Kim Jong Un ætlar að ráðast á Gvam, en hvað er Gvam?

Kim Jong Un for­seti Norður-Kóreu og Donald Trump Banda­ríkja­for­seti hóta nú hvor öðrum eldi og brenni­steini og má vart á milli sjá hvor hljómar verr. Kim hefur meðal ann­ars hótað því að skjóta kjarn­orkuflaugum að eyj­unni Gvam í Kyrra­hafi sem Banda­ríkja­menn ráða, en hvaða eyja er þetta?

Gvam er um 540 fer­kíló­metrar, sem þýðir að eyjan er á að giska jafn stór og rétt rúm­lega helm­ingur Reykja­nesskag­ans á Íslandi.

Þetta er eld­fjalla­eyja, syðst hinna svo­nefndu Maríana-eyja, og er um það bil 2.500 kíló­metra frá næstu stóru eyjum, en það eru Japan, Fil­ipps­eyjar og Nýju Gínea. Þær eru allar í nokkuð svip­aðri fjar­lægð frá Guam.

Guamer þar sem rauða merkið er í Kyrra­haf­inu.

Til sam­an­burðar er fjar­lægðin frá Íslandi suður á Bisk­a­jaflóa ekki ósvipuð.

Fjar­lægðin frá Gvam til Havaí-eyja er aftur á móti nærri 4.000 kíló­metrar.

Talið er að menn hafi sest að á Gvam fyrir 4.000 árum, það er að segja um það bil árið 2000 fyrir Krist. Þar voru á ferð sæfarar frá Austur-Asíu - Fil­ipps­eyjum, Malasíu og Indónesíu, sem nú heita - og voru byrj­aðir að sigla ótrú­lega víða um Kyrra­hafið svo snemma. Þá voru enn 3.000 ár þangað til Evr­ópu­búar hættu að sigla ein­göngu með ströndum og lögðu á úthaf.

Fátt er vitað með vissu um sögu næstu 3.500 ára eftir land­nám á Gvam. Þar þró­að­ist sér­stök þjóð, Kamarró-þjóðin. Hún versl­aði við íbúa ann­arra Mar­í­ana­eyja, en að öðru leyti héldu Gvam-búar sig að mestu út af fyrir sig, að því er talið er.

Árið 1521 rambaði leið­angur Portú­ga­l­ans Magell­ans til Gvam, en hann var þá á leið­inni kringum hnött­inn. Kamarró-menn komu hinir kát­ustu um borð í þau þrjú skip sem Magellan réði þá yfir og stálu þar öllu steini létt­ara. Ástæðan var þó ekki ill­girni í garð hinna nýkomnu, eða græðgi, heldur var það ein­fald­lega hluti af hugs­un­ar­hætti Kamarró-manna að sér til lífs­bjargar mætti hver taka það sem hann þyrfti.

Þá er talið að um 50.000 manns hafi búið á eyj­unni. Íbúarnir skipt­ust niður í þrjár stéttir. Yfir­stéttin bjó við sjó­inn, þar sem bestur aðgangur var að fiski­miðum og sigl­ingum. Ofar í land­inu bjó milli­stéttin en lág­stéttin inn í skóg­unum innst á eyj­unni. Menn af yfir­stétt og lág­stétt töl­uð­ust helst ekki við, en fengu menn af milli­stétt til að bera boð sín á milli ef þurfti.

Ekki varð um land­nám Evr­ópu­manna að ræða fyrr en um það bil einni og hálfri öld síðar, þegar Spán­verjar sett­ust að á Gvam og gerðu hana að áfanga­stað á sigl­inga­leið­inni milli Mexíkó og Fil­ipps­eyja, sem þeir höfðu lagt undir sig. Þá hófust þeir handa við að kristna íbú­ana, sem gekk að lokum, þótt enn muni raunar eima eftir af „frum­stæðum“ trú­ar­brögðum eyj­ar­skeggja að ýmsu leyti.

Ófriður braust stundum út, sótt­kveikjur frá Evrópu unnu mikil her­virki og þegar kom fram á 19. öld voru íbúar aðeins um 7.000. Árið 1898 braust út stríð Banda­ríkja­manna og Spán­verja og þá hirtu Banda­ríkja­menn Gvam af Spáni, rétt eins og Fil­ipps­eyjar.

Eyjan varð síðan svo­kallað yfir­ráða­svæði Banda­ríkj­anna.

Daginn eftir árás Japana á flota­stöð Banda­ríkj­anna á Havaí 7. des­em­ber 1941 lenti jap­anskur inn­rás­ar­floti við Gvam. Fátt varð um varnir og Japanir réðu síðan eyj­unni þar til í júlí 1944 þegar Banda­ríkja­menn lentu þar á ný.

Japanir léku eyja­skeggja illa og talið er að 2.000 af þá 20.000 íbúum hafi verið drepnir eða dáið af illri með­ferð. Kamarró-karlar voru gerðir að vinnu­þrælum og konur að kyn­lífs­þrælum.

Japanir vörð­ust inn­rás Banda­ríkja­manna af gríð­ar­legri hörku. Þeir felldu um 1.800 Banda­ríkja­menn en tíu sinnum fleiri Japanir, um 18.000 her­menn, féllu áður en síð­ustu 485 dátar þeirra gáfust upp 10. ágúst.

Og þó ekki allir. Tíu jap­anskir her­menn flúðu inn í frum­skóg­inn á miðri eyj­unni og neit­uðu að gef­ast upp. Sjö þeirra fóru síðan frá hinum þremur og ekki er ljóst hvað af þeim varð. Hinir þrír héldu fyrst hóp­inn en fluttu hver í sinn helli. Þeir heim­sóttu þó hver annan stöku sinnum þar til 1964 að tveir þeirra fór­ust í flóði.

Sá síð­asti, Shoichi Yokoi að nafni, fannst og var yfir­bug­aður 1972 eftir að hafa verið í felum í nærri 28 ár.

Banda­ríkja­menn tóku nú aftur við stjórn Gvam og hafa haldið henni síðan. Þar var reistur mik­ill flug­völlur sem var þýð­ing­ar­mik­ill í Víetnam-stríð­inu og þar eru enn mikil umsvif. 

Íbúar á Gvam eru nú rúm­lega 160.000. Rúm 37 pró­sent eru af kamar­róskum upp­runa, um 30 pró­sent eiga rætur á Fil­ipps­eyjum, um 7 pró­sent eru af evr­ópskum og banda­rískum upp­runa og um 7 pró­sent frá eyj­unni Tsjúk eða Trúk sem er í um 1.000 kíló­metra fjar­lægð úti í haf­inu.

Hreyfing er á Gvam um að öðl­ast aukið sjálf­stæði frá Banda­ríkj­unum en hún hefur enn sem komið er ekki orðið veru­lega öflug. Mjög margir eyja­skeggjar hafa atvinnu af ferða­mönnum, sem eru meira en milljón á ári, flestir frá Japan. Einnig hafa margir vinnu í tengslum við banda­rískar her­stöðvar en á Gvam er ekki aðeins flug­stöð heldur einnig stór flota­stöð þar sem hin stærstu flug­véla­skip hafa reglu­lega við­dvöl.

Og þessar banda­rísku her­stöðvar eru vita­skuld ástæða þess að Kim Jong Un sér nú ástæðu til að hóta árás á eyj­una.