Myrkur í ágúst 10 — Ósýnilegir sólmyrkvar

Í grein­inni í gær (en hana er hérna að finna) sagði að sól­myrkvar séu svo miklu óút­reikn­an­legri en tungl­myrkvar og það sé ástæðan fyrir því að prest­arnir góðu í Babýlon reynd­ust aldrei þess umkomnir að spá fyrir um sól­myrkva.

Þótt þeir hafi verið búnir að átta sig á að tungl­myrkvar færu eftir Saros-hringnum svo­kall­aða og því hægt að spá nákvæm­lega fyrir um þá.

Þetta er rétt, en samt ekki nema að hálfu.

Saros-hringurinn aftur!

Sann­leik­ur­inn er sá að sól­myrkvar fara líka eftir Saros-hringnum.

Það eru líka átján ár, ell­efu dagar og átta klukku­stundir milli þeirra.

Og þeir eru reyndar nákvæm­lega jafn tíðir og tungl­myrkvar.

Munurinn er sá að þótt bæði sól- og tungl­myrkvar fylgi sama Saros-hringnum er útkoman gjör­ó­lík.

Tungl­myrkvi sést greini­lega frá allri næt­ur­hlið jarð­ar­innar. Vissu­lega er hann mis­jafn­lega stór en ein­hver hluti hans er ævin­lega sjá­an­legur frá næt­ur­hlið jarðar.

Og skuggi jarðar er stór, miklu stærri en tunglið sjálft.

Á réttum stað

Sól­myrkvi er hins vegar ann­ars eðlis. Skuggi tungls­ins er agn­ar­lít­ill þar sem hann fikrar sig eftir yfir­borði jarð­ar­innar. Oft nær hann aðeins yfir 100–200 kíló­metra breitt svæði.

Svo ef þú stendur ekki á hár­réttu svæði – eins og á Látra­bjargi sum­arið 2026! – þá sérðu engan sól­myrkva.

Þá má segja að jörðin hliðrist alltaf til um átta klukku­stundir við hvern sól­myrkva. Það eru þær átta klukku­stundir sem bæt­ast við dag­ana 6.585 frá þeim síð­asta sem var „eins“.

Það þýðir að þótt rúmir 6.585 dagar séu frá síð­asta sól­myrkva og sá næsti ætti því að vera alveg eins, þá „stekkur“ hann í raun­inni til á yfir­borði jarðar og verður sjá­an­legur allt ann­ars staðar á jörð­inni en sá síð­asti í Saros-hringnum.

Enginn sér sólmyrkvann

Að lokum skiptir hár­ná­kvæm stað­setn­ing tungls­ins gríð­ar­legu máli fyrir sól­myrkva. Einmitt af því skugg­inn er svo lít­ill. Ef tunglið er aðeins örlítið of norð­ar­lega eða sunn­ar­lega á braut sinni fer skugg­inn hrein­lega fram hjá jörð­inni.

Þá sér eng­inn sól­myrk­vann.

Þannig eru ýmsar og flóknar ástæður fyrir því að prest­arnir í Babýlon gátu aldrei spáð fyrir um sól­myrkva þó þeir hafi verið búnir að átta sig á Saros-hringnum í sam­bandi við tungl­myrkva.

Sól­myrkvar urðu og verða á „réttum“ tíma sam­kvæmt hringnum en bara ein­hvers staðar allt ann­ars staðar á jörð­inni en fyrir átján árum, ell­efu dögum og átta klukku­tímum.

Og sjást kannski bara alls ekki af því tunglskugg­inn hefur ein­fald­lega misst af jörð­inni í þetta sinn.

Tunglskugg­inn hefur ein­fald­lega misst af jörð­inni