Stærsta hvaleðla sem fund­ist hefur er nú komin fram í dags­ljósið, um það bil 205 millj­ónum ára eftir að hún drapst við ósa ár einnar sem féll út í heldur þröngt úthaf.

Úthafið heitir núna Norður-Atl­ants­haf og er ansi miklu breið­ara en það var þá, áin hefur fengið nafnið Severn og rennur um Bretland, nánar til­tekið hér­aðið Somerset.

Og eðlan?

Jú, árið 2020 voru feðgin á rölti í fjör­unni við ósa Severn og hin 11 ára Ruby Reynolds rakst á eitt­hvað sem henni fannst óvenju­legt. Hún kall­aði í Justin föður sinn og eftir að hafa skoðað hlut­inn hátt og lágt töldu þau lík­legt að þarna væri um stein­gerv­ing að ræða.

Stein­gerv­ing af neðri kjálka úr ein­hverju dul­ar­fullu dýri.

Þau sáu móta fyrir stórum tönnum. Já, engum smá­ræðis tönnum.

Feðginin höfðu sam­band við Dean Lomax stein­gerv­inga­fræð­ing við háskól­ann í Bristol og í gær birti vefritið Plos One rit­gerð eftir Lomax og nokkra félaga um þennan beina­fund. Athygli vekur að bæði Justin Reynolds og Ruby dóttir hans eru skráðir með­höf­undar rit­gerð­ar­innar.

Ekki á hverjum degi sem 14 ára gömul stúlka er meðal höf­unda að alvar­legri vís­inda­grein í alvar­legu vís­inda­riti.

Dean Lomax (lengst til vinstri), Ruby Reynolds og Justin faðir hennar, og Paul de la Salle.De la Salle fann árið 2018 bein af svip­aðri eðlu í fjöru við Bretland og tók þátt í að rann­saka beinin sem Reynolds-feðginin fundu. Fyrir framan eru stein­gerv­ing­arnir.

Nið­ur­staðan er sú að um sé að ræða áður óþekkta teg­und af hvaleðlu (ichthyosaurus) en þær lifðu í sjónum kringum risa­heims­álf­una Pangeu og síðan í inn­höfum og fjörðum og flóum og sundum þegar Pangea tók að klofna í sundur.

Og það var engin smá eðla. 

Grund­vall­ar­munur var á útliti og lík­ams­bygg­ingu hvaleðla (efri mynd) og svaneðla (neðri mynd).Hvorug dýrin voru af kyni risa­eðla. Hvaleðlur þró­uð­ust fyrst, lík­lega fyrir um 250 milljón árum, en svaneðlur „ekki fyrr“ en fyrir rétt tæp­lega 200 milljón árum, enda var þá pláss í sjónum eftir að margar teg­undir hvaleðla höfðu dáið út.

Út frá þeim stein­gerv­ingum sem fund­ist hafa hefur verið reiknað út að hún hafi verið sann­kallað skrímsli — 25 metra löng og raunar kannski lengri.

Það sem meira er, skrímslið virð­ist hafa verið fremur ungt að árum og enn að stækka eins og títt er að eðlur geri nær alla ævina. Enginn veit því hve löng eðlan hefði getað orðið.

Þarna er ótví­rætt um að ræða lengsta og eflaust líka þyngsta sjáv­ar­skrið­dýr sem vitað er um. Engin hvaleðla af þess­ari lengd hefur áður fund­ist og heldur ekki svaneðla (ples­i­osaurus). 

Lang­reyðar á vorum dögum geta náð 25 metra lengd og steypireyðar 30 metrum, hugs­an­lega 32 metrum. En hvaleðlan hennar Ruby er þá alt­ént þriðja stærsta sjáv­ar­dýr sög­unnar.

Aðeins fáeinum millj­ónum ára eftir að hvaleðlan drapst af ókunnum ástæðum við ósa Severn fljóts — eða fyrir 201 milljón árum — urðu miklar ham­farir á jörð­inni og þá dóu margar hvaleðlu­teg­undir út.

Ástæð­urnar eru ekki að fullu ljósar en marga vís­inda­menn grunar að gríð­ar­leg eld­virkni á mótum Norður- og Suður-Ameríku ann­ars vegar og Evrópu og Afríku hins vegar sé helsti söku­dólg­ur­inn, en tvístrun Pangeu var þá í fullum gangi.

Hvaleðlur við leik skammt frá ströndum Bret­lands.Gabriel Ugueto teikn­aði mynd­ina.