Í gær hóf ég máls um presta í Babýlon sem voru í rauninni stjarneðlisfræðingar síns tíma.
Og nú vill svo til að Babýlon er á hagstæðu svæði til að fylgjast með tunglmyrkvum. Tunglið rís hátt svo nærri miðbaug sem í Babýlon og er oft vel sjáanlegt. Ætla má að prestarnir í Mesópótamíu hafi getað fylgst með einum til tveimur tunglmyrkvum á hverju ári.
Samviskusamir prestar
Þeir voru auðvitað mjög mismunandi. Það fer eftir stöðu tungls, jarðar og sólar hve stór hluti tunglsins hylst skugga í hvert sinn, hvaða hluti þess og hvaða litbrigði og önnur teikn fylgja.
Það var merki um hve samviskusamir prestarnir í Babýlon voru að þeir skráðu þetta allt hjá sér í miklum smáatriðum. Einhvern tíma fyrir tæpum 3.000 árum voru þeir að skoða tunglmyrkva sem þá gekk yfir og einhver þeirra fór líklega að klóra sér í hausnum.
Eitthvað kunnuglegt
Hvað hann hét? Það vitum við ekki. En honum fannst eitthvað kunnuglegt við það hvernig skuggi jarðar lagðist yfir tunglið.
Gat verið að hann hefði séð þetta áður, nákvæmlega svona?
Ásamt félögum sínum fór hann að grufla í öllum gömlu skýrslunum sem geymdar voru á óteljandi leirtöflum með fleygletrinu.
Skýrslurnar sem þeir og fyrirrennarar þeirra höfðu fyllt út um hundruð og kannski þúsundir tunglmyrkva öldum saman.
Og allt í einu blasti það við þeim!
Spenntir prestar
Fyrir 6.585 dögum hafði orðið nákvæmlega sams konar tunglmyrkvi.
Nákvæmlega eins upp á punkt og prik.
Það er að segja fyrir átján árum, ellefu dögum og átta klukkustundum.
Nú urðu prestarnir spenntir. Var þetta tilviljun eða eitthvert ráðabrugg guðanna?
Þeir gáðu í leirtöflurnar sínar.
Hvenær hafði næsti tunglmyrkvi orðið á eftir myrkvanum fyrir 6.585 dögum?
Segjum að hann hafi þá orðið 177 dögum seinna.
(Talan er ekki valin út í bláinn en látum ástæðuna liggja milli hluta í þetta sinn.)
Þeir ákváðu þá að bíða í 177 daga.
Kerfi á himnum
Þeir og stallbræður þeirra voru búnir að vera að fylgjast með tunglmyrkvum í meira en þúsund ár, þeir gátu eins beðið í 177 daga.
En þegar 177. dagurinn reis upp, þá biðu þeir spenntir.
Og viti menn – skuggi jarðar skreið yfir hluta tunglsins og úr varð myrkvi nákvæmlega eins og myrkvinn sem þá varð fyrir rúmum átján árum.
Nákvæmlega.
Þeir höfðu komið auga á kerfi á himnum.
Tunglmyrkvar endurtóku sig með 6.585 daga millibili.
Saros-hringurinn
Það lá nú alveg ljóst fyrir þegar þeir skoðuðu leirtöflurnar sínar.
Aftur og aftur og aftur endurtók sig sama runan af sams konar tunglmyrkvum.
Og gerir raunar enn.
Þessi „hringur“ tunglmyrkva kallast nú Saros-hringurinn. Babýlonsku prestarnir notuðu ekki það nafn, það kom til sögu í Evrópu á 18. öld eftir upphaf tímatals okkar.
Auga komið á
Evrópskir stjörnufræðingar sáu orðið „saros“ í hinum babýlonsku heimildum og héldu að það væri heitið sem prestarnir hefðu gefið hringnum sem þeir uppgötvuðu.
Svo var ekki. „Saros“ var víst bara orð notað yfir tiltekna tölu. Babýlonsku prestarnir notuðu víst ekkert sérstakt orð yfir hringinn sem þeir höfðu uppgötvað.
En þeir höfðu sannarlega komið auga á hann.
Gat verið að hann hefði séð þetta áður, nákvæmlega svona?
Flækjusagan
Flores: Dvergþjóðin á jarðskjálftaeyjunni
Noregskonungar 2: Síðasti Hákoninn sem ríkti yfir Íslandi
Noregskonungar 1: Frá Hákoni gamla til Hákons 8.
Myrkur í ágúst 18 — Eldklerkurinn sér almyrkva
Myrkur í ágúst 17 — Sólmyrkvi yfir námum Salómons konungs
Athugasemdir