Þessi grein birtist fyrir rúmlega 2 mánuðum.

Kjaraviðræður stranda á forsenduákvæðum og breiðfylkingin fundar um mögulegar verkfallsaðgerðir

Formað­ur VR fékk í gær sam­þykkta heim­ild til þess að grípa til að­gerða og fé­lög inn­an breið­fylk­ing­ar­inn­ar hafa blás­ið til fund­ar í dag þar sem rætt verð­ur um næstu skref. Um tals­verð­an við­snún­ing er að ræða frá því að kjara­við­ræð­ur hóf­ust fyrst. Nú hafa við­ræð­urn­ar harðn­að og er það fyrst og fremst vegna ósætt­is um for­sendu­ákvæði í langa­tíma­kjara­samn­ingn­um.

Kjaraviðræður stranda á forsenduákvæðum og breiðfylkingin fundar um mögulegar verkfallsaðgerðir
Breiðfylkingins Sleit viðræðum í síðustu viku. Viðræðurnar strönduðu vegna deilna um forsenduákvæði langtímakjarasamningsins Mynd: Golli

Breiðfylking félaga innan Alþýðusambands Ísland slitu kjaraviðræðum við Samtök atvinnulífsins á föstudag. Nýlega samþykkti trúnaðarráð VR áætlun þar sem samninganefnd félagsins fékk heimild til þess að ráðast í ýmsar aðgerðir, þar á meðal verkföll. Félög innan breiðfylkingarinnar munu funda í dag um sameiginlegar aðgerðir. Enn sem komið er hafa hin félögin ekki tjáð sig um afstöðu sína til hugsanlegra aðgerða.

Þetta er talsverður viðsnúningur frá þeim bjartsýna tóni sem einkenndi kjaraviðræðurnar fyrst um sinn. Rétt fyrir áramót í fyrra sendu sendu Samtök atvinnulífsins og samninganefnd breiðfylkingarinnar frá sér sameiginlega yfirlýsingu þar sem tilkynnt var um samningsaðilar ætluðu að taka höndum saman um gerð langtímakjarasamninga til þess að „auka fyrirsjáanleika og stöðugleika í efnahagslífinu.

Til þess að ná þessum markmiðum voru félög breiðfylkingarinnar reiðubúin að sætta sig við hóflega launahækkun og Samtök atvinnulífsins voru fús til þess að styðja áskorun til fyrirtækja, sveitarfélaga og ríkisins um halda aftur að sér í gjaldskrár- og verðhækkunum.

Stéttarfélögin gerðu einnig þá kröfu að ríkið kæmi til móts við launafólk með því að auka útgjöld til tilfærslukerfana, sérstaklega vaxta- og barnabótakerfin. Útgjöld sem voru verðmetin á bilinu 20 til 25 milljarða króna á ári. Einnig var gerð krafa um hækkun á húsaleigubótum og að komið verði á svokallaðri leigubremsu.

Áður en kjaraviðræðunum var slitið höfðu samningsaðilar náð að koma sér saman um launaliðinn. Samið var um að fara blandaða leið prósentu- og krónutöluhækkana. Sú leið fólst í því 3,25 prósent launahækkun á ári í þrjú ár og 3,5 prósent hækkun á fjórða ári. Launahækkunin þyrfti þó að lágmarki að vera 23.750 krónur.

Viðræðurnar sigldu í strand þegar þegar Samtök atvinnulífsins höfnuðu forsenduákvæðum sem samninganefnd breiðfylkingarinnar hafði lagt mikla áherslu á. Ákvæðin sem deilt var um snéru að þróun verðbólgu og vaxta.

Stéttarfélögin höfðu lagt til að ef verðbólga og vextir væru yfir ákveðnum talnalegum markmiðum mætti taka samninginn til endurskoðunar eða jafnvel segja honum upp. Til að mynda hefur komið fram að breiðfylkingin hafi lagt til að ef verðbólga yrði yfir sjö prósent árið 2025 mætti segja upp samningnum. 

