Verðbólgan hækkar og vaxtalækkunarferli er frestað, samhliða auknu atvinnuleysi. Ástæðan fyrir því að Seðlabankinn hækkaði ekki stýrivexti, þrátt fyrir verðbólguskot, er að kólnun hagkerfisins er hafin.

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands skýrir á fundi sínum hvert íslenska hagkerfið stefnir og boðar sýn á næstu aðgerðir.

Í yfirferð Karenar Áslaugar Vignisdóttur, aðalhagfræðings Seðlabankans, kemur fram að kólnun er á vinnumarkaði og húsnæðismarkaði, en hagvaxtarhorfur glæðast lítillega vegna loðnufundar.

Gistinóttum fækkaði og komum erlendra ferðamanna fækkaði um 6% í fyrra, eftir fall flugfélagsins Play. Fjöldi ferðamanna var 2,3 milljónir eins og búist var við. Horfur eru svipaðar fyrir árið í ár og er talið að sólmyrkvi í ágúst muni ýta undir komur.

Horfur eru betri í sjávarútvegi eftir að loðnan fannst.

Einkaneyslan tók kipp

Sparnaðarhlutfall fer lækkandi, en er þó hátt. Vöxtur var í bílakaupum, enda tóku við gjaldhækkanir um áramót. Þannig var kröftugur vöxtur einkaneyslu í lok síðasta árs.

Landsframleiðsla jókst minna en spáð var í nóvember, einna helst vegna samdráttar í fjárfestingu á atvinnuvegum, en einkaneysla hífir upp hagvöxtinn. Hagvöxtur virðist hafa verið 1,3% á árinu. Spáð er 2% hagvexti í ár, eða 0,4% meira en áður, vegna loðnunnar.

Launafólki fjölgaði um 0,6% milli ára í nóvember, en störfum hefur lítið fjölgað. Atvinnuleysið mældist 4,2% í desember. Dregið hefur úr fjölgun íbúa á Íslandi, sem dregur um leið úr atvinnuleysi.

Horfurnar hafa versnað. Mælingar á fyrirætlunum fyrirtækjastjórnenda benda til þess að kólnun verði í ráðningum. Aðeins 12% stjórnenda telja skort vera á starfsfólki.

„Það eru komin nokkuð skýr kólnunarmerki fram á vinnumarkaði,“ segir Karen Áslaug Vignisdóttir, aðalhagfræðingur Seðlabankans.

Spáð er 4,7% atvinnuleysi á næsta ári.

Mikil hækkun matvöruverðs

„Verðbólga hefur aukist skarpt á ný,“ segir Karen. „Mest áhrif hafði hækkun á verði bíla, einkum vegna breyttrar gjaldtöku á nýjum bílum, en áhrif hækkunar á matvöruverði voru um 0,15 prósentur, töluverð,“ segir Karen. „Matvöruverð hækkar þarna um 5,6% á milli ára og ekki verið jafnmikil hækkun á einum mánuði í tæpt ár“.

Verðbólgan mældist 5,2% eftir janúarhækkunina.

„Það voru vonbrigði að sjá hversu dreifðar þessar verðhækkanir voru á ólíka undirliði,“ bætir Karen við.

Alþjóðleg verðbólga hefur hins vegar lækkað á ný. Verðbólga í viðskiptalöndum var aðeins 2,3%. Búist er við rúmlega 2% verðbólgu á þessu ári.

Þrátt fyrir verðhækkanir innanlands og litla verðbólgu erlendis hefur gengi krónunnar tekið að hækka og hefur hækkað um 3,5% á einu ári.

Launavísitalan hækkaði um 7,4% á milli ára á fjórða ársfjórðungi í fyrra. 

Kólnun á húsnæðismarkaði

Húsnæðismarkaðurinn kólnar. Íbúðaverð hækkaði um 2% á milli ára, sem er raunlækkun. Nýjar eignir hafa selst hægt og meðalbirgðatími lengist. Karen segir íbúðalánamarkaðurinn vera að „færast í eðlilegra horf.“ 

Verðbólguvæntingar markaðsaðila til fimm ára eru 3,2%. Karen segir að langtímahorfur verðbólgu séu svipaðar og í nóvember. Henni sé spáð 5% á fyrsta ársfjórðungi, en síðan hjöðnun. Þannig verði verðbólgan 3,8% í lok þessa árs og aðeins 2,7% að meðaltali á næsta ári, samkvæmt spá Seðlabankans sem telur sig ná verðbólgumarkmiði sínu árið 2028 í 2,5%.

Ekki vaxtalækkun án breytinga

Þórarinn G. Pétursson varaseðlabankastjóri segir þó að eitthvað þurfi að breytast til þess að vaxtalækkun hefjist á ný.

„Frekari vaxtalækkun er slegin út af borðinu þangað til að við sjáum einhverja lagfæringu á verðbólguhorfum. Og þær hafa svo sannarlega versnað. En fyrst og fremst til skemmri tíma, af því að þessi aukning í verðbólgu er til komin að mestu leyti út af breytingum á opinberum gjöldum.“

Hann sagði tímasetninguna á þessum opinberu gjöldum „óheppilega“, þar sem þetta gerist í „miðju stríði“ við að ná tökum á verðbólgu og væntingum. „Hættan er auðvitað sú að þegar þetta gerist við þessar aðstæður þá smitist þetta út í aðrar verðákvarðanir og við erum að sjá það gerast.“