Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu vék frá þeim almennu reglum sem gilda um framkvæmd lögbannsgerðar þegar ákveðið var að tilkynna ekki Stundinni og Reykjavik Media með hæfilegum fyrirvara um lögbannskröfu Glitnis HoldCo á fréttaflutning af fjármálum þáverandi forsætisráðherra og fjölskyldu hans.

Með þessu var dregið úr möguleikum fjölmiðlanna til að leita sér leiðbeininga um réttarstöðu sína og taka til efnislegra varna, en um leið vanrækti sýslumaður skyldu sína til að fjalla um frávik frá almennum reglum í gerðabók. Jafnframt lét hann undir höfuð leggjast að útskýra hvernig hann komst að þeirri niðurstöðu að hafna mótmælum Stundarinnar sem byggðu á sjónarmiðum um tjáningarfrelsi – sams konar tjáningarfrelsissjónarmiðum og urðu til þess að kröfum Glitnis HoldCo um lögbann var synjað í héraði. 

Þetta kemur fram í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli Glitnis HoldCo gegn Stundinni og Reykjavik Media sem kveðinn var upp á föstudag. „Verður að telja að sýslumanni hafi verið rétt að gera frekari grein fyrir því í gerðabók hvers vegna fallist var á kröfu stefnanda um að taka fyrir lögbannsbeiðni stefnanda tafarlaust og án þess að stefndu væri tilkynnt um að beiðnin væri fram komin,“ segir í dóminum. „Þá verður jafnframt að telja að sýslumanni hafi borið að gera grein fyrir því í gerðabók hvernig hann komst að þeirri niðurstöðu sinni að hafna mótmælum stefndu, þar sem vísað var meðal annars til sjónarmiða um tjáningarfrelsi, þegar beiðni stefnanda um lögbann var tekin fyrir.“

Í dóminum er sýslumaður ekki aðeins gerður afturreka með ákvörðun sína um lögbann heldur er einnig fundið að vinnubrögðum embættisins við framkvæmd lögbannsgerðanna. Héraðsdómur fær þó ekki séð að skortur á því að fjölmiðlunum væri tilkynnt um lögbannið og því að tekin væri afstaða til fráviks frá tilkynningarskyldu í gerðabók hafi leitt til réttarspjalla við gerðirnar.

„Eftir stendur hins vegar að sýslumanni bar eftir sem áður gera grein fyrir því í gerðabók hvernig hann komst að þeirri niðurstöðu sinni að hafna mótmælum stefndu þegar lögbannsbeiðnirnar voru teknar fyrir. Að mati dómsins getur það atriði ekki eitt og sér valdið því að lögbannið verði talið ólögmætt,“ segir í dómi Héraðsdóms. 

Eins og Stundin greindi frá á föstudag var öllum kröfum Glitnis HoldCo gegn Stundinni og Reykjavik Media. Taldi dómurinn að lögbann á upplýsingamiðlun fjölmiðla um fjármálagerninga forsætisráðherra væri ósamrýmanlegt grunngildum tjáningarfrelsis í lýðræðisríki. Fyrir vikið hefði lögbannið ekki uppfyllt þau lagaskilyrði sem fram koma í 24. gr. laga um kyrrsetningu, lögbann og fleira. 

_____________________________________________
Fyrirvari: Fjölmiðillinn Stundin er aðili að málinu.

Bókun Stundarinnar við lögbann sýslumanns

Sýslumaður rökstuddi ekki hvers vegna horft var framhjá andmælum Stundarinnar við ákvörðun um lögbann 16. október síðastliðinn.

„Ákvörðun sýslumanns um lögbann á umfjöllun um viðskipti þingmanns, sem nú er forsætisráðherra, er gríðarlegt inngrip í opinbera umræðu í lýðræðisríki. Hún er einnig óréttlætanleg valdbeiting gegn stjórnarskrárbundnu tjáningarfrelsi.

Fordæmi eru fyrir því að umfjöllun byggð á gögnum úr bankakerfinu, svokölluðum Panama-skjölum, hafi haft afgerandi áhrif á stjórnmálaumræðu í landinu. Upplýsingar um viðskipti kjörinna fulltrúa samhliða trúnaðarstörfum þeirra fyrir almenning eiga erindi til almennings.

Hagsmunir almennings og opinberrar umræðu eru ríkari en hagsmunir fjármálafyrirtækja af því að halda leynd yfir viðskiptum í aðdraganda hruns bankakerfisins á Íslandi.

Fulltrúar sýslumanns og lögmaður Glitnis mættu fyrirvaralaust á skrifstofu ritstjórnar Stundarinnar til þess að takmarka tjáningarfrelsi og upplýsingafrelsi.

Mikið ójafnræði er á milli málsaðila í málinu. Annars vegar er fjármálafyrirtæki með gríðarlega fjármuni að baki sér. Hins vegar er lítið fjölmiðlafyrirtæki sem býr við erfitt rekstrarumhverfi. Fjölmiðillinn hefur ekki fengið tækifæri til að undirbúa málsvörn sína, líkt og fjármálafyrirtækið. Þá hefur Glitnir þegar sent út fréttatilkynningu um málið, án þess að ritstjórnin eða fjölmiðlafyrirtækið hafi fengið tækifæri til að koma á framfæri sínu sjónarmiði í opinberri umræðu.“