Í viðræðunum komu Samtök atvinnulífsins fram aðrar tillögur að forsenduákvæðum og viðruðu sömuleiðis hugmyndir um að stofna svokallaða forsendunefnd. Talsmenn breiðfylkingarinnar gátu ekki fallist á þessar hugmyndir og sögðu forsenduviðmiðin vera óljósar og matskenndar.

Í samtali við Heimildina sagði Ragnar Þór Ingólfsson formaður VR að forsendunefnd þjóni í raun engum tilgangi nema forsenduákvæði kjarasamningsins séu skýr og fastmótuð. „Það er tilgangslaust að hafa forsendunefnd ef hún hefur ekkert vald eða vægi.“

Blaðamaður Heimildarinnar hafði í kjölfarið samband við Sigríði Margrét Oddsdóttur, framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins og spurði um nánari upplýsingar um forsenduákvæðin sem samtökin hafi kynnt fyrir samninganefnd breiðfylkingarinnar áður en viðræðum var slitið.

Í samtali segir Sigríður það vera ranga túlkun að viðmiðin að baki tillögu Samtaka atvinnulífsins hafi verið óljós og matskennd. „Enda vorum við að horfa til tölusetts verðbólguferlis í þjóðhagsspá Seðlabanka Íslands.“ 

Sigríður bætti við að Samtök atvinnulífsins hafi lagt til að stofnuð yrði forsendu- og launanefnd sem kæmi saman tvisvar yfir samningstímabilið. Fyrst í mars 2025 og síðar september 2026. Á fundum nefndanna væri farið yfir framvindu efnahagsmála og framgang sameiginlegu markmiðanna. En þessi atriði sem myndi upplýsa viðbragðsákvarðanir nefndarinnar hverju sinni.

Hins vegar ef nefndunum tækist ekki að komast að sameiginlegri niðurstöðu um viðbragð sagði Sigríður að Samtök atvinnulífsins hafi lagt til við sjálfvirkt viðbragð tæki við. Ef nefndin kæmist ekki að niðurstöðu árið 2025 kæmi til sjálfkrafa kauptaxtaauki og ef nefndin kæmist aftur ekki að sameiginlegri niðurstöðu árið 2026 væri hægt að segja upp samningnum.

Eitt af forsenduákvæðunum sem deilt var um snýr að þróun stýrivaxta. Samninganefnd breiðfylkingarinnar setti fram talnalegt markmið um lækkun vaxta sem felur í sér endurskoðun eða uppsögn á samning ef vaxtalækkun yrði undir væntingum. 

Samið var um að slíkt ákvæði skyldi fylgja þegar lífskjarasamningarnir svonefndu voru undirritaðir vorið 2019. Í frétt Kjarnans frá því ári var greint frá því að forsendunefnd sem stofnuð var í kjölfar samninganna hafi meðal annars haft það verkefni fylgjast með lækkun stýrivaxta sem var ein af forsendum samningsins.

Hvergi var þó opinberlega gefið út hversu mikið vextir þyrftu að lækka til þess að forsendur héldu en Kjarninn sagði frá því að hliðarsamkomulag, svokallað skúffusamkomulag, hafi verið gert þar sem lagt var upp með að vextir þyrftu að lækka um 0,75 prósentustig fyrir september 2020. Við undirritun lífskjarasamningsins voru stýrivexti 4,5 prósent.

Nú er hins vegar komið annað hljóð í strokkinn og Samtök atvinnulífsins lýst sig mótfallin því að notast við viðmið um þróun stýrivaxta sem forsenduákvæði. Í samtali segir Sigríður að „[þ]að að gera stýrivexti að samningsatriði í kjarasamningum getur gert bankanum erfiðara fyrir að tryggja kaupmátt launa.“

Ásgeir Jónsson Seðlabankastjóri sagði í gær á fundi efnahags- og viðskiptanefndar að forsenduákvæði kjarasamninga skertu ekki sjálfstæði Seðlabankans.

