„Við getum ekki horft fram­hjá skað­legri fákeppn­is­hegðun á íslenskum mark­aði,“ segir Vil­hjálmur Hilm­ars­son, hag­fræð­ingur hjá stétt­ar­fé­lag­inu Visku. Hann segir að fákeppn­is­hegðun á íslenskum mat­vöru­mark­aði geri fyr­ir­tækjum kleift að hækka álagn­ingu og vera í ein­hvers konar sam­ráði um verð. Þá komi fákeppni í veg fyrir hvata til kostn­að­ar­lág­mörk­unar og nýsköp­unar.

Vil­hjálmur var ásamt Benedikt S. Bene­dikts­syni, fram­kvæmda­stjóra Samtaka versl­unar og þjón­ustu, við­mæl­andi Ragn­hildar Þrast­ar­dóttur í nýjasta þætti Pressu í hádeg­inu.

Til umræðu var arður fyr­ir­tækja vegna þeirrar miklu hækk­unar á mat­vöru­verði sem átt hefur sér stað á Íslandi síð­ast­liðin ár. Ítarlega grein­ingu á mál­inu má finna í for­síðu­um­fjöllun Heim­ild­ar­innar í þess­ari viku.

Fyrirtæki keppi í þjónustu, ekki verðlagningu

Vil­hjálmur segir að að mörgu leyti séu eðli­legar skýr­ingar á auknum arði fyr­ir­tækja sem selja mat­vöru. „Í kjöl­far Covid verður gríð­ar­legur eft­ir­spurn­ar­kippur, mik­ill sparn­aður hjá heim­il­inum, það er inn­flutt verð­bólga og svo fram­vegis.“ Fákeppnin leiki þó hlut­verk.

Hann gengur þó ekki svo langt að saka aðila um beint verð­sam­ráð. Hann segir að það sé lít­ill verð­munur á Krónunni, Bónus og Nettó. „Þessar versl­anir eru farnar að keppa í þjón­ustu, nýsköpun og tækni­lausnum. Ekki verðum. Það er ýmis­legt sem bendir til þess að það sé mikil fákeppni á íslenskum mark­aði.“ 

Er þá erfitt fyrir neyt­endur að kjósa með vesk­inu?

„Á ein­hverjum tíma­punkti verður það ómögu­legt,“ segir Vil­hjálmur.

Fram­kvæmda­stjóriBenedikt hvatti til auk­innar sam­keppni á mat­vöru­mark­aði og sagði að það mætti vel vera að fákeppni væri á íslenska mark­aðnum.

Mynd: Golli

Hagnaður ekki óvenjulegur í samanburði við önnur lönd

Benedikt segir að eitt af ein­kennum þess að sam­ráð eigi sér stað á mörk­uðum sé að afkoma sé hærri en ella. Það sé þó ekki sýni­legt í afkomu­töl­unum á íslenska mark­aðnum. „Það sést alla­vega ekki neins staðar í afkomu­töl­unum að menn séu ein­hvern veg­inn að skipta á milli sín kök­unni eða hvað það er. Varðandi að það sé fákeppni hérna – það má vel vera að það megi horfa á það þannig,“ segir hann. 

Benedikt bendir  á að hagn­aður íslenskra versl­ana sé ekki svo óvenju­legur í sam­an­burði við önnur lönd.

Þessu er Vil­hjálmur sam­mála. „En ef við skoðum aftur í tím­ann. Þá er áhuga­vert með heild- og smá­sölu­verslun árin 2021 og 2022 að hagn­að­ur­inn er 60% meira af raun­virði þá en 2019, 2020. Hlut­föllin, arð­semin af eigin fé og af tekjum er til­tölu­lega há. Þannig að þetta er gósentíð og í fram­haldi er nátt­úru­lega hvati til að við­halda þessu,“ segir hann.

Benedikt segir að það sé hollt fyrir mark­að­inn að nýir aðilar komi inn á hann. Það væri bæði neyt­endum og  versl­unum til hags­bóta ef sam­keppni myndi aukast. 

Horfa má á nýjasta þátt af Pressu í heild sinni hér að neðan: