Myrkur í ágúst 8 — Babýloníumenn horfa til himins

Enn fær­ist sól­myrk­vinn nær.

Hér er greinin frá í gær þar að lút­andi.

Við vitum upp á hár hvenær hann hefst og hvenær honum lýkur af því við höfum lært að reikna það allt saman út. En í þess­ari grein segir af fyrstu til­raunum manna til slíkra útreikn­inga.

Í Mesópótamíu

Ein elsta sið­menn­ing heims­ins reis þar sem þá hét Mesópótamía fyrir rúm­lega 5.000 árum eða 3.000 fyrir upp­haf tíma­tals okkar, eða „fyrir Krist“. Mesópótamía kall­ast nú Írak. Tvö stór fljót falla um svæðið, Tígris og Efrat, og þar var í fynd­inni afar frjósamt og blóm­legt til búsetu.

Nokkur ríki komu og fóru í Mesópótamíu en einna lang­lífast var ríkið Babýlon sem kennt var við sam­nefnda borg. Borgin reis fyrir rúmum 4.000 árum. Hún stendur við fljótið Efrat og er tæpa 100 kíló­metra frá þar sem Bagdad stendur nú.

Hammúrabí og lögbókin hans

Þar og ann­ars staðar í Mesópótamíu þró­uðu menn skrift á undan öllum öðrum í heim­inum (hið svo­nefnda fleyg­letur), komu upp áveitum, reistu flókið og lag­skipt sam­fé­lag og stund­uðu bæði vís­indi og bók­menntir. Hammúrabí kon­ungur í Babýlon fyrir 3.700 árum var frægur fyrir lög­bók sína sem hafði mikil áhrif, til dæmis á þá laga­setn­ingu Ísra­els­manna sem greint er frá í Gamla testa­ment­inu.

Prestar eða vísindamenn?

Í Babýlon var jafnan áhrifa­mikil presta­stétt en hlut­verk prest­anna var ekki aðeins trú­ar­legs eðlis. Þeir höfðu líka það hlut­verk að ráða í atburði nátt­úr­unnar til þess að spá fyrir um hvernig hún myndi haga sér í fram­tíð­inni.

Til­gang­ur­inn var að sjálf­sögðu að vera við­búin nátt­úru­legum áföllum en einnig að vera til­búin að grípa gæs­ina þegar nátt­úran var mönn­unum hag­stæð og gjöful.

Í þá daga trúðu flestir því að nátt­úru­fyr­ir­brigði væru undir beinni stjórn duttl­unga­fullra guða.

Duttlungafullir guðir

Guðirnir gátu tekið upp á hverju sem var – fram­kallað eld­gos og jarð­skjálfta, flóð eða þurrka, pestir eða góð­æri. Menn­irnir réðu engu og von­uðu bara að fórnir þeirra og und­ir­lægju­háttur gagn­vart guð­unum hugn­uð­ust vel hinum skömm­óttu guðum.

En um leið fóru menn­irnir sem sagt líka að fylgj­ast með nátt­úru­fyr­ir­bær­unum í von um að læra á nátt­úr­una og/eða guð­ina. Geta, ef best lét, lesið vilja guð­anna út úr hegðun nátt­úru­afl­anna.

Tákn á himnum

Prest­arnir í Babýlon beindu mjög sjónum sínum til him­ins. Þeir rýndu í og skráðu niður hjá sér upp­lýs­ingar um gang him­in­tungla og stjarna. Þá varð stjörnu­fræði til en fyrstu árþús­undin var hún óað­skilj­an­leg frá því sem við köllum nú stjörnu­speki.

Menn voru sann­færðir um að stjörn­u­rnar væru raun­veru­leg tákn hinna ýmsu guða. Þeir töldu sig sjá myndir guða og goð­magna út úr því hvernig stjörn­u­rnar röð­uðu sér upp á næt­ur­himn­inum og hvernig sól og tungl ferð­uð­ust um him­in­inn.

Og þessi „stjörnu­merki“ hefðu bein áhrif á líf mann­anna.

Hm, hvað er að sjá?

Meðal þess sem prest­arnir – í þessu til­felli stjörnu­fræð­ing­arnir – í Babýlon punkt­uðu hjá sér á leir­töfl­urnar sínar voru upp­lýs­ingar um sól­myrkva og tungl­myrkva.

Sól­myrkvar eru svo illút­reikn­an­legir að þótt babýlonsku prest­arnir væru snjallir komu þeir ekki auga á neitt kerfi hvað þá snerti. En eftir að hafa fylgst vand­lega með tungl­myrkvum sem gengu yfir Babýlon öldum saman, þá tóku prest­arnir hins vegar eftir svolitlu merki­legu.

Frá því segir á morgun.

Menn voru sann­færðir um að stjörn­u­rnar væru tákn hinna ýmsu guða