Samningsaðilum væri frjálst að setja hvað sem er í langtímakjarasamning. Ásgeir sagði þó að hann teldi heppilegra að slík ákvæði væru „breytur sem væru afleiðingar af kjarasamningum, kaupmáttur, verðbólga eða hagvöxtur.“

Ragnar Þór sagðist í samtali við Heimildina túlka þessi orð sem nokkurskonar viðurkenningu á því forsenduákvæði um vaxtarstig hafa ekki áhrif á sjálfstæði Seðlabankans og því sé samningsaðilum frjálst að setja slík ákvæði í samninginn. 

Sigríður Margrét lagði hins vegar áherslu á þá skoðun sem Ásgeir tjáði á fundinum um að honum þætti eðlilegra að ákvæðin tækju mið af öðrum þáttum. „Ég held almennt að þú eigir erfitt með að finna hagfræðing sem mæla sérstaklega með því að þetta viðmið verði notað sem forsenduákvæði. En meginástæðan fyrir því að við höfum ekki viljað hafa stýrivexti sem forsenduákvæði er vegna þess að slíkt ákvæði gæti einfaldlega gengið gegn hagsmunum launafólks,“ segir Sigríður.

Kjósa
4
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Kjarabaráttan

Af hverju dó hamingjan milli breiðfylkingarinnar og Samtaka atvinnulífsins?
GreiningKjarabaráttan

Af hverju dó ham­ingj­an milli breið­fylk­ing­ar­inn­ar og Sam­taka at­vinnu­lífs­ins?

Allt ann­ar tónn hef­ur ver­ið í kjara­bar­átt­unni nú en síð­ustu miss­eri. Við­semj­end­ur ætl­uðu að taka hönd­um sam­an og auka stöð­ug­leika í efna­hags­líf­inu. En svo heyrð­ist lít­ið af fram­gangi. Í þess­ari viku var við­ræð­um slit­ið og deil­unni vís­að til rík­is­sátta­semj­ara. Marg­ir klór­uðu sér í hausn­um og spurðu hvað hefði eig­in­lega gerst? Svar­ið við því er: ansi margt.

Mest lesið

Ráðning stjórnanda til MAST vekur athygli: „Ég er fagmaður"
2
FréttirLaxeldi

Ráðn­ing stjórn­anda til MAST vek­ur at­hygli: „Ég er fag­mað­ur"

MAST til­kynnti starfs­mönn­um sín­um um það á mið­viku­dag­inn að bú­ið væri að ráða Þor­leif Ág­ústs­son sem nýj­an sviðs­stjóra yf­ir með­al ann­ars fisk­eld­is­deild­ina hjá stofn­un­ina. Þor­leif­ur hef­ur skrif­að grein­ar þar sem hann tal­ar fyr­ir lax­eldi í sjókví­um. Þor­leif­ur seg­ist vera vís­inda­mað­ur og að hann taki ekki af­stöðu. For­stjóri MAST, Hrönn Jó­hann­es­dótt­ir vill ekki ræða um ráðn­ing­una þeg­ar eft­ir því er leit­að.
Ríkisstjórnin vill gefa kvótann í laxeldinu um aldur og ævi
3
FréttirLaxeldi

Rík­is­stjórn­in vill gefa kvót­ann í lax­eld­inu um ald­ur og ævi

Í frum­varpi mat­væla­ráð­herra um lagar­eldi er kveð­ið á um að lax­eld­is­fyr­ir­tæk­in í land­inu hafi „ótíma­bund­in“ rekstr­ar­leyfi til að stunda sjókvía­eldi í ís­lensk­um fjörð­um. Hing­að til hafa rekstr­ar­leyf­in ver­ið tíma­bund­in í 16 ár. Með þessu ákvæði munu stjórn­völd á Ís­landi ekki geta bann­að sjókvía­eldi án þess að baka sér skaða­bóta­skyldu gagn­vart lax­eld­is­fyr­ir­tækj­un­um.
Þórður Snær Júlíusson
4
Leiðari

