­muna­á­rekstrum, Natali Phálen, segir að það sé ólík­legt að sænskur þing­maður gæti verið eins virkur þátt­tak­andi í við­skipta­líf­inu í Svíþjóð og Bjarni Bene­dikts­son, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, var í íslensku við­skipta­lífi á árunum fyrir hrunið. Hún segir að þó ekki sé í gildi blátt bann við setu þing­manna í stjórnum og stýr­ingu fyr­ir­tækja þá séu í gildi mjög strangar reglur um upp­lýs­inga­gjöf þing­manna út af þessu. Þá beir þing­mönnum einnig að til­kynna um öll meiri háttar við­skipti sín á hluta­bréfa­mark­aði, það er að segja öll við­skipti sem nema hærri upp­hæðum en rösk­lega einni milljón króna. 

Stundin bað Natali, sem starfar hjá stofn­un­inni Institu­tet mot mutor, að svara nokkrum almennum spurn­ingum um reglu­verkið í Svíþjóð um við­skipti þing­manna sam­hliða þing­manns­starf­inu. Stofn­un­inni, sem ekki er rekin í hagn­að­ar­skyni, er stýrt af við­skipta­ráði Stokk­hólms og fleiri aðilum í við­skipta­líf­inu sem og sveit­ar­fé­lögum.

Eins og Stundin fjallar um hér í blað­inu og byggir á gögnum innan úr Glitni þá stýrði Bjarni Bene­dikts­son fjár­fest­inga­veldi sem end­aði á því að skulda 130 millj­arða króna umfram eignir í íslenska banka­kerf­inu sam­hliða starfi sínu sem alþing­is­maður. Þá stund­aði Bjarni einnig umfangs­mikil hluta­bréfa- og verð­bréfa­við­skipti á Íslandi og erlendis sem lítið var vitað um þar til haustið 2017 þegar Stundin greindi frá því að Bjarni hefði selt veru­legar eignir í Sjóði 9 – 50 millj­ónir króna – í aðdrag­anda banka­hruns­ins haustið 2008 auk þess sem hann stund­aði áhættu­söm við­skipti með hluta­bréf erlendra fjár­mála­fyr­ir­tækja í gegnum Glitni. Þá seldi Bjarni eigin hluta­bréf í Glitni eftir fund með for­stjóra bank­ans.

Bjarni þurfti aldrei að greina frá þessum við­skiptum með opin­berum hætti á þeim tíma sem hann stund­aði þau þar sem engar sam­bæri­legar reglur og í Svíþjóð giltu á Íslandi á þeim tíma. Almenn­ingur vissi því ekki af þessum við­skiptum þing­manns­ins fyrr en tæp­lega ára­tug eftir banka­hrunið 2008 og bár­ust kjós­endum þessar upp­lýs­ingar ekki frá Bjarna sjálfum eða eftir form­legum leiðum.

Raunar hafði Bjarni ekki sagt allan sann­leik­ann um þessi við­skipti sín þegar hann var spurður um þau. Í þætt­inum Víg­lín­unni á Stöð 2 árið 2016 sagð­ist Bjarni ekki reka minni til þess að hafa selt eignir í Sjóði 9 fyrir ein­hverjar veru­legar fjár­hæðir.  „Ekkert sem skiptir máli. Ég átti á sínum tíma eitt­hvað í Sjóði 9 en ég man ekki eftir því að það hafi verið eitt­hvað sem mig rekur minni til að hafi skipt ein­hverju máli.“ Samt var um að ræða 50 millj­ónir króna, tæp­lega 50 sinnum hærri fjár­hæð en sænskir þing­menn mega stunda við­skipti með án þess að til­greina við­skiptin í hags­muna­skrán­ingu sinni, en upp­hæðin að núvirði er um 70 millj­ónir króna. Þá eru ótaldar um 120 millj­ónir króna í hluta­bréfum sem Bjarni seldi, sem að núvirði jafn­gilda tæp­lega 170 millj­ónum króna.

Út frá svörum Natali Phálen má full­yrða að sænskur þing­maður myndi aldrei kom­ast upp með að stunda eins umfangs­mikil við­skipti og Bjarni Bene­dikts­son gerði á árunum fyrir hrunið 2008 án þess að þurfa að segja af sér sem þing­maður. Ástæðan fyrir þessu er að reglu­verkið í Svíþjóð myndi gera þing­manni ókleift að vera svo umsvifa­mik­ill í atvinnu­líf­inu. 

Spurn­ingar Stund­ar­innar og svör Natali Phálen hjá Institu­tet mot mutor fylgja hér á eftir:

1.spurn­ing: Gæti það gerst í Svíþjóð að þing­maður væri virkur í við­skipta­líf­inu sem stjórn­ar­maður í stórum einka­fyr­ir­tækjum og sem fjár­festir á hluta­bréfa­mark­aði og í óskráðum félögum á sama tíma og hann situr á þingi?