Hingað til hefur verið talið að genetískur upp­runi Íslend­inga og Fær­ey­inga sé nán­ast sá sami enda um nágranna­þjóðir að ræða sem segja má að hafi orðið til á mjög svip­uðum tíma.

En nú er komið í ljós að svo er ekki. Íslend­ingar og Fær­ey­ingar eru vissu­lega áfram frændur en þeir eru þó ekki eins náskyldir og talið hefur verið.

Báðar þjóð­irnar eiga svip­aðan upp­runa í kven­legg, það er að segja góður hluti kvenn­anna meðal fyrstu lands­náms­mann­anna kom frá Bret­landseyjum, þar á meðal Írlandi. Skýr­ingin er aug­ljós. Norrænir menn héldu fyrst til Bret­landseyja og höfðu þaðan með sér konur — nauð­ugar eða vilj­ugar — þegar þeir sett­ust síðan að hvort heldur í Færeyjum eða á Íslandi.

En upp­runi karl­anna sem flutt­ust ann­ars vegar hingað til Íslands og hins vegar til Færeyja er mun ólík­ari en álitið var.

Þeir nor­rænu karl­menn sem sett­ust að á Íslandi voru að yfir­gnæf­andi meiri­hluta frá Noregi og meira að segja frekar tak­mörk­uðu svæði í Vestur-Noregi.

Eyðfinn Magn­us­senvar einn þeirra sem stýrðu rann­sókn­inni.

Þeir sem sett­ust að á Færeyjum höfðu hins vegar mun fjöl­breytt­ari upp­runa. Sumir þeirra voru vissu­lega frá Noregi en allt eins margir komu ýmist frá Danmörku eða Svíþjóð.

Hér má lesa nánar um þá erfða­fræði­rann­sókn sem leitt hefur þetta í ljós.

Einn vís­inda­mann­anna sem stýrðu rann­sókn­inni var Eyðfinn Magn­us­sen líf­fræð­ingur á Nátt­úru­vís­inda­deild­ini í Færeyjum. Hér segir hann frá nið­ur­stöð­unum og þykir að vonum merki­legt.

Uni Arge blaða­maður og rit­höf­undur í Færeyjum segir mér að þessar nið­ur­stöður hafi vakið mikla athygli í eyj­unum und­an­farna daga og séu umtal­aðar.

Raunar hefur verið skrifað um þessar nið­ur­stöður víða um heim, enda hefur athygli umheims­ins beinst í tölu­vert vax­andi mæli að Færeyjum.

Erfða­rann­sóknir á mönnum, dýrum og plöntum hafa reyndar breytt að ýmsu leyti hug­myndum um upp­haf byggðar í Færeyjum. Samkvæmt skrif­uðum heim­ildum, ekki síst Fær­ey­inga­sögu sem skráð var á Íslandi, byggð­ust Færeyjar í upp­hafi 9. aldar frá Noregi, sjón­ar­mun á undan Íslandi.

Forn­leifar hafa hingað til ekki gefið annað til kynna en þetta sé í stórum dráttum rétt, þótt fáum hafi bland­ast hugur um að „papar“ þeir, sem voru í ein­hverjum mæli á Íslandi fyrir land­nám nor­rænna manna, hafi einnig verið í Færeyjum.

Færeyjar og nágrenni.Hvers vegna litu nor­rænir menn frá Svíþjóð og Danmörku Færeyjar hýru auga en Ísland ekki? Rétt er að taka skýrt fram á þeim tíma sem hér um ræðir — árin 800-900 — er vart hægt að tala í alvöru um Dani, Norðmenn og Svíar sem aðgrein­an­legar „þjóðir“. En eitt­hvað varð samt til þess að sæfarar frá Svíþjóð og Danmörku vildu setj­ast að í Færeyjum en síður á Íslandi.

Rann­sóknir á jurta- og dýra­leifum hafa hins vegar á und­an­förnum árum leitt í ljós að senni­lega námu menn frá Írlandi og/eða Bret­landi land á Færeyjum mun fyrr en talið hefur verið.

Hinir djörf­ustu vís­inda­menn, til dæmis Hannes Gislason á Fróð­skap­ar­setri Færeyja, telja jafn­vel að menn kunni ef til vill að hafa flutt bygg til Færeyja þegar um árið 50.

Aðrir treysta sér til að nefna árið 300. Kindur hafi svo komið nokkru síðar, ef til vill í ein­hvers konar nýrri bylgju „papa“ um 500.

Eig­in­legar mann­vist­ar­leifar frá þessum tíma hafa hins vegar ekki fund­ist ennþá, svo í bili er talið — sem fyrr — að þessir fyrstu íbúar Færeyja hafi fyrst og fremst verið karl­menn, ein­setu­menn af ein­hverju tagi, sem hafi ekki skilið eftir sig afkom­endur.

Og húsa­kostur þeirra verið heldur for­gengi­legur.

Svo að hin núver­andi fær­eyska þjóð sé í raun­inni eftir sem áður komin af nor­rænum körlum og „kelt­neskum“ konum þeirra sem flust hafi til eyj­anna í byrjun 9. aldar eða alt­ént ekki löngu fyrr.

En eins og Eyðfinn bendir á, þá sýnir hin nýja rann­sókn fram á að „fær­eyskir og íslenskir karlar hafi ekki sama upp­runa og þetta er því við­bót við okkar sögu“.

Í bili er ekki gott að segja af hverju sænskir og danskir vík­ingar (ef við viljum nota það orð) sett­ust glað­beittir að í Færeyjum en létu Ísland norskum frændum sínum að mestu eftir.

Það er næsta verk­efni vís­inda­manna að finna skýr­ingu á því. Voru Norðmenn ein­fald­lega svona frekir til fjörs­ins á Íslandi að aðrir komust ekki að, eða var eitt­hvað það við Ísland sem Dönum og Svíum leist ekki á?