Þórður Snær Júlíusson

Hand­bók um leið­ir til að þykj­ast sið­leg­ur ráð­herra

Á Ís­landi er við lýði reglu­verk sem á að koma í veg fyr­ir spill­ingu ráð­herra og auka traust á stjórn­sýslu. Ný­lega var gef­in út hand­bók með út­skýr­ing­um á regl­un­um með raun­hæf­um dæm­um. Raun­veru­leik­inn sýn­ir hins veg­ar að ráð­herr­ar láta þetta ekki hafa áhrif á hegð­un sína. Regl­urn­ar gilda bara þeg­ar það reyn­ir ekki á þær.
Kostnaður við árshátíð fram úr skattfrelsi: „Ekki einhver trylltur glamúr“
7
Viðskipti

Kostn­að­ur við árs­há­tíð fram úr skatt­frelsi: „Ekki ein­hver tryllt­ur glamúr“

Kostn­að­ur á hvern starfs­mann við árs­há­tíð Lands­virkj­un­ar fór fram úr skatt­frjáls­um kostn­aði um 34 til 230 þús­und á mann, eft­ir því hvernig á það er lit­ið, og gæti starfs­fólk­ið því þurft að greiða skatt af þeim krón­um. Lands­virkj­un ætl­ar, að sögn upp­lýs­inga­full­trúa, að fara að lög­um og regl­um um skatt­skil en gef­ur ekki uppi hvernig upp­gjör­inu er hátt­að gagn­vart starfs­fólk­inu.
Öryrkjar borga fyrir kjarasamninga og tugir milljarða settir í borgarlínu
8
GreiningFjármálaáætlun 2025-2029

Ör­yrkj­ar borga fyr­ir kjara­samn­inga og tug­ir millj­arða sett­ir í borg­ar­línu

Rík­is­sjóð­ur verð­ur rek­inn í halla í næst­um ára­tug sam­fleytt áð­ur en við­snún­ing­ur næst. Til að fjár­magna tug­millj­arða króna út­gjöld vegna Grinda­vík­ur og kjara­samn­inga á með­al ann­ars að fresta greiðsl­um til ör­orku­líf­eyri­s­kerf­is­ins, selja eign­ir fyr­ir tugi millj­arða króna og lækka fram­lög í vara­sjóð. Fram­kvæmd­um sem áð­ur hef­ur ver­ið frest­að er frest­að á ný en pen­ing­ar sett­ir í nýja þjóð­ar­höll og tug­ir millj­arða króna verða til­tæk­ir í borg­ar­línu og tengd verk­efni. Vaxta­byrð­in á rík­is­sjóði verð­ur þó þung. Á næsta ári mun hann borga 121 millj­arð króna í slíka.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Ráðning stjórnanda til MAST vekur athygli: „Ég er fagmaður"
5
FréttirLaxeldi

Ráðn­ing stjórn­anda til MAST vek­ur at­hygli: „Ég er fag­mað­ur"

MAST til­kynnti starfs­mönn­um sín­um um það á mið­viku­dag­inn að bú­ið væri að ráða Þor­leif Ág­ústs­son sem nýj­an sviðs­stjóra yf­ir með­al ann­ars fisk­eld­is­deild­ina hjá stofn­un­ina. Þor­leif­ur hef­ur skrif­að grein­ar þar sem hann tal­ar fyr­ir lax­eldi í sjókví­um. Þor­leif­ur seg­ist vera vís­inda­mað­ur og að hann taki ekki af­stöðu. For­stjóri MAST, Hrönn Jó­hann­es­dótt­ir vill ekki ræða um ráðn­ing­una þeg­ar eft­ir því er leit­að.
Jón Gnarr segir að ísraelskir landnemar í Palestínu þurfi að hypja sig
7
FréttirForsetakosningar 2024

Jón Gn­arr seg­ir að ísra­elsk­ir land­nem­ar í Palestínu þurfi að hypja sig

Jón Gn­arr lýs­ir yf­ir harðri and­stöðu við stríð­ið í Palestínu í ný­legu við­tali í hlað­varp­inu Vakt­inn. Hann vill taf­ar­laust vopna­hlé, póli­tíska end­ur­nýj­un í Ísra­el og að land­töku­byggð­ir Ísra­els í Palestínu verði lagð­ar nið­ur. „Það þarf bara að jafna þetta við jörðu og segja þessu liði að hypja sig.“
Það er búið að einkavæða hafið og færa örfáum á silfurfati
8
Allt af létta

Það er bú­ið að einka­væða haf­ið og færa ör­fá­um á silf­urfati

Kjart­an Páll Sveins­son, formað­ur Strand­veiði­fé­lags­ins, elsk­ar haf­ið út af líf­inu, eins og hann orð­ar það, og vill ekki að það sé tek­ið af hon­um eða öðr­um Ís­lend­ing­um. Hann seg­ir haf­ið hafa ver­ið tek­ið af þjóð­inni, einka­vætt og fært ör­fá­um á silf­urfati. Hann vill að strand­veiði fái stærri hluta úr pott­in­um og pott­ur­inn fyr­ir aðra en kvótakónga stækki.
Sigríður Hrund greiddi fyrir viðtal á NBC – Verðið trúnaðarmál
10
FréttirForsetakosningar 2024

Sig­ríð­ur Hrund greiddi fyr­ir við­tal á NBC – Verð­ið trún­að­ar­mál

Sig­ríð­ur Hrund Pét­urs­dótt­ur for­setafram­bjóð­andi greiddi ásamt nokkr­um öðr­um kon­um fyr­ir birt­ingu við­tals við hana hjá banda­ríska fjöl­miðl­in­um NBC en verð­ið er trún­að­ar­mál. Hún seg­ist hafa vilj­að grípa tæki­fær­ið til þess að benda á það hve op­ið fram­boðs­ferl­ið er á Ís­landi og til þess að sýna að venju­leg kona gæti boð­ið sig fram til for­seta.

Mest lesið í mánuðinum

Læstur inni í íbúðinni sinni í fimmtán ár
1
Viðtal

Læst­ur inni í íbúð­inni sinni í fimmtán ár

Sveinn Bjarna­son bjó í fimmtán ár í læstri íbúð á veg­um Ak­ur­eyr­ar­bæj­ar. Hann bank­aði oft ít­rek­að og grét áð­ur en starfs­fólk opn­aði fyr­ir hon­um. Móð­ir hans gerði end­ur­tekn­ar at­huga­semd­ir við að hann væri læst­ur inni og seg­ir son sinn hafa ver­ið van­rækt­an. Fyrr á þessu ári greip hún til þess ör­þrifa­ráðs að flytja hann bú­ferl­um í ann­an lands­hluta til að fá mann­sæm­andi að­bún­að fyr­ir hann. Mál Sveins varp­ar ljósi á al­var­leg­ar brota­lam­ir í þjón­ustu við fatl­að fólk á Ís­landi og sýn­ir hvernig mann­rétt­indi hafa ver­ið virt að vett­ugi ár­um sam­an.
Eina leiðin til að halda lífinu áfram var að koma út
3
ViðtalForsetakosningar 2024

Eina leið­in til að halda líf­inu áfram var að koma út

Bald­ur Þór­halls­son bældi nið­ur eig­in kyn­hneigð frá barns­aldri og fannst hann ekki geta ver­ið hann sjálf­ur. Fyr­ir 28 ár­um tók hann ákvörð­un um að koma út úr skápn­um, það var ekki ann­að í boði ef hann ætl­aði að halda áfram með líf­ið. Nú stefna þeir Fel­ix Bergs­son á Bessastaði. „Við eig­um 28 ára ást­ríkt sam­band að baki og höf­um ekk­ert að fela,“ seg­ir Fel­ix.
Nýjar ógnir blasa við Íslendingum
4
Úttekt

Nýj­ar ógn­ir blasa við Ís­lend­ing­um

Ís­land get­ur orð­ið skot­mark í styrj­öld sem veik­asti hlekk­ur­inn í varn­ar­keðju Vest­ur­landa. Don­ald Trump hafn­ar skuld­bind­ingu Banda­ríkj­anna til að verja NATO-ríki sem borga ekki sinn skerf, en Ís­land er lengst frá því af öll­um. Ingi­björg Sól­rún Gísla­dótt­ir, fyrr­ver­andi ut­an­rík­is­ráð­herra, seg­ir varn­ar­samn­ing­inn við Banda­rík­in hafa „af­skap­lega tak­mark­að gildi“.
„Ég ætla ekki að kinka kolli framan í einhver illmenni án þess að segja neitt“
6
ViðtalForsetakosningar 2024

„Ég ætla ekki að kinka kolli fram­an í ein­hver ill­menni án þess að segja neitt“

Jón Gn­arr er kom­inn í for­setafram­boð. Hann seg­ir meiri þörf á gleði og húm­or í lýð­ræð­inu og sam­fé­lag­inu þar sem of­fram­boð sé á leið­ind­um og er sann­færð­ur um að þjóð­in sé að leita sér að mann­eskju sem hún geti séð sjálfa sig í. Jón ætl­ar sér að mýkja freka kall­inn með kær­leik­ann að vopni og lof­ar að vera hvorki of­stopa­mann­eskja né lydda, nái hann kjöri. Svo hef­ur hann alltaf dreymt um að búa í Garða­bæ.
Hjúkrunarheimilið Sóltún fékk 20 milljarða frá íslenska ríkinu
7
Fréttir

Hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún fékk 20 millj­arða frá ís­lenska rík­inu

Frá ár­inu 2009 hef­ur hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún feng­ið tæp­lega 20 millj­arða króna frá ís­lenskra rík­inu. Um 90 pró­sent af tekj­um Sól­túns koma frá rík­inu. Eig­end­urn­ir hafa tek­ið á þriðja millj­arð króna út úr rekstr­in­um með því að selja fast­eign­ir og lóð­ir og lækka hluta­fé fyr­ir­tæk­is­ins. All­ur rekst­ur­inn bygg­ir hins veg­ar á um­deild­um samn­ingi við ís­lenska rík­ið sem gerð­ur var ár­ið 2000.
Risar í landbúnaði orðnir að fríríki og geta stýrt verði eins og þeim sýnist
8
Rannsókn

Ris­ar í land­bún­aði orðn­ir að fríríki og geta stýrt verði eins og þeim sýn­ist

Laga­breyt­ing sem var fyr­ir einu og hálfu ári köll­uð „að­för að neyt­end­um“ var sam­þykkt á Al­þingi í lok síð­ustu viku með at­kvæð­um minni­hluta þing­manna. Um er að ræða af­nám á ólög­mætu sam­ráði stærstu land­bún­að­ar­fyr­ir­tækja lands­ins. Laga­breyt­ing­unni var laum­að inn í frum­varp á loka­metr­um af­greiðslu þess með mik­illi að­komu þeirra sem mest græða á henni.
Halla nú ósammála mörgu sem hún beitti sér fyrir sem framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs
10
FréttirForsetakosningar 2024

Halla nú ósam­mála mörgu sem hún beitti sér fyr­ir sem fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs

Ár­ið 2007 mælti Halla Tóm­as­dótt­ir, sem þá var fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs, fyr­ir breyt­ing­um til þess að Ís­land gæti orð­ið „best í heimi.“ Þar á með­al var að setja á flata og lága skatta, einka­væða há­skóla og heil­brigðis­kerfi, einka­væða nátt­úru­auð­lind­ir og stór­auka ensku­kennslu. Heim­ild­in kann­aði hver við­horf Höllu væru til mála­flokk­anna í dag